týsdagur 30. januar 2018síða 16

Mikudagur 31. januar 2018 · Nr. 13 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ingi Hansen, leiðari í Barnaverndartænastuni í Fuglafjarðar kommunu og Eysturkommunu Undirritaði vil staðiliga heita á myndug­leikarnar at umhugsa sera væl, hvar nýggi viðgerðarstovnurin fyri børn og ung skal byggjast. Í nýggjari tíð hava mær vitandi allir stovnar fyri børn og ung, ið eru viðgerðarkrevjandi, grundað á umsorgan­ar­svík, ligið í Havnini. Hvørjar eru royndirnar? Hevur nakar spurt foreldur hjá børnum, ið hava búð á stovni í Havn? Tá børn og ung verða flutt á stovn, hava tey aloftast sera stórar av­bjóð­ingar. Talan er í flestu førum um børn og ung, ið eru merkt av persón­mensku- ella tilknýtisórógvi, sum í fleiri førum hevur, grundað á umsorganarsvík og/ella ágang, ávirk­að børnini soleiðis, at tey hava stórar atferðartrupulleikar. Børn við slíkum avbjóðingum hava aloftast stórar avbjóðingar, tá talan er um at knýta gagnligar var­ andi relatiónir. Fyri fleiri av hes­um hevur fortíðin lært tey, at vaks­in eru ikki til at líta á. Fleiri av hes­um eru enntá so illa fyri, at tey síggja tey vaksnu sum fíggindar og ónd­ sinn­að. Tey eru ofta mistrúgvin og stúrin fyri at knýta seg; tí tey hava royndir frá fortíðini, sum hava lært tey, at um tey knýta seg tætt til onnur menniskju, er vandin fyri svíki tilstaðar. (Ras­borg, 2007, s. 8). Tí er ein tann størsta avbjóðingin hjá teimum, ið ar­beiða við umsorganarsviknum við­gerar­ krevj­andi børnum, at fáa eina rela­ tión til barnið ella tann unga. Uttan relatión til barnið ella tann unga, verður torført at arbeiða við barn­ sins/unglingsins avbjóðingum - hóast hetta, í ein ávísan mun, eisini kann lata seg gera. Ein mangl­andi relatión vil ofta merkja, at barnið ella unglingin ikki biður um hjálp, ella vil móttaka hjálp, tí grund­ tankin hjá hesum børnum og ungum er, at vaksin eru ikki til at líta á. T.v.s. at eitt barn, ið er við­ gerðar­krevjandi og ikki ynskir at mót­taka hjálp, vil uttan iva halda fram í einari feilmenning. Umsorganarsvikin viðgerðar­ krevj­andi børn og ung verða ofta sædd sum trupul og trupuleika­ skap­andi. Tey kunnu sjáldan bjóða ein­um vælvirkandi sosialum felti status. Tað viðførir aloftast, at hesi børn og ung verða útihýst ella sjálvi velja at trekkja seg, tí kenslan av at vera sæddur sum trupul ella trupulleikaskapandi er á ongan hátt mennandi. T.v.s., at tey í fleiri førum verða eksluderað frá felagsskapinum (teim­um “inkluderaðu”). Hesin “lær­dómur” ella beiski sannleiki verð­ur goymdur í teirra habitus, sum ein neilig uppliving. Tí eru góð ráð dýr hjá hesum málbólki. Tað sum vit aloftast síggja í okkara landi er, at tey børn og ung, ið eru eksluderað, finna saman í bólkum. Hesir “minnilutabólkar” hava av­ mark­aðar møguleikar at knýta seg til onnur ung, so teirra mál og mið er aloftast at finna onnur, ið “vilja” tey. Fleiri av teimum børnum og ungum, ið verða innskrivað á viðgerðarstovn, eru partar av tí minnilutanetverkinum, ið eg áður havi umrøtt; ella eru tey í vanda fyri at verða kontaktaði av “minni­ luta­bólkunum”. Tað er her av­ bjóðing­in hjá okkara stovnum ligg­ ur í nútíðarsamfelagnum, tí børn og ung knýta bond á sosialu miðlu­n­ um. Megna vit at verja hesi børn og ungu ímóti óhepn­um sam­bond­um? Megna vit at gera tey mót­støðufør ímóti teimum óhepnu freist­ ingum, ið teimum verður boðið? Mínar royndir sannføra meg um, at ein tann størsta avbjóðingin hjá stovnunum er at verja børnini og tey ungu ímóti órógvandi ávirka­ num uttanfyri stovnin. Tá arbeitt verður við at byggja nýggjan viðgerðarstovn til børn og ung, eigur gjølla at verða um­ hugsað, hvussu umstøðurnar kring stovnin verða skipaðar, tí tær hava stóran týdning fyri við­ gerð­ina hjá hvørjum einstøkum barni og ungdómi. Um ætlanin er at arbeiða t.d. “miljøterapeutiskt”, vil eg viðmæla, at tit taka atlit til orðalýsingina hjá Hans Kornerups, har hann sigur so­ljóð­andi: ”Miljø­ terapi er en række gennem­tænkte, sammenhængende og tilbage­ vendende strukturer i miljøet, hvor opgave, tid, sted og roller nærmere er præciseret og afgrænset” (Korne­ rup, 2003, s. 40). Tað sum eyðkennir flest øll børn og ung, ið hava verið fyri um­ sorganarsvíki er, at tey aloftast eru rótleys, løtt ávirkilig og hava trupul­leikar við at hugsavna seg v.m. Fleiri av hesum børnunum hava stórar sosialar avbjóðingar, og eru í einum stórum vanda fyri at verða “drigin” út í eitt oyðileggjandi og skaðandi umhvørvi. Fleiri av hesum børnum velja áðurnevnda umhvørvi sjálvi, tí í hesum um­ hvørvi­num (sosiala feltinum) kunnu tey gera “mun” og tískil vinna status. Um ætlanin er at byggja ein viðgerðarstovn og ikki bara ein stovn, eiga tit at umhugsa gjølla hvussu tit á besta hátt kunnu verja børnini og tey ungu ímóti óhepnari ávirkan uttanífrá. Er talan um viðgerð, er strukturur ein grundleggjandi faktorur í arbeiðnum. Strukturur og kontakt/ sam­band/ tilknýti mugu á einum við­gerðar­stovni ganga hond í hond. Arbeiðið við strukturi og kontakt/ samband/tilknýti er, eftir mínari sannføring, kjarnan í við­gerðar­arbeiðnum fyri hendan mál­bólk. T.v.s., at fyri hendan mál­bólkin er, eftir mínum tykki, struktur­ur ein treyt, um talan skal verða um eitt viðgerðartilboð til við­gerðarkrevjandi børn og ung. Struktururin skal vera fastur, so­ leiðis at barnið ella ungdómurin yvir tíð, upplivir strukturin sum álítandi og eftirfarandi. Strukt­ur­ urin skal samstundis kunna halda til tað trýst, sum kensluliga kaosið hjá børnunum og ungdóminum út­ loysir. Tað er umráðandi, at børnini og tey ungu fáa eina kenslu av, at struktururin er trúverdugur og eftir­farindi, uttan mun til hvønn atburð tey hava. Við sterkum persó­n­ligum førleika, og við støði í fakligari vitan, verður avgjørt, hvønn struktur tey brúka til hvørt ein­stakt barn ella hvønn einstakan ung­ling. Ein skal sjálvandi kunna víkja frá einum strukturi, um tað gevur meining. BERT UM TAÐ GEVUR MEINING. Strukturur skal ikki haldast fyri einhvønn prís, men fyri at hann skal kunna geva meining. Ein partur av við­gerð­ini er sjálvandi at broyta struktur­ in í samsvar við barnsins ella unglingsins menning. Yvir tíð hevur struktururin til endamáls at minka um barnsins ella unglingsins kenslu av órógv. Tað kenslu­liga innara órógvið hjá barni­num ella tí unga verður linnað við uttara støðufesti frá starvs­fólk­unum. Hetta kann bert gerast um “strukturur” og kontakt/sam­band/ tilknýti ganga hond í hond. Tað sum oftani hend­ ir í arbeiðnum við hesum við­ gerar­krevjandi málbólki, er at vit “loyva” óhepnum ávirkingum at órógva viðgerðararbeiðið í tann mun, at barnið ella unglingin ikki fær nøktandi hjálp. Um ar­beitt harafturímóti bert verður við relatiónini kontaktini/sam­bandi­ num/tilknýtinum uttan struktur, vil arbeiðið verða grundað á em­ pati, og tað kann gerast torgreitt hjá einum viðgerarkrevjandi barni ella unglinga at skilja ímill­um em­ pat­isku førleikarnar hjá starvs­ fólk­unum. Um arbeiðið bert verður grundað á empati, vil tað føra við sær, at kenslurnar taka yvir og tí­ skil ávirka viðgerararbeiðið. Tað vil siga, at kenslurnar hjá teimum vaksnu verða berandi í arbeiðnum. Á einum viðgerðarstovni eru fleiri starvsfólk, og tískil er tað sera umráðandi, at hvørt einstakt starvs­fólk ikki letur seg stýra av kensl­um - t.v.s., at kenslurnar verða ein fótfella í viðgerðini. Tað vildi við­ført, at viðgerðartilboðið verður grund­að á persónligan hugburð, ístað­in fyri gjølla umhugsað faklig atlit. Tað vildi so aftur viðført kenslu­ligt órógv ella kaos hjá ein­ um viðgerðarkrevjandi barni. Verður nóg stórt atlit tikið til van­san við, at viðgerðartilboðið liggur í Tórshavn? Eru aðrir møguleikar kannaðir? Eg havi hoyrt foreldur úttalað seg um, at barnið fekk aðrar neiligar av­bjóðingar, eftir at tað flutti til Havnar á stovn, tí ungdómar, ið hava stórar avbjóðingar, søkja børn­ini og tey ungu á stovninum. Eg kundi hugsað mær at spurt, hví ein møguligur viðgerðarstovnur júst skal liggja í Tórshavn. Eg kundi somu­leiðis hugsað mær at fingið eitt svar uppá, hvat avgerðin er grund­að á? Er tað tí, at fleiri frítíðarítriv eru í Tórs­havn? Er tað tí, at mett verður at fak­ kunn­leikin er í Tórsavn? • Er tað tí, at fleiri sálarfrøðingar eru í Tórshavn? • Er tað tí, at fleiri starvsfólk eru í Tórshavn • Er tað tí, at ymisk viðgerðartilboð eru í Tórshavn? • Ella eru tað aðrar orsøkir? Staðseting av stovninum er ein grundleggjandi strukturur í sær sjálvum, og hevur tískil, eftir míni sannføring, stóra ávirkan á arbeiðið og umstøðurnar sum heild á stovni­ num. Hvat við at verja børn­ini enn betur ímóti “ágangi/órógvi” útifrá? Hvørjar eru royndirnar av undan­farnu stovnum? Børn rýma av stovnunum - hvar fara tey? Tað tekur bert eina lítla løtu, so eru tey horvin og torført er at “upp­ spora” tey aftur í Havnini. Í fleiri førum taka minnilutabólkar, ið eru marginaliseraðir ella útihýstir í samfelagnum, tey undir teirra veingir V.m. Hví rýma tey? Er tað ávirkanir útifrá, ella er orsøkin ein onnur? Er ein freisting ella ávirkan beint uttanfyri vindeygað, ella er hon ein onnur? Sjálvandi kunnu tað vera aðrar orsøk­ir til at børnini rýma, men eg veit av royndum, at børnini hava tor­ført við at standa ímóti órógv­ andi ávirkingan uttanífrá. Eg kundi komið við nógvum døm­ um um vansar, um so er, at nýggi viðgerðarstovnurin skal liggja í Tórs­havn. Hóast mín áskoð­an er at viðgerðartilboðið skal liggja uttan­ fyri Havnina, dugi eg væl at síggja nakrar fyrimunir við ætlan­ini, at stovnurin skal byggjast í Tórshavn. Stóra avbjóðingin hjá starvs­ fólk­unum er at verja børnini ímóti órógvi og óhepnari ávirkan uttani­ ífrá. Eg meti ikki, at stovnarnir higar­til hava megnað ta uppgávuna nøkt­andi. Hetta skal á ongan hátt skiljast sum ein ábreiðsla ímóti starvs­fólkunum. Eg havi sjálvur nógvar royndir við at arbeiða við við­gerðar­krevjandi børnum og ung­um, og er tað grundað á egnar roynd­ir, at eg geri vart við mína undran. Er staðsetingin grundað á lokal­politisk áhugamál ella fakligar met­ingar? Eru kanningar gjørdar av, hvat besta staðsetingin er í mun til við­gerðarúrslit? Ella er Havnin bara vald av traditión og fyri at gera fægst møguligar broytingar? Eg sakni eitt virðiligt og upp­ byggjandi orðaskifti um staðseting og um bygnaðin av nýggja við­ gerðar­stovninum, áðrenn spakin verður settur í. Við vón um vælvild. Staðsetingin hevur stóran týdning fyri viðgerðararbeiðið Heini Olsen Í Sosialinum frá 22. Januar í ár (2018) stóð ein stubbi um 6 ljóskurvar á Marknaðgils-vegnum Nú skal eg ikki koma sum ketta upp úr høvdatrogi; men sum gamal vegmaður haldi eg næstan, at 6 bíðisteðgir eftir grønum ferðsluljósi, beint aftan á hvørt annað, kemur at kennast alt ov trupult fyri skundmikil fólk, sum í síðstu løtu eru á veg til arbeiðis, ella onkunstaðni at fåa sær ein bita um middagsleitið. Eg haldi tí, at møguleikin fyri ferðslurundingum fyrst eigur at kannast, áðrenn ljósini verða sett upp, og heldur at velja teir, har pláss er tøkt, tí har kunnu fólk sjálv velja sær løgir, tá frægast er at sleppa fram at, heldur enn í ótolni at sita sum á nálum at trampa á speedarin, tá ljósið verður grønt. Eisini verður henda loysnin í longdini ódýrari, tí 6 ljóskurvar kosta sanniliga í el-megi og annars at halda fyri alla framtíð, og vakrar í lendinum eru tær heldur ikki. SEKS LJÓSKURVAR? ella onnur loysn?