hósdagur 12. apríl 2018síða 29

FRÍGGJADAGUR 12. APRÍL 2018 SOSIALURIN 42 29 Komandi partur Í komandi parti verður komið aftur til ungmannafelagið Merkið og til felagsblaðið, Neistan, sum nú er komið úr kavi av søguni í Bretlandi. Reg heldur, Doll­in er veruliga tað, sum á ensk­ um verður kallað ein “unsong hero”, ein burturtøgd hetja. Reg heldur, at hansara heil­ hjart­aða lyndi sást best av tí, at hann hevði eina greiða støðu til yvir­gangin móti fólkinum í Congo, mót­vegis øðrum trúboðarum, sum hugs­aðu meira um “politikk” enn tað líðandi fólkið í Congo. Reg sig­ur, at “við míni egna samhuga við fólk­inum í Congo, vóni eg, at eg hevði gjørt tað sama”. Bókina um Dollan heldur Reg vera eitt framúr granskingaravrik. Hann heldur tað eisini vera ógvu­ liga illgrunasamt, at brøv og annað skriv­ligt tilfar hjá Dollanum er horvið úr skjalasavninum hjá mis­sión­ini. Søgan hjá Reg í Congo Foreldrini hjá Reg fóru í 1924 til Congo. Tey fóru fyrst til Bong­an­ danga, sum eisini var ein støð hjá Bal­olomissiónini á somu leiðum, har Dollin virkaði. Hann kom eis­ ini hagar bæði við Pioneer og við Henry Reed á umrøddu kann­ing­ ar­ferðini hjá Casement. Pápi Reg var prentari, og hann skuldi arbeiða á prentsmiðju, sum missiónin setti á stovn í hes­um býi. Her var m.a. prentað blaðið The Congo Balolo Mission Rec­ ord. Tað var eitt stórt framstig at kunna prenta á staðnum heldur enn at fáa tað prentað í Bretlandi. Ein kendur trúboðari í Bong­ an­danga var Edward Ruskin, sum sam­an við konuni Lily týddu Nýggja Testamenti til lokala málið, Lomongo. Pápi Reg fekk eitt sign­erað eintak frá Ruskin. Tað er eingin ivi um, at Dollin og Ruskin kendust. Teir tosaðu eisini báðir Lomongo málið. Ruskin var á tí fundinum, sum samtykti, at Dollin skuldi ikki sleppa aftur til Congo. Tað er nokk so greitt, at Ruskin ikki tók undir við teirri sam­tyktini. Nú er greitt, at Bokwala var veruligur Lily Ruskin var eisini ein partur av hesum týðingararbeiði. Hon skriv­ aði í 1910 undir dulnevni bókina Bokwala – søgan um eitt Congo offur. Hetta var ein samansett søga hjá fleiri persónum. Henda søgan varð í bløðunum sammett við heimskendu bókina “Onkel Toms Hytte”, sum gjørdi sítt til at beina fyri trælahaldinum í USA. Alex Sólstein er annars í ferð við at týða bókina til føroyskt í Norð­ lýs­inum. Tað áhugaverda er eisini, at Dollin fekk í 1903 júst sama um­mæli aftan á ein av sínum fyri­lestrum um støðuna í Congo, nevni­liga at vera samanborin við hesa bók. Bókin um Bokwala hevur av søgu­frøðingum verið roknað sum falsan og uppspinn, tí eing­in rithøvundur hevur verið nevnd­ ur. Men nú er komið fram í ensku bókini um Dollan, hvør rithøv­ und­urin var, at her er talan um veru­ligar hendingar. Í umrødda um­mæli í Journal of African history er bókin um Bokwala, tískil nú eisini viðurkend sum partur av søg­uni um ræðustýrið í Congo. Nú ger Reg sínar egnu kann­ ing­ar av Congo søguni, sum hann var­ar av. Tað áhugaverda er, at ein ensk­ur trúboðarasonur í Congo kannar missiónssøgu í Congo við hópi av tilfari, sum hann hevur fingið úr Føroyum. Tað kemur utt­an iva at frættast meira frá hesum. Søgan um Impongi Tær kendu myndirnar av lam­ løst­aðum fólki í Congo hava ikki havt nakra søgu um persónarnar á myndunum. Fleiri søgur eru kort­ini komnar í ensku bókini um Doll­an, og tær hava eisini verið við til at staðfesta, hvar myndirnar hava verið tiknar. Her skal ein teirra verða lýst. Myndin av Impongi, sum bæði hevði mist hond og fót, er ein av teimum kendu ræðumyndunum úr Congo. Tað kann vera, men kann tó ikki sigast við vissu, at Doll­in hevur tikið hesa mynd. Men hann hevur í hvussu er verið á somu leiðum. Impongi var úr økinum við Ikau, har Reg er føddur. Í blaðnum hjá missiónini, Regions Beyond, verður í 1905 greitt frá hesum neyðars drongi. Tað varð sagt, at Impongo gjørdi eitt gott arbeiði innan mis­siónina. Hann ferðaðist um í øk­ininum og talaði, eins og hann und­irvísti um Guds kærleika. Í 1910 skrivaði Regions Beyond: Sunnudagin vóru vit í teirri góðu støðu at kunna doypa 34 fólk úr ymsum bygdum í okkara øki. Heilt serligt var tað at kunna doypa Impongi, tann lamløstaða dreingin. Tað var eingin av teim­ um doyptu, sum vóru móttikin við størri hjartaligheit enn hann. Tað var hjartanemandi at síggja hend­an skerda drongin kom upp úr vatn­inum aftaná dópin. Teksturin til myndina frá dóp­ in­um sigur: Tú hann síggja Impongi koma niðan eftir gøtuni vi stavi. Im­ pongi fekk eina hond og ein fót avkvettan av starvsfólki á eini gummi­fyritøku, tá ið bygd hans­ ara var álopin, tí menninir í bygd­ ini ikki høvdu útvegað ásettu nøgdin av gummi. Hann er ein av teimum mongu livandi minn­un­ um um framferðina hjá teimum sivil­iserað myndugleikunum móti lokala fólkinum. Dollin orsøk fyri fiskasølu til Congo Søgan um Dollan hevur havt nakr­ ar óvæntaðar og jaligar avleið­ ing­ar. Ein er tann, at nærum 120 ár eftir, at at Dollin slepti øllum verðsligum virksemi, hevur hann útvegað okkum ein fiskamarknað í Congo! Páll Gregersen er stjóri á Fiska­virkinum í Gøtu. Hetta ger at hann ferðast nokk so nógv í fiska­søluørindum. Eina ferð var hann farin til Genova í Italia. Tá hittir hann á hotellinum ein av gest­unum. Páll hevur lætt at koma í samband við fólk, so teir fóru at práta um leyst og fast. Mað­urin var afrikanari, og um hann var úr Angola ella Nigeria hevði neyvan komið meira burtur úr hesum práti. Men tað vísti seg, at maðurin var úr Congo. “Congo”, sigur Páll, “eg eigi eina bók um Congo!” So fór Páll at for­telja manninum um Leopold 2. kong og hansara harðræði og um lands­ mann sín, Dollin, og tað sum hann gjørdi fyri fólkið í Congo. Hesin congo­lesarin gjørdist áhugaður, og hann fekk seinni ensku bókina um Dollan frá Páll. Maðurin var for­rætningsmaður í Kinshasa, høv­uðsstaðnum í Congo. Hetta sam­band gjørdi, at hann fekk áhuga fyri at keypa fisk úr Gøtu. Hetta var nú ikki bara sum at siga tað. Skipanin er stirvin, og tað tók sína tíð at fáa fígging uppá pláss. Men í oktober var hetta í lagi, og tann fyrsta bingjan við 24 ton­ sum av fiski fór til Congo. Hetta gav sjálvsagt eina vón um, at hesi útflutningur kundi halda áfram. Hetta førdi til, at fyrst í januar vóru tveir feðg­ar frá eini fyritøku í Congo í Gøtu at kanna møguleikarnar fyri fiska­sølu. Nú í ár er onnur bingj­ an farin og arbeitt verður við at senda ta triðju. Hesir báðir vóru eisini í Havn og vitjaðu grøvina hjá Dollanum í gamla kirkjugarði í Havn. So takkað verið Dollan er sam­ bandið millum Føroyar og Congo ikki minni enn einki. Niðast á myndini sæst Impongi við bakinum til við sínum stavi. Pàll Gregersen saman við gestunum úr Congo á grøvini hjá D.J. Danielsen.