týsdagur 10. apríl 2018síða 10

Mikudagur 11. apríl 2018 · Nr. 41 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Við framkomnari MR-skann­ ing og ítøkiligum venjingum fyri eldri granskar pro­fess­ arin, Carl-Johan Boraxbekk, í, hvussu fólk kunnu halda heilan kláran til ein langan aldur­dóm og soleiðis eisini tálma gongdini við demens. “Áh, var tað í dag, at vit skuldu hittast?” Nógv eldri kenna til trupul­leikan at gloyma av­talur; tey kunnu eisini gloyma at tendra kaffi­ kannu­na, og viðhvørt leita tey eftir orðum, tey ikki finna. Men, slíkt er ikki skelk­ andi. Hinvegin kann tað gerast ein avbjóðing, um okkara heilar ikki longur virka opti­ malt, tá vit samstundis liva longri. Carl-Johan Boraxbekk er professari í kognitivari neuro­vísund og elding, og hann roynir við fram­komn­ ari MR-skanning og eitt nú minnisvenjingum og likam­ lig­um venjingum at siga okk­um, hvussu heilin kann haldast klárur til ein langan aldur­dóm. Hugsandi er tað eisini møgu­ligt at seinka útbrotum við demens við likamligum aktiviteti. Støðið í kanningini Granskingin hjá Carl-Johan Borax­bekk tekur støðið í, at eldri skulu venja bæði minn­ ið og likam fyri at halda heil­ an í gongd. Samanberingar verða gjørd­ar millum eldri, sum venja og eldri, sum slett ikki venja, og hugt verður eftir, hvussu báðir partar loysa ymisk­ar støður, tá tey verða sett undir ávíst trýst ella strongd. - Tey eldru skulu eitt nú minn­ast eina røð av orðum, og tað kann gerast ógvuliga trupult hjá nøkrum teirra, sigur Carl-Johan Boraxbekk. Professarin vís­ir á, at minnið á royndar­per­són­ unum verður testað bæði fyri og eftir “uppíleggingina”, har tey eldru verða sett und­ ir trýst. - Vit skanna eisini heilan við framkomnari MR-tøkni, og har kunnu vit síggja, hvat ávirkan­in ger við aktivitetin og kemi’ina í heilanum, og hvussu nógv ávirkanin veks­ ur um heilavirknaðin, sigur hann. Aktivitetur hvessur Við sínum 37 árum er pro­ fessarin, Carl-Johan Borax­ bekk, enn ikki í vanda­bólki­ num fyri at hava ein troyttan og slitnan heila, sum vit kun­ nu rópa tað. Men, tað var longu, meðan hann var heilt ungur, at hann gjørdist bergtikin av tí týdningi, tað hevur at hava ein virkan heila í einum long­ um og góðum lívi. - Eg havi altíð vant nógv likam­liga, og eg merkti, at tað hvesti heilan. Tí gjørdist eg eisini áhugaður í, hvat venj­ing kann gera við heilan á eldri fólki. Eg síggi velduga stórar møguleikar í at halda fram við mínari gransking á hes­um øki, sigur Carl-Johan Borax­bekk. Hann gjørdist eitt nú ph.d. í fysiologi í 2008 og hev­ ur síðan arbeitt við heila­virk­ naði millum eldri. Carl-Johan Boraxbekk er eisini útbúgvin í heilivági og sálar­frøði. Kelda: www.alzheimer.dk AKTIVITETUR GER HEILAN KLÁRARI Vilmund Jacobsen Fýra heilagranskarar hava fing­ið størstu virðislønina - The Brain Prize - fyri av­ger­ andi gransking í Alz­heimers- sjúku, og virðislønin er á um­leið 7,5 miljónir krónur. Granskararnir eru Baart De Strooper úr Belgia, Michel Goe­dert úr Luxemburg, Chris­tian Haass úr Týsklandi og John Hardy úr Onglandi. Teir verða heiðraðir fyri sína serstøku gransking inn­an Alzheimers og aðrar demens­sjúkur. Í dag finst eingin lekj­andi heilivágur móti demens­sjúk­ um sum Alzheimer, men bert dempandi heilivágur móti sjúku­eyðkennunum. Men, vegurin fram ímóti einari betri viðgerð og við tíð­ini eisini fram ímóti fyri­ byrging liggur opin - takk­að veri teirri áralongu gransk­ing, sum hesir fýra hava slóðað fyri á sínum royndar­stovum. Kelda: www.alzheimer.dk - Tað kann gerast ein avbjóðing, um okkara heilar ikki longur virka optimalt, tá vit samstundis liva longri, sigur professarin og granskarin, Carl- Johan Boraxbekk. - Eg havi altíð vant nógv, og eg merkti, at tað hvesti heilan. Tí gjørdist eg eisini áhugaður í, hvat venjing kann gera við heilan á eldri fólki, sigur Carl-Johan Boraxbekk, professari og granskari Heilagranskarar fingu stóra virðisløn Fýra evropeiskir heilagranskarar hava fingið virðisløn á 7,5 miljónir krónur fyri gransking innan Alzheimer og aðrar demenssjúkur