hósdagur 3. mai 2018síða 29

FRÍGGJADAGUR 4. MAI 2018 SOSIALURIN 50 29 Komandi partur Næsti partur um Merkið kemur um tvær vikur. Komandi partur verður ummæli av bókini The Cod Hunter hjá John Goodlad. Hetta er søgan um toskaveiðuna hjá hetlendingum, sum eisini er partur av føroyskari søgu. Ein stórur partur av inntøkuni hjá hetlendsku fiskimonnunum fekst við smugling av brennivíni, sum var keypt í Føroyum! høvdu hildið tjóðskapinum og mál­inum uppi, meðan norð­ menn høvdu slept báðum. Hann helt, at nú norðmenn vóru farnir at menna seg aftur tjóð­skap­arliga máttu teir søkja sam­ar­beiði við føroyingar og ís­lend­ingar. 6. Fundartjórin bað Hamnaas bera teimum norrønu fe­løg­ un­um í Noregi heilsan frá fundarfólkinum. Hesum fagn­ aði fundarfólkið við lógva­ brest­um. At enda talaði Louis Zach­arias­ sen um minnini og tað virði, sum var í teimum. Fundurin endaði kl. 7 á kvøldi, so hann hevur vart 3,5 tíma. Sjónleikir Merkið fekst eisini við sjónleik. Í februar 1927 spældi Merkið sam­an við Thorshavna Afholds­for­ening sjónleikin Annika í Av­halds­hús­ in­um. Leiktjøldini málaði William Heinesen og Jacob Olsen, vanliga nevndur Zale. Høvuðsleikarar vóru: Anna Johannessen, (Annika) Hans M. Jacobsen, Kell, (prest­ ur­in) Clement Dalsgaard, (dómarin) Aðrir leikarar vóru Leivur Trónd­arson úr Skálavík og Kar­ bech Mouritsen. Í komandi parti verður greitt meira frá sjónleikarvirkseminum hjá Merkinum. Luther á skránni og split í felagnum Tann 26. mars 1928 talaði Jákup Dahl próstur um bíbliutýðingina hjá Luther, sum hann avrikaði um 400 ár frammanundan. Talan var væl fagnað av teimum limum, sum vóru møttir. Men nú tykist split at vera komið í felagið. Hans A. Djurhuus og Th. J. Jacobsen vórðu stemmaðir út úr felagnum, tí teir høvdu stovnað eitt nýtt ungmannafelag, kallað Baldursbrá. Samstundis varð noktað Paula Dahl limaskap. Nýggja felagið sæst tó ikki hava gjørt vart við seg. Tann 2. apríl 1928 varð samtykt uppskot frá Louis Zachariassen um at heita á Tórshavnar býráð um at nýta føroyskt mál í sinum skriv­stovustarvi. Eisini varð samtykt at rykkja meinigheitsráðið í málinum um “full­fíggjaða føroyska guds­tæn­ astu”. Tað gekk seint við hesum máli, og tað var ikki fyrr enn í 1939, at kirkjumálið alment gjørdist før­ oyskt. Tíð at kvetta við Danmark Á fyrsta fundi í 1930, tann 31. januar, legði Zacharias Niclasen, kendur frá Skipafelagnum, sum eisini var virkin í Merkinum, upp til kjak um livikor í Føroyum sam­ anborið við livikor í øðrum lond­ um. Hann helt, at føroyingar hava tað nógv betur enn onnur fólk. Eingin skuldi vera bangin fyri at kvetta sambandið við Dan­mark. Tað ókst nógv kjak av hes­um. Neyvan hevur verið betri kjak­ fund­ur í Merkinum enn hesin. Evnið var eisini gott. Aftaná varð dansað. Merkið legði lunnar fyri Heðin Brú Seinast í hesi fundarbók stendur: Hóast langar uppløgur og okkurt sum ikki gekk eftir ynski kann ikki annað sigast enn, at Merkið fekk eina góða tíð nú. Nógv­ir nýggir áhugaðir limir og fund­irnir vóru flest allir sera góðir. Hó­ast vit fingu eitt peningaligt tap av at útgeva Lognbrá, haldi eg hó­ ast allar atfinningar, at Merkið gjørdi eitt bragd har. Tað áhugaverda er, at Lognbrá var fyrsta skaldsøgan hjá Heðin Brú. Merkið var saman við Varð­ an­um um at geva bókina út. Her skal verða endurgivið tað, sum Símun av Skarði skrivaði um bókina í Skúlablaðnum, har sonur hansara, Jákup, var blaðstjóri. Teir vóru jú báðir virknir í Merkinum: “Tað er ikki lætt at geva serkenni í hesari bók við fáum orðum, men eitt er vist: hon er listarverk øll sum hon er. Hon sigur frá Høgna frá tí, hann var lítil piltur og til tess hann var tilkomin maður, og henda frásøgn um hansara longsul og hugsanir í barnsárum um hugsunarborgina, ið hann bygg­ir uttan um Gunnvá, ta yndis­ligu smágentuna, sum hann bar eygað við sum smádrongur, og um trupulleikan í heiminum, har móður hansara fullkomiliga skort­ar til at skilja hesa ungu sál­ ina, ið tráar eftir samljóði, ljósi og vak­urleika, er so væl uppbygd og yndis­lig, at lesarin neyvan man fáa í lag at steðga, fyrrenn bókin er at enda, men vit vilja fáa meira at vita um Høgna, og vit vænta tí, at høv­undurin áðrenn langt umlíður vil lata okkum fáa nýggja bók, ið er framhald av Lognbrá. Framhaldið kom í 1935 í bókini Fastatøkur. Hon varð útgivin av Varðanum einsamøllum. Men tað er áhugavert, at Merkið hevur verið við til at fáa skald­skapin hjá Heðini Brú alment fram á fyrstu tíð. Tað er ikki hissini avrik. Á ársaðalfundi 17. november 1933 verður henda nevndin vald: Richard Long, formaður Klement Dalsgaard, kassa­ meist­ari, Ada Rasmussen, næstformaður Hans Jacob Jacobsen, skrivari Kristina Kristiansen Úr Neistanum Eitt sunnukvøld Eg møtti Janusi á Áarvegnum eitt sunnukvøld, og vit fóru so spaku­ liga niðan eftir, men tá vit komu á Vaglið steðgaðu vit. Veðrið var sjáldsama vakurt. Tað hevði verið regn og toka allan dagin, men nú var loftið reint við óteljandi blonkum stjørnum. Byrgingin var sett fyri ánna, so at skuggin av trøum, lyktljósini spældu sær har á. Janus undraðist yvir, at okk­ara náttúr kundi vísa seg so milda og blíða eitt vetrarkvøld. Vit prátaðu um tað fólkalívið, sum vit sóu kring um okkum. Har yviri við bókahandilin aftanfyri trø­ini, stóðu nakrir ungir menn og róptu og reypaðu av øllum teim­um roysnunum, teir kundu gera. Teir vóru so modernaðir, at teir drukku brennivín. Janus og eg eru meira ómodernaðir, tí vit eru av­halds­menn. Á brúnni stóð ein ungur drong­ ur, hann helt seg vera ein sannan kraft­kal. Brúkti nógv fremmandi orð, skráaði og spýtti langt. Hann bann­aði teir báðar Sørin og Óla, sum gingu og mólu aftur og fram í gøtunun við gullsnórum og blonk­ um knøppum í klæðunum og ans­ aðu eftir, at ein ikki skuldu syngja og vera glaður á gøtunum. Okkara býráð hevur altíð víst kær­leika og ans fyri býnum. So­ leiðis vita vit øll, at gøturnar í Havnar býi eru so góðar, at teirra líki als ikki finst,tær eru so mjúkar og bleytar at ganga eftir. Tó hendir tað stundum, men tað er sjáldan, at evjan er so bleyt, at hon slettir um leggirnar á einum, tá hann gongur, og soleiðis var hetta kvøldið. Hetta prátaðu vit júst um, tá tvær ungar sera vakrar gentur komu gangandi oman eftir vegn­ um. Tær vóru vitugar og klæddu seg eftir viðurkskiftunum. Tær høvdu hatt á høvdinum, bjarna­ skinn um herðarnar, hvítar sokkar og lakkskógvar á fótunum. “Jú, jú” helt Janus “hetta er høgur kult­ur­ ur”. Nú fóru vit gangandi niðan eft­ ir vegnum. Tá vit komu so langt nið­an, at ongar lyktir vóru at lýsa, tá møttu vit trolarafangarum, sum høvdu verið úti og fingið sær veiðu. Sjálvandi beit væl í hjá teimum, tí messingaknappar og gull­snórar er frálíkt til agn. Tá mutl­aði Janus skaldsins orð: Tað byrjaði eitt leygarkvøld Á teirri brúsandi boulevard Men hetta meinti Janus einki við, tí bæði tú og eg skilja, at messingaknappamenn eru høgt kultiveraðir menn, sum bert vilja læra okkara føroysku gentur hampiligan fólkaskikk, so tær ikki skulu vera heimføðingar. Hetta var eitt sunnukvøld, og eg helt tað vera vert at goyma minnini um tað. Tí havi eg sent tað til Neistan, so at menn um mong hundrað ár kunnu vita, hvussu vakurt og fínt fólkalívið var í 1925. Hanus stendur til at hava skrivað hesa grein. Men hvør hann var ber ikki til at siga. Blaðstjóri á hesum blaði var Jákup av Skarði. Úr Neistanum er tikin ein tíðarmynd av Áarvegnum. Hesa myndina hevur Petur Alberg tikið. Merkið gav saman við Varðanum út fyrstu skaldsøguna hjá Heðini Brú, Lognbrá. Merkið stuðlaði royndunum hjá Jákupi Dahl, prósti, at fáa føroyskt kirkjumál Áarstova, haðani Hans Andreas Djurhuus var ættaður. Hans Andreas endaði við at verða stemmaður úr Merkinum.