týsdagur 17. apríl 2018síða 10

Mikudagur 18. apríl 2018 · Nr. 43 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Danmark sigur fólkarættin vera óviðkomandi Magni Arge, fólkatingsmaður Tjóðveldi Danski staturin metir seg ikki hava givið føroyingum nakað annað lyfti enn nakrar leysar út­ sagn­ir frá komandi og farandi for­ sætisráðharrum. Og skuldu Før­ oyar gjørt av at skipað  seg sum full­veldi, skal fólkatingið viðgera og góðkenna ynskið úr Føroyum. Hetta sæst í svarinum hjá Anders Samuel­sen, uttanríkisráðharra, um før­oyskan sjálvsavgerðarrætt Anders Samuelsen staðfestir í svar­inum, at Danmark hevur ong­ antíð staðfest eksterna sjálvs­av­ gerð­arrættin hjá ST samsvarandi fólkarættinum, og danska stjórnin hevur heldur ikki nakrar ætlanir um at gera tað, tí hon metir fólka­ rætt­in vera óviðkomandi fyri við­urskiftini millum Føroyar og Dan­mark. Hetta skrivar uttan­ríkis­ ráð­harrin beinleiðis. Sitandi stjórn vil eins og undan­ farnar stjórnir geva føroyingum moralskt lyfti um, at hon fer at virða eitt ynski um føroyskt full­ veldi, skuldu føroyingar ynskt tað. And­ers Samuelsen sigur kortini onki um treytirnar, men staðfestir, at fólkatingið skal góðkenna tílíkt ynski. "Færøsk selvstændighed vil i givet fald skulle gennemføres efter grundlovens §19," skrivar hann. Hvussu danskir myndugleikar fara at tulka grein 19, skuldi støðan við føroyskum fullveldi íkomið, finst ongin vissa fyri, tí Danmark hevur ikki viðurkent føroyska rætt­in at skipa Føroyar sum full­ veldi hjá altjóða samfelagnum. Fráboðanin hjá danska stat­ in­um til sendistovur í sam­bandi við yvirtøkulógina og utt­an­ríkis­ pol­itisku heimild­arlógina í 2005 var ikki nøkur viðurkenning av ekst­erna sjálvsavgerðarrættinum. Tvørt­urímóti var hon ein stats­rætt­ ar­lig staðfesting. "Circularnoten angår den for­ fatn­ingsretlige ordning, hvorved fær­øske myndigheder under visse nærm­ere omstændigheder har ad­ gang til at binde Kongeriget Dan­ mark folkeretligt," skrivar Anders Samuelsen í svarinum. At Danmark hóast hesa frá­ boð­an  tilskilar sær rætt til at leggja seg út í føroysk viðurskifti á altjóða pallinum, kom til sjóndar, tá Føroyar gjørdu avtalu við Ísland og Grønland um tættari samvinnu. Tá legði júst Anders Samuelsen seg ímillum og vildi hava avtaluna ógildaða. Tann avgerðin og alt svarið hjá Anders Samuelsen um sjálvs­av­gerð­ ar­rættin vísa greitt, at Danmark leggur nógv fyri at tulka Føroyar í einum statsrættarligum høpi og ikki einum fólkarættarligum høpi. Hann skrivar beinleiðis: "Det bemærkes, at danske myndig­heder ikke vil stille sig i vejen, såfremt et flertal af den fær­øske befolkning ønsk­er selv­ stændig­hed. I denne samm­en­hæng - og som tidligere til­kendegivet i be­svar­else af folke­tings­spørgs­mål - er spørgsmål om selvbe­stemmels­ es­retten efter folkeretten ikke rele­ vant." Magni Arge, fólkatingsmaður og formaður í Føroyanevndini, stað­ festir: - Við svarinum frá Anders Samuel­sen er staðfest, at Danmark fram­vegis situr við buktini og báð­ um endum í viðurskiftunum mót­ vegis Føroyum, eisini í eini møgu­ ligari fullveldissamráðing. Summ­ir føroyskir politikarar hava áhald­ andi sagt, at Danmark hevur viður­ kent sjálvsavgerðarrættin hjá ST, men svarið hjá uttanríkiráðnum vísir, at hetta er skeivt. Vit eru í somu ójøvnu støðu, sum tá sam­ ráð­ingar fóru fram í 2000. Les spurning og svar her: http:// www.ft.dk/samling/20171/almdel/ fæu/spm/7/svar/1480581/1879731.pdf Eingin føroysk loysing sambært altjóða lóg Donsk vælvild gevur okkum rætt til loysing. Tað ger altjóða rættur ikki Sjúrður Skaale Sambært trimum veljarakann­ing­ um frá 2018 er hugurin er loysa frá Danmark sera lítil millum fólk. Beinleiðis spurd søgdu færri enn 30% í eini kanning, at tey vildu hava loys­ing, og hinar kann­ing­arnar vístu, at tjóðveldis- og fólka­floks­ velj­arar ikki vilja vita av hvørjum øðr­um. Báðir partar vilja í staðin í sam­gongu við flokkar, sum ikki hava loysing sum mál. Nú er so í staðin nýtt lív blást í ein sera teoretiskan spurning: Um før­oyingar gera av at loysa, hava vit so rætt at gera tað einsæris sam­ bært altjóða lóg – ella skulu danskir myndugleikar góðkenna tað? Hóast danskir myndugleikar hava endurtikið upp í saman, at teir góðkenna eina møguliga før­oyska avgerð um loysing, so fylti hesin spurn­ingur nógv, tá full­veldis­ lands­stýrið sat frá 1998 til 2004. Áðrenn fullveldis­samráð­ing­ar­ nar millum Danmark og Føroyar í 2000 varð ein bók skrivað – Hvíta­ bók – har serfrøðingar m.a. fingu sum uppgávu at svara hesum spurn­ingi. Og svarið var, at vit við góð­um grundgevingum kunnu siga, at altjóða lóg gevur okkum inn­lendis sjálvsavgerðarrætt. Alt­ so rætt at skipa okkara egnu við­ ur­skifti í Føroyum – júst sum vit gera. Men tá tað kemur til ytra sjálvs­av­gerð­arrættin – altso rættin til loysing – er minni at heinta í al­ tjóða lóg. Í 2004 kom so ein bók frá Norð­ ur­atlantsbólkinum á fólkatingi um sama spurning – eisini við fleiri serkønum høvundum. Sam­an­ umtikið var semja um, at tað við politiskum, søguligum og ment­ an­ar­ligum argumentum ber til at siga, at Føroyar hava rætt at loysa frá Danmark. Hetta var einki nýtt. Bæði dansk­ir myndugleikar og flest allir føroyingar eru eisini samdir um hetta – og tí áseta vit eisini okk­ um henda rætt í uppskotinum til nýggja føroyska stjórnarskipan. Men í altjóða lóg er sambært bók­ini lítið at koma eftir. Vit kunnu snøgt sagt ikki grunda føroyska loys­ing á altjóða viðtøkur – tí tær geva okkum ikki rætt til loysing. Og hóast onkur einstøk slík viðtøka kann tulkast tann vegin, so er ikki nógv hon kann brúkast til. Tað finst jú eingin myndugleiki, sum Føroyar kunnu klaga til, um Dan­ mark noktar okkum at loysa. Politisk vælvild er betri Um føroyingar, uttan góðkenning úr Danmark, høvdu boðað frá, at nú vóru Føroyar ein statur, høvdu altjóða stovnar roknað tað sum eitt innlendis danskt mál – og staturin hevði ikki blivið viðurkendur. Hygg bara hvat er sagt um hendingarnar í Catalonia farnu tíðina. Sæð úr sjónarhorninum hjá al­ tjóða stovnum eru statir svartir kass­ar – og hvat hendir í hesum kass­um er ikki eitt mál fyri teir utt­ an so, at hópdráp ella ógvuslig kúg­ ing fara fram. Ikki akkurát nakað, vit kenna til... Vit hava snøgt sagt tørv á pol­it­ iskari vælvild úr Danmark. Og so­ leiðis er um allan heim. Quebeq hevur roynt at loysa frá Canada – tí stjórnin í Ottawa loyvdi tí. Skotland hevur roynt at loysa frá Bretlandi – tí stjórnin í London loyvdi tí. Hinvegin sleppur Catalonia ikki at loysa frá Spania – tí stjórnin í Madrid ikki loyvir tí. Føroyar samráddust í 2000 um at skipa Føroyar sum fullveldi – tí danska stjórnin góðtók, at vit hava rætt til tað. At føroyingar ikki hildu seg fáa nóg góða fíggjarliga og umsitingarliga hjálp úr Danmark til at skipa føroyska statin, er eitt annað mál. Vildu vit, kundu vit loyst tá. Tað kunnu vit enn. Tí danska stjórnin loyvir tí. Eg skilji væl, at summi halda tað vera veikt ella ússaligt, at rætturin at loysa er grundaður á politiska væl­vild úr Danmark. Tí vilja tey held­ur grunda rættin á altjóða lóg. Problemið er bara, at altjóða lóg ikki gevur okkum rætt at loysa yvirhøvur. Kjakið um “eksternan sjálvs­av­ gerð­arrætt sambært altjóða lóg” hev­ur ongan ítøkiligan týdning. Tí­ betur fyri loysingarfólk. Tí grunda vit okkara rætt til loysing á hetta, missa vit hann. Nú hava vit “bara” ein politiskt grundaðan rætt. Men tað merkir alt­so, at tann dag ein greiður, var­ andi meiriluti av føroyingum vil skipa ein føroyskan stat, kunnu vit gera tað. Tann meirilutin er bara trupul at hóma í løtuni... Summ­ir føroyskir politikarar hava áhald­andi sagt, at Danmark hevur viður­kent sjálvsavgerðarrættin hjá ST Eg skilji væl, at summi halda tað vera veikt ella ússaligt, at rætturin at loysa er grundaður á politiska væl­ vild úr Danmark