týsdagur 24. apríl 2018síða 22

Mikudagur 25. apríl 2018 · Nr. 47 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Fyri fýra árum síðan flutti ein bólkur av mús inni í royndarstovurnar hjá Kræft­ens Bekæmpelse, og tað var ein bólkur av gransk­ ar­um úr Italiu við høvuðs­ persóninum, Giu­seppe Filomeni, sum stóð á odda fyri granskingini á royndar­ stovuni. Í fýra ár høvdu gransk­ ar­ar­nir kannað ensymið GSNOR og tess leiklut í menn­ingini av krabbameini, og her vóru mýsnar av­ gerðandi neyðugar. Mýsnar í gransk­ingar­ verkætlanini vóru nevniliga arvafrøðiliga “broyttar”, so­leiðis at tær manglaðu ensym­ið GSNOR, og hetta varð gjørt fyri, at granskar­ ar­nir kundu finna út av, hvat hetta merkti fyri menningina av mýsnum og teirra heilsu. - Her funnu vit út av, at sjálvt ungar mýs, sum manglaðu GSNOR, høvdu eina røð av likamligum brek­ um og lýtum, sum annars vera sett í samband við gamlar mýs. Giuseppe Filomeni vísir á, at mýsnar í royndar­ stovunum eitt nú høvdu viknaða vøddastyrki, ser­ stakar kemiskar broytingar í heilanum, knýttar at de­ mens, nervalíðingar, sum eru vanligar millum eldri djór, veikari immunverju og vóru í størri vanda fyri at menna krabbamein. Fylgjandi árini brúktu granskarar til at kanna virk­naðin av ensyminum GSNOR nærri, eitt nú við roynd­um við kyknum á royndar­stovuni. Her sóu granskararnir, at so hvørt, sum kyknurnar eldust, minkaði eisini mongd­in av GSNOR. Granskarar sóu eisini, at tá ílegurnar í kyknunum vórðu broyttar, soleiðis at mongd­in av GSNOR var størri, gekk eldingin ikki líka skjótt. Royndir vórðu eisini gjørd­ar við vevnaði úr einari røð av vanligum djórum í ymisk­um aldri, og eisini her vísti tað seg, at mongdin av GSNOR minkaði við aldri­ num. Ábendingar vóru tískil um, at ensymið GSNOR stig­ víst minkar við aldrinum og soleiðis setir síni spor í aldur­ dóminum. Niðurstøður kunngjørdar Niðurstøðurnar av hesum gransk­ingararbeiði, sum hevur tikið fleiri ár, vórðu her­fyri almanna­kunn­gjørd­ ar í viður­kenda og vísunda­ liga tíðar­ritinum, PNAS. Umframt nýggju vitan­ ina, sum setir ensymið GSNOR í samband við elding og øktan vanda fyri sjúkum, greiða granskarar eisini fyri fyrstu ferð frá um mýlsku mekan­ismuna, sum liggur aftan fyri broytingarnar í ensym­inum GSNOR.    Aftrat royndunum við mús og kyknum kannaðu gransk­ararnir saman við al­ tjóða starvsfeløgum eisini mongd­ina av GSNOR millum frísk fólk í ymiskum aldri. Í bólki­num vóru ung, eldri og so eisini fólk, sum vóru 100 ár og eldri. Eisini her var munur á mongd­un­um av GSNOR. Tey ungu høvdu eitt høgt støði av ensymum, og tey eldru høvdu eitt lægri støði. Tey, sum vóru yvir 100 ára gomul, høvdu støði, ið vóru líka so høg, sum millum tey ungu. - Vit kunnu ikki gera nakra endaliga niðurstøðu út frá hesum úrslitum. Men, úrslitini stuðla undir okk­ ara royndir við mús og kyk­ num, nevniliga at nøgdin av GSNOR er knýtt at einari “pro­sess”, sum gevur seg til kennar í ymiskum aldri. Alt bendir tískil á, at en­ symið GSNOR spælir ein virknan leiklut í at halda kyknur­nar ungar og frískar Tendra og sløkkja Nýggja granskingin vísir, at broyt­ingarnar í mongdini av GSNOR er eitt úrslit av sonevndum “epigenetiskum” broyt­ingum. - Hetta er ein náttúrlig gongd, har virknaðurin av okkara ílegum broytist við, at kemiskir bólkar antin koma aftrat - ella fara burtur­av. Um bólkarnir eru við ella ikki, hevur týdning fyri, um ílegurnar eru aktivar ella “sløktar”, og talan er um eina røð av epigenetiskum broyt­ingum, sum elva til eina broytta mongd av GSNOR.  - Vit vita frá øðrum gransk­ingum, at okkara ílegur broytast við aldrinum, og nú vita vit eisini, at ein av hætt­unum, har epigenitikkur er koplaður til elding, er við en­syminum GSNOR, sigur Giu­seppe Filomeni. TÍ ELDAST KYKNURNAR VIÐ ÁRUNUM Samstundis, sum vit gerast eldri, viknar likamið og vandin fyri krabbameini og øðrum sjúkum veksur. Nú eru ganskarar komnir eitt fet nærri einari frágreiðing um, hví kyknurnar eldast Nýggj gransking vísir, at so hvørt, sum kyknurnar eldast, minkar mongdin av GSNOR. Tá íløgurnar í kyknunum verða broyttar, soleiðis at mongdin av GSNOR verður størri, gongur eldingin ikki líka skjótt Italiumaðurin, Giuseppe Filomeni, hevur staðið á odda fyri umrøddu gransking