mikudagur 3. november 2004síða 2

2 Nr. 210 - 3. november 2004 Nr. 210 - 3. november 2004 3 KIM SIMONSEN Amerikanarar eru óvitandi, mentanarleysir og feitir, siga vit mangan í Europa. Ein klassisk anti-amerik- anisma. Myndin av USA er sum ein spegil, ið vit brúka fyri at rósa okkum sjálvum. Eftir kríggið í Irak og í Afghanistan er tað næstan ein konsensus um, at ein skal hata USA. Anti-amerikanisman og vanligar atfinningar móti USA hevur nógvar røtur og orsøkir; nakrar eru skila- góðar, aðrar fordómar og mannahatur. Farna dagin var enn ein óhugnalig sending um yvir- drivin feilt fólk í USA, hesaferð í Teksas. Tað er sjálvandi eitt vandamál, at fólk í ymiskum økjum í USA og ávisir bólkar eta seg til deyðis og bert koyra bil. Hetta rakar serliga ar- beiðarastætttina, tey svørtu og ungdómin. Feittið er illa fordeilt, tí tað eru tey sum eru ringast fyri fíggjarliga og mentunarliga, ið eru feitast. Tað eru ikki Bush og Kerry og hansara ríku viðhaldsfólk, ið eru spika- feit. Tað eru ikki tey kendu og ríku, ið eru feit. Hesi somu sjónvarpsfólkini kundu eisini verið farin til Flordia, har tey flestu klønu fólkini í USA búgva. Í Florida íðka fólk nógvan ítrott, ganga til vøddastyrk- ing og sóla sær. Annahvønn dag er ein vakurleikakapp- ing, ein "miss" ella "mister" okkurt í Florida. Í Florida hava tey sett útsjóndina í hæddina og hava lagt støði sera høgt. Tað er púra van- ligt at genturnar, ið ofta koma frá Kuba og eru spansktalandi, fáa eina bróstoperatión ella rætta nøsina. Feitir bollar Sjálvandi eru nógvir am- erikanarar feitir og koyra við teirra stóru bilum út at eta eina ovurhondsstóra máltíð - men hendan mynd- in er eisini eitt sindur ein- síðug og ein vit dáma í Evropa. Tað við hava sæð við hesum valstríðnum er at vit í Evropa skriva einsíð- ugt um USA. Tað er so dei- liga lætt at siga sær sjálv- um, at amerikanarnir eru nakrir feitir trúðarligir fanatikarar, ið hótta heims- friðin við Bíbliuni og vápn- um í hond. Man kann siga nógv um amerikanarar, men teir fara ikki til t.d. Evropa og senda óndar karikaturar av dønum, týsk- arum og fransmonnum í sjónvarpssendingum. Tað hevði verið lætt at sett niður á Eysturevropa, Turkaland sum vit vilja hava við í ES. Ella Danmark fyri teirra in- toleransu yvir fyri innflyt- arum. Bergtekur, ørkymlar og øsir Samanumtikið er USA eitt land við óendaligum kontr- astum, og mangan er landið sjálvsmótsigandi. Í Europa og restini av heiminum halda tey mangan, at USA er ein stórur kapitalistiskur búffiloksi, ið bert ger van- lukkur fyri at tryggja sær egnan vinning. Soleiðis er USA eisini, men er so nógv meiri. Sum Kim Bildsøe Lassen, danskur journalist- ur í Washington, helt fyri, so: "er hetta landið eisini op- timistiskt, lívligt, og fólkini hava mangan eina støðu til heimin, fylt við kærleika. Hetta er ein tjóð, ið veru- liga vil gera heimin til eitt betri stað at liva. Ein tjóð, ið hevur vítt millum veggja, ið vit onnur kunnu læra nógv av." Hetta er niðurstøðan hjá honum í bókini: "Frihed og retfærdighed for alle - På sporet af et forandret USA", ið byggir á samrøð- ur við 27 kendar amerikan- arar eftir 11. septembur 2001, sum t.d. Robert D. Kaplan og Noam Chomsky. At demonisera USA er so ótrúliga lætt - og primitivt. Hetta slagið av hugsan hevur helst fleiri øldir á baki, men serliga eftir annan heimsbardaga kom hetta meiri fram, har øll mótsjónarmið vórðu rokn- að sum primitiv, borgarlig, rasistisk, hjálandaveldis- hugan, mccartyistisk og tann reina Ísrael-USA- Lyonsklub bergtøka av USA. Men er hetta ikki líka so einsporað? Fyrst at dem- onisera eitt land við at "tala tað til rættis" sum eitt ónt ríki, og øll tey, sum eru í parti við tí. Persónliga eri eg eingin ókritiskur USA-elskari, mangt dámar mær ikki við teirra mentan og politikki. Veit ikki hvat tað er, ið gevir mær hug at keypa ein ferðaseðil beinanvegin hag- ar. Sum Wallence Stevens helt fyri er veruleikin ikki tann, hann er, men er sam- ansettur av teim mongu veruleikunum, ið vit kunnu gera hann til. Tankin er lív - og lættast er at skilja USA kensluliga heldur enn intel- lektuelt. Amerikanarar eru annað enn óvitandi, ment- anarleysir og feitir, tað eru skjótt vit í Evropa, ið er tey óndu, ið liva við fordom- um. Vit skulu ikki gloym at myndin av USA er sum ein spegil, ið vit brúka fyri at rósa okkum sjálvum. Eftir kríggið í Irak og í Afghan- istan er tað næstan ein kon- sensus um, at ein skal hata USA. Keldur: Kim Bildsøe Lassen: Frihed og retfærdighed for alle - På sporet af et forandret USA, 2002. UTTAN ÚR HEIMI Kunnu Evropa og USA semjast? Hetta valumfarið hevur víst, at vit í Evropa eru um at missa alla frástøðu og objektivitet, tá vit tosa um USA í dag. Samanumtikið er USA eitt land við óendaligum kontrastum, og mangan er landið sjálvsmótsigandi. Í Europa og restini av heiminum halda tey mangan, at USA er ein stórur kapitalistiskur búffiloksi, ið bert ger vanlukkur fyri at tryggja sær egnan vinning. Spurningurin er í fyrstu atløgu um amerikanska valskipanin megnar at fáa talt atkvøðurnar rættstundis og til tíðina. Tøger Seidenfaden meinar á Politikken, at USA er eitt hótt fólkaræði, tí valskipanin hevur ongantíð verið so vánaligt sum nú, sjálvt um vit sóu gøluna í Florida í 2000 C M Y K 3 2