hósdagur 19. apríl 2018síða 26

VINNUBLAÐIÐ HJÁ MIÐLAHÚSINUM 2 apríl 2018 20 Árni Gregersen Hvalastøðin við Áir er eitt minni um virksemi í Føroy­um í farnum øædum og um eitt virksemi, sum ikki er til longur. Éitt alment álit var gjørt fyrst í hesi øldini og eftir at tað var gjørt, var avgjørt at varðveita støð­ina og tað sum hoyrir til hvalastøðina. Fornminnissavnið fekk í fyrstu syftu, sum upp­gávu frá mentamálaráðnum at tryggja, at bygn­ing­arnir við Áir vórðu tryggjaðir, so teir ikki skramblaðu saman. Tað arbeiðið er gjørt. Einar 11-12milljónir eru brúktar uppá bygningarnar og forn­minnis­ savn­ið hevur fingið eina milljón at arbeiða við í ár. -Vit rokna við, at vit í hesum árinum fáa smiðju­na gjørda lidna og eisini lagt tað timbur, sum skal til, sigur Erland Viberg Joensen, sum er verkætlanarleiðari. Søgulig støð Stórhvalaveiðan í Føroyum byrjaði í 1894, tá Al­bert Grøn, hvalaveiðumaður úr Sandefjord, kom til Føroya við hvalabátinum Urd fyri at skjóta hval. Norska hvalaveiðan var ein alheims ídnaður, og við tíðini bygdu norðmenn 214 landstøðir ymsa­staðni í heiminum, millum teirra 7 í Før­oyum. Tríggjar av hesum hvalastøðum eru varðveittar, ein í Albany í Avstraliu, ein í Grytviken á South Georgia og so støðin við Áir. Hvalastøðin við Áir var bygd í 1905 av Chr. Salvesen sum tann sjeynda og síðsta í Føroyum. Nógv virksemi var har til 1930, tá norð­menn góvust, og støðin lá still til 1936, tá føroy­ingar tóku yvir. Virksemið helt fram við skiftandi hepni og eigar­um fram til endan av 1960-árunum, tá stór­hvalaveiðan mest sum steðgaði upp. Tann síðsti hvalurin varð tikin upp á plánin í 1984. Hvalastøðin við Áir umboðar tí ein týdn­ ingar­miklan part av føroyskari ídnaðarsøgu í 20. øld. Støðin hevði stóran búskaparligan týdn­ing fyri Sundalagið og gav lønt arbeiði í hes­um fólkalítla øki. Í 2013 var gjørt eitt nýtt álit um økið kring hvala­støðina, men tað hevur ongin tikið støðu til enn. Kortini hevur Sunda kommuna boð­að frá, at hon er sinnað at verða partur av varð­ vetingini av hvalastøðini. Nýggj nevnd Nevndin, sum var sett í 2012 og hevur sum uppgávu at gera eina yvirlitsætlan yvir upplivingardepil við Áir, hevur mett um hug­ sjón­irnar frá 2007 og tekur yvirskipað undir við teimum. Á hesum støði hevur hon tí gjørt sær neyvari metingar um, hvussu farast kann fram. Yvirskipað varð í ávegis álitinum frá 2007 skotið upp, at virksemið í sambandi við hvala­ støðina við Áir skuldi vera býtt upp í tveir partar: 1. Alment savnsvirksemi, tvs. a. antikvarisk umvæling, fyriskipað av landinum. b. savns­ virk­semi, fyriskipað av landinum. c. savns­ virksemi, fyriskipað av kommununi við stuðli frá landinum. 2. Frítíðarvirksemi og vinnuligt virksemi, tvs. a. handilsligt virksemi, ferðavinnuvirksemi og frítíðarvirksemi, har kommunan fyriskipar karm­ar­nar. Á hesum grundarlagi eru um­ráð­ ingar um økisskipan gjørdar Hendan nevndin mælir í nýggjasta álitinum til, at eitt alment føroyskt sjóvinnusavn verður stað­sett við Áir, umframt at talan verður um eitt hvala­veiðusavn. Men sjálvt um hetta álit nú hevur ligið í nøkur ár, so er eingin endalig støða tikin til, hvussu savnvirksemi við Áir skal skipast. -Vit byrjaðu at royna at tryggja húsini av álvara í 2012 og tað er komið undir land. Nú manglar ein støðutakan til, hvat annað skal henda við Áir, sigur Erland Viberg Joensen. Hvalastøðin við Áir miðdepil í savns­ virkseminum um vinnu HIGARTIL ERU BRÚKTAR UM 12 MILLJÓNIR UPPÁ HVALASTØÐINA VIÐ ÁIR, MEN ENN ER NÓGV EFTIR AT GERA Hvalastøðin við Áir kann gerast ein upplivingardepil, men enn krevst ein almenn støðutakan til, hvussu tað skal skipast