mánadagur 23. apríl 2018síða 10

Mánadagur 23. apríl 2018 · Nr. 46 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Pensjónsnýskipanin lønar spekulatión og ger mismun á føroyingum Óluva í Gong, forkvinna Vegna Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar Pensjónsnýskipanin, ið hevur verið ávegis í longri tíð, er nú samtykt við aðru viðgerð. Sum ætlanirnar í nýskipanini eru lagdar fram av avvarandi landsstýriskvinnum, er hetta eitt frambrot fyri før­oyska fólka­pensjónistin. Hetta er tó ein sann­leiki, við stór­um av­mark­ing­ um. Verandi pen­sjóns­skipan er, av sonnum sett soleiðis saman, at hon lønar spekulatión og ger stóran mis­mum á føroyingum. Trý sløg av pensjónsútgjaldum eru at velja ímillum, tá borgari ígjøgn­um sítt virkna arbeiðslív spar­ir upp til pensjón. Hesi sløg­ ini eru lívrenta, ratupensjón og kapital­pensjón. Lívrentan verð­ur útgoldin til pensjónistin mán­aðar­ liga, so leingi hesin er á lívi. Ratu­ pensjónin verður gold­in út mán­ aðarliga í 10 ár. Kapital­pen­sjón­in verður útgoldin í einum, tá pen­ sjóns­aldur verður náddur. At spara upp til egna eftirløn, átti at betrað um tilveruna hjá pen­sjón­ist­um. Taka vit kapitalpensjónina, er støðan tann, at hendan upp­sparing søguliga hevur givið uppspar­ar­an­ um stóran skatta­fyri­mum. At spara upp við kapitalpensjón hevur tí havt stóran dám av spekulatión við sær. Samstundis hevur tað, frá sam­felagsins síðu, verið illa dámt, at spart hevur verið upp uppá á hendan hátt, tí kapitalpensjónin í roynd og veru kann verða brúkt í somu løtu, sum hon verður útgold­ in. Tá er einki eftir at liva fyri, sum pen­sjón­istur. Frá samfelagsins síðu, verður betri dámt, at borgarin sparir upp til pensjón, sum verður útgoldin, so leingi borgarin er pensjónistur. Hetta er ein av orsøkunum til, at pen­sjónsnýskipanin, sum júst er samtykt við aðru viðgerð, noyðir borg­aran at spara upp soleiðis, at í minsta lagi 85% av framdari upp­ spar­ingini, verður goldin út sum var­andi veiting. Fleiri fakfeløg, millum annað Felagið Føroyskir Sjúkra­røkt­ar­ frøð­ingar, hava sæð tað skilagóða í hesum fyri langari tíð síðani – langt áðr­enn tosað varð um pen­sjóns­ný­ skipan. Felagið valdi á sinni, at limir felagsins skuldu hava alla sína pen­ sjónsuppsparing rindaða út sum eina lívrentu. Orsøkin var tann ein­falda og skilagóða, at pensjóns­ útgjaldið, sum limirnir sjálvir hava spart upp, skuldi verða ískoyti til alla pensjónstilveruna, og ikki bert eitt eingangsútgjald at dusa sær við, tann dagin pensjónsaldurin verð­ur náddur. Nú pensjónsnýskipanin er sam­ tykt við aðru viðgerð og tí eftir øllum at døma, verður samtykt við triðju viðgerð í sama líki, verða allir hesir skynsomu borgarar, ið hava spart upp við góðum treysti í eina lív­rentu, veruliga fyri ógvusligum og ólukkuligum vanbýti. Orsøkin er einføld. Egin upp­ spard pensjón hevur ávirkan á, í hvønn mun borgarin fær fólka­ pensjón. Fyri at geva teim­um, sum við spekulatión fyri eygað og fyri at spara skatt, eitt herða­klapp, hevur hend­an spekul­ativa pensjónin als onga ávirk­an á fólka­pensjóns­ ut­gjaldið hjá hesum borgarum. Kapital­pen­sjón verður ikki tald við í tað inntøku­grund­arlag, sum ger, at tann, ið hevur spart nógv upp í egn­ari pen­sjón fær lægri fólka­pen­ sjón. Hesir kapital­pen­sjóns­upp­ spar­ar verða í roynd og veru løntir fyri at hava lopið um garðin, har hann er lægst­ur. Hinvegin verða tey, sum við sonnum samfelagssinni, hava spart upp við skilagóðu lív­rent­ uni revs­aði. Lívrentan verð­ur full­ komu­liga tikin við í tað upp­hædd, sum ger av, hvørt fólkapensjónin verð­ur lækkað ella ikki. Við øðr­um orðum førir skynsama upp­spar­ing­ in í lívrentu við sær eina munandi lægri fólkapensjón til hesar borg­ arar, sammett við spekulativu borg­ ararnar, ið hava spart upp í kapital­ pensjón. Samanumtikið tekur samgong­ an tí undir við hesum ógvusliga órætti og staðfestir við fullum meiri­luta, at tað loysir seg ikki at hava sam­felagssinni. Hetta er syrgi­ ligt og ein hóttan móti fram­tíðar fólka­ræð­inum. Hetta má broyt­ast. Samgongan má endur­skoða mót­ rokn­ing­arháttin, soleiðis at tey, sum hava spart upp við lívrentu ikki verða revsaði á henda órímiliga hátt. Tórshavn 20.04.2018 KJAK Tryggingin hjá Føroya Arbeiðarafelag – Rán á alljósum degi Rune Nolsøe Innlegg mítt tann 20 des. í  Portal.fo og í Sosialinum eftir nýggjár bleiv ikki svarað soleiðis sum eg hevði væntað. Tað er tryggingin hjá Føroya Ar­ beiðarafelag (FA) av arbeiðsfólki sum eg vildi hava avklárað tí eg eri sera kritiskur til tess. Fyrst so er tað  tryggingar­prís­ur­ in sum arbeið­arar í Føroyum skulu gjalda samanborið við arbeiðs­fel­ ag­ar í Danmark. Í báum førum er tað tryggingarfelagið ALKA sum er útbjóðari. Harnæst so kalli eg hesa trygg­ ing­ina fyri eitt rán. Tað vil eg so undirbyggja. Hvat kostar tryggingin í Føroyum ? Hevur tú 40 tíma arbeiðsviku til minstuløn kr. 125,69 so er ársgjaldi fyri at verða tryggjaður kr. 3.921,- Her skal so innroknast skattur sum er settur til 33% og sum gevur ein bruttokostnað uppá kr. 5.215,-. Hettar er tað sum tryggingin kostar fyri tann einkulta limin. Er tímalønin  kr. 150,- sum fleiri virkir í dag gjalda so er brutto­ kostn­aðurin fyri tryggingina (íroknað skatt)   kr. 6.224,- árliga. Íðin arbeiðsfólk sum forvinna eitt ár kr. 400.000,- skulu gjalda til­ svar­andi meira (íroknað skatt) kr. 7.980,-.  Og tað er hvørt ár tú skal av við hesa upphædd. Hvat gjalda danskir arbeiðarar sum eru limir í bróðirfelagnum 3F ? Mánaðargjaldið í Danmark (DK) er kr. 40,- og gevur eitt ársgjald uppá kr. 480,- Íroknað skatt uppá 33% so gevur tað ein bruttokostnað uppá kr. 638,- pr. ár. Danskir arbeiðarar gjalda tað sama óansæð hvat ársinntøkan er. Tað vil siga at tryggingar­kostn­ að­urin fyri ein arbeiðara í Føroyum er í minsta lagi kr. 4.577,- meira enn í DK. Ella fyri eina inntøku í Før­ oyum uppá kr. 400.000,- so er trygg­ ingin kr. 7.342,- dýrari enn í DK. Eg meini tí at FA hevur skyldu til at leggja fram hvat tað er fyri ein avtala sum tey hava spent arbeiðsfólk fyri. Hettar er ikki eitt inn­an­felagsmál. Tí tey sum verða trekt fyri gjaldið eru uttan­felags­ fólk líkasum felagsfólk. Rán, hægst á degi FA rænir arbeiðarar í Føroyum.  Tryggingargjaldið til FA er obl­ igat­oriskt. Ella tvungið. Tú verður ikki spurdur um tú er limur í felagn­um ella um tú hevur áhuga í hesi trygging. Tað verður bara trekt av hjá arbeiðsgevara og flutt yvir til FA. Liðugt við tí. Hettar er nakað und­arligt nakað. Og hettar er líkaso mis­tonkiligt sum tað er undarligt. Vit hava eitt rættarsamfelag við privatum ognarrætti. Ongin kann leggja hond á tína ogn uttan við eini ekspropiatión ella við eini dóm­arakenning. Og tá skal tú hava eitt rímuligt varskóð og møguliga at gerða innsigilsi. Og tú hevur eina rímu­ligt kærufreist. Men her kann FA   uttan sam­ tykki fara inn og taka ogn tína. Uttan at spyrja. Uttan at hava góð­ kenn­ing. Uttan at tú er limur og hev­ur bundið teg til nakað sum helst. Og tú sum verður rændur án­ar ikki hvat pengarnir fara til. Hettar er rein bananrepublikk. Hett­ar hevur onki við eitt rættar­ sam­felag at gerða. Donsku fakfeløgini halda seg til rættarskipanina. Bæði 3F og Det Faglige Hus hava tryggingina sum eitt gott tilboð til limir sínar. Og tú skal sum limur sjálvur biðja um at limast inn og sjálvur syrgja fyri at yvirhalda treytirnar, sosum at gjalda hvønn mánaða. Hettar eru góð tilboð sum seta virðing av arbeiðsfólki í hásæti. Føroya Ar­ beiðara­felag er so langt frá hesum at tað er ræðandi. Hettar er tað ein kallar rán og góðum føroyskum og tað hendur hægst á degi.