mikudagur 3. januar 2018síða 10

Mikudagur 3. januar 2018 · Nr. 1 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 NÝGGJÁRSRØÐAN VIRÐILIG TALA OG FÆRRI SPJØLDUR Løgmaður tosaði als ikki politikk í nýggjársrøðuni, men mælti til virðiligari tala og at vit læra okkum at vera ósamd – stjórnarskipanin var kortini nevnd Árni Gregersen GREINING: Løgmaður valdi gamla­ árskvøld at røða sum ein ópol­itisk­ ur leiðari fyri tjóð­ina, heldur enn at tosa sum samgonguleiðari og løgmaður. Aksel V. Johannesen, Før­oya løgmaður, nýtti høvi til, sein­asta dagin í farna árinum, í nýggj­árs­ røðu síni at tosa um saman­hald og virðiligheit í talu, heldur enn at stinga út í kortið politisku kós­ ina fyri hesum árinum – ella taka saman um stóru politisku av­ gerðirnar, sum vóru tiknar í 2017. Valið hjá løgmanni at leggja á hendan bógvin var tilvitað. Munurin millum nýggjársrøðu løg­mans og ólavsøkurøðuna er eyðsýndur. Meðan tað stendur greitt í lóg, hvat løgmaður skal leggja fram í ólavsøkurøðuni, so er nýggj­árs­ røðan ein heilt óformlig røða, har løgmaður fult og heilt sjálvur ger av, hvat hann tosar um. Nýggjársrøðan er ein leivd frá teimum fyrstu árunum, útvarpið var til. Tá fingu allir floksformenn høvi at tosa til føroysku tjóðina seinasta dagin í árinum. Hetta er síðani broytt til, at tað bert er løg­ maður, sum hevur hendan møgu­ lein, men ongi formlig krøv verða sett til landsins ovasta leiðara um, hvat hann skal tosa um. Ongin ósamdur Tað hevur verið eyðsýnt mongu seinnu árini, at kósini fyri, hvat sagt verður í nýggjársrøðuni, er broytt. Røðan gerst alt meira general­is­ erandi og hevur eitt innihald, sum flestu okkara kunnu taka und­ir við. Í ár brúkti løgmaður ein stóran part av talutíðini til at tosa um, hvørji spjøldur vit seta hvør á annan. Hann nýttii eisini høvi at siga, hussu hetta kann ávirka tey, sum vit seta spjaldur á. Eitt dømi var tað, sum svimj­arin Katrin Dagbjartysdóttir Jo­han­sen, segði, tá ið hon skuldi taka lut í einari altjóða svimmji­kapp­ing: -Eg hevði ongantíð áður hugsað, at eg stakk út úr heildini. Men tá eg skuldi luttaka í ein­ari altjóða paralympiskari svimji­kapp­ ing, varð orðið “brekað” brád­liga sett á meg. Hóast eg hevði livað við rørslu­ tarni alt lívið, var tað ikki fyrr enn onnur brúktu orðið “brekað” um meg, at eg fyrstu ferð kendi meg øðrvísi. Uttanfyri. Løgmaður brúkti hetta dømi til at gera vart við, at tað sjálvandi hevur avleiðingar fyri onkran, tá ið vit seta spjøldur á einstaklingar ella bólkar. Hann segði: -Hetta er eitt dømi um, hvussu tey orðaspjøldrini, vit heingja um hálsin hvør á øðrum, ávirka bæði onnur og okkum sjálv. Og í Føroyum hava vit við mál­ burði mangan sett mark ímillum okkum sjálv og onnur. Í klaksvíksstríðnum fingu summi eitt ósjónligt spjaldur um háls­in: "Fimmari". Og so var tað teirra samleiki. Vit hava eisini sett mørk mill­um okkum og tey, sum hoyra til aðrar trúarbólkar enn vit. Sum hava ávís eftirnøvn. Sum búgva aðrastaðni í land­in­ um. Sum hava ein annan húðarlit. Vit hava mangan latið tað, sum er øðrvísi, - og í okkara eygum nega­ tivt - rátt fyri, hvussu vit hava sæð hvør annan. Hetta forðar fyri samstarvi, tí tá síggja vit ikki eginleikarnar hjá teimum, vit umrøða - og tey fáa heldur ikki víst okkum, hvat tey hava bjóða. Løgmaður strikaði undir, at vit eru nógv annað enn tað spjaldur, sum onnur seta á okkum. Hetta kann vera gjørt fyri at spotta ella kanska eisini fyri at hámeta, men hetta er ongantíð fulli sannleikin. Kjakast og ósamd Í røðu síni nýggjársaftan royndi løgmaður at fáa okkum at síggja, at tað væl ber til at vera ósamd, men kortini arbeiða konstruktivt saman. Kjak vvið sakligum grund­gev­ ing­um og ósemjum ger broytingar hjá okkum, men viðhvørt vísir tað seg sum vit grava okkum niður í skotgravir, heldur enn at nærkast og røkka felags úrslitum. Í hesum parti av røðuni er onki at ivast í, at løgmaður fór beint eftir tí, sum hendir í politisku skip­anini. Sjálvt um vit hava eina sam­ gongu og eina andstøðu, so eigur tað at bera til at flyta samfelagið fram eftir einari kós, sum bæði sam­gonga og andstøða kunnu taka undir við. Seinasta árið hevur greitt víst, at spenningarnir millum sam­gongu og andstøðu eru so ógvus­lig­ir, at so at siga uttan mun til, hvat kjakast verður um og hvat verð­ur viðgjørt í tinginum, so býta partarnir seg beinanvegin sund­ur í samgongu og andstøðu. Tasð ber so at siga ikki til at finna felags semjur. Partarnir standa hvør yvirfyri øðrum og tað sær út til at vera ómøguligt at flyta seg so mikið í flestu málum, at eitt samla ting kann taka undir við ein­ um uppskoti. Løgmaður tók samanum hetta evnið og segði: -Vit eiga heldu at taka ábyrgd fyri nøkrum, sum ikki er heilt full­ komið, enn ikki at taka ábyrgd yvirhøvur. Her heima kemur flokka­drátt­ ur­in tíverri mangan fram um vilj­ an til at sameinast. Og her eru vit øll samsek. Kjakstøðið hevur við sær ein mangan lítið virðiligan goragang. Eg havi eisini varðhugan av, at føroyingar eru troyttir av skot­ grøvunum. Hugdi nakað fram Í røðu síni nýtti løgmaður møgu­ leikan at nema við eitt av málun­ um, sum Løgtingið og føroyingar sjálvir skulu viðgera í ár. Talan er um eina stjórn­ar­skip­ anarlóg. Eitt uppskot er lagt fyri tingið, sum hevur sett eina grein 25-nevnd at viðgera stjórn­ar­skip­ an­ina. Ein grein 25-nevnd er ein nevnd, sum hevur umboð fyri all­ar flokkar í tinginum. Tá ið tingið er liðugt at við­gera hesa skipan, so fer hon til fólka­at­ kvøðu, so allir føroyingar við val­ rætti kunnu atkvøða ja ella nei til skip­anina. Løgmaður vísti á, at vit eru samd um flestu ting í upp­skot­in­um, men helst skulu onkran just­er­ingar til fyri at øll taka undir við lógini. Ætlanin er, at lógin skal til fólka­ atkvøðu í ár, men júst nær ber ikki til at siga, tí fyrst skal upp­skotið enn einaferð viðgerast politiskt. Heðin Mortensen, Javnað­ar­ flokk­urin, er formaður í grein 25-nevnd­ini, sum skal gera málið klár til endaliga samtykt í ting­in­ um og síðani senda tað til fólka­at­ kvøðu.