týsdagur 8. mai 2018síða 8

Mikudagur 9. mai 2018 · Nr. 52 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Talið av fólki, sum hava hoy­fepur, hevur verið nógv veks­andi tey seinastu árini. Hetta er serliga galdandi fyri børn og ung. Hoyfepur kann viðføra eina verri lívsgóðsku og økta sjúkra­fráveru og er ofta sam­ bundin við astma og mat­ vøru­ovur­viðkvæmi. Tað eru ikki øll, ið hava hoyfepur, sum vita tað. Við­ hvørt verða sjúku­eyð­kennini av ávikavist hoyfepuri og krími blandað saman. Sjúkueyðkennini av hoy­ fepuri kunnu eisini vera ymisk frá persóni til persón, og tað kann eisini vera ymiskt, hvussu nógv hoy­ fepur órógvar tann ein­staka - og í hvussu langa tíð eyð­ kennini plága. Hjá nógvum hevur hoy­ fepur eina keðiliga ávirkan á tað sosiala, skúla og arbeiðs­ lív. Men, sleppast kann undan hesum. Tey flestu, ið hava hoy­ fep­ur, hava nevniliga møgu­ leikan at liva eitt vanligt lív uttan stórar trupulleikar. Hetta letur seg gera við røttu viðgerðini og vitanini. Hoyfepur ella krím Hoyfepur,  sum eisini verð­ ur  nevndur “allergisk rhini­ tis”, er  tá tú ert ovur­við­ kvæm/-ur fyri eitt nú pollen (blómu­sáði) og kann tí verða treytaður av árstíðini. Tað eru nógv ymisk sløg av pollen, men í Føroyum er tað gras-pollen, sum serliga er orsøk til hoyfepur hjá fólki.   Hoyfepur kann eisini standast av innandura and­elvi sum eitt nú djóra­ hár­um, dustmottum ella blámu­soppi og kann tí geva sjúkueyðkenni alt árið. Tað kann tí vera torført at kenna mun á, nær talan er um hoyfepur ella krím. Sjúkueyðkenni  av hoy­ fepu­ri eru – • Eyguni gerast reyð, og tú fært skriða. Tað rennur úr eygunum, sum eru viðkvæmari fyri ljósi, og eygnalok og slímhinna í eygunum hovna. • Nøsin verður tipt, og tú kanst fáa klárt nasaútflot. Tað skríðir í nøsini, og tú nýsir ofta. Er talan um krím og ikki hoy­fepur, verður nasa­út­ flotið tjúkt, óklárt og gult, og onkurtíð fylgir fepur við krími­num. Tú nýsir bert av og á, og eyðkennini vara sjáldan meira enn eina viku. Hvørji eru ráðini? Heimasíðan www.apotek. fo hevur nøkur góð ráð um, hvat tú kanst gera - alt eftir, hvørjum tú er ovurviðkvom ella ovurviðkvæmur fyri: • Finn røttu heili­vágs­við­ gerðina júst til tín • Lat onkran annan sláa grasvøllin • Sov ikki við opnum vindeyga • Lat vindeygu aftur, tá nógv grassáð er í luftini • Brúka sólbrillur, tá tú er úti • Vaska ella skola hárið, áðrenn tú fert í song fyri at fáa pollen úr hárinum • Hav vindeygu aftur, tá tú koyrir í bili • Ikki heingja vaskiklæði út á snór, tá nógv grassáð er í luftini • Innrætta bústaðin væl og brúka ikki teppir ella annað, ið elvir til dust • Dustsúgv ofta og ger javnan reint • Eingi pelsdjór • Skola eyguni og nøsina við isotoniskum saltvatni, um tú hevur verið, har pollen er Roykur ger verri Lagt verður aftrat, at sjúku­ eyð­kennini kunnu gerast verri, um tú eitt nú er, har tubbaks­roykur er, os frá stearin­ljósi, parfuma ella roykur frá báli. Tí er skilagott ikki at útseta seg fyri slíkum. Á apotekunum í Føroyum eru útbúgvin starvsfólk til reiðar at kunna og hjálpa tær, um tú skuldi havt fyri­ spurn­ingar um hoyfepur og við­gerð. Hyggja vit eftir, hvat danska apoteksverkið sigur, verður víst á, at talið av fólki, sum seinastu 20 árini eru rakt av hoyfepuri, er vorðið tvey ella trífaldað. Mett verður, at millum 10 og 25 prosent av dønum í tíðarskeiðum eru raktir av hoy­fepuri. Tað er eitt sindur meira van­ligt, at menn verða raktir enn kvinnur, og tað er ofta í familjum, at hoyfepur ger um seg. Líða bæði foreldrini av hoyfepuri, er kjansurin fyri, at børnini eisini fáa for­ treð av hesum eini 50 pro­ sent - og 20-30 prosent, um annað av foreldrunum líða av hoyfepuri. Hevur tú astma, er kjans­ ur­in fyri, at tú í tíðarskeiðum fært hoyfepur, eini 60-80 pro­sent. Øll kunnu fáa hoyfepur, men tað eru serliga yngru fólk, sum líða av hesum, og gjarna gongur fepurin burt­ ur, tá fólk eldast. Kelda: www.apotek.fo/ www.apotek.dk - EG HAVI HOYFEPUR Hjá nógvum hevur hoyfepur eina keðiliga ávirkan á tað sosiala, skúla og arbeiðslív. Men, sleppast kann undan hesum, tí flestu, ið hava hoyfepur, kunnu liva eitt vanligt lív uttan stórar trupulleikar ATJÚÚ...! Talið av fólki, sum seinastu 20 árini vera rakt av hoyfepuri, er vorðið tvey ella trífaldað Tú fært hoyfepur, tá tú ert ovurviðkvæm/- ur fyri eitt nú pollen - blómusáði - og tí kann hoyfepur verða treytaður av árstíðini