hósdagur 17. mai 2018síða 27

FRÍGGJADAGUR 18. MAI 2018 SOSIALURIN 56 27 Komandi partur Komandi viku greiðir Anna Evensen frá tíðini sum prestakona í Hvalba seint í 1800-talinum. vóru biðin um at baka eina kaku til veitsluna. Bergur fekk stutta ævi Her endar henda enn nærum tóma gerðabókini við bert frásagnum frá hesum átta fundum. Nú frætt­ ist heldur einki meira frá Bergi. Tað var helst um hetta mundi, at hann fekk teir tuberklar, sum nøkur ár seinni tóku lívið av honum. Bergur var eisini blaðstjóri á onkrum Neista um hesa tíðina. Her er vist okkurt sum hann hev­ ur skrivað, og sum ikki hevur verið frammi fyrr. Hetta verður tikið fram við eitt seinni høvi. Bergur var ringforlovaður við Maritu, sum seinni giftist við Hera Mohr, kendur millum annað sum stjóri á Gjaldstovuni. Hon var dóttir Poul Enok Hansen, lærara fyrst á Viðareiði og seinni í heim­ bygdini Gøtu. Hann lærdi for­ rest­in tann, sum skrivar hetta, at skriva føroyskt. Húsaðust í avhaldsfelagnum. Merkið húsaðist í Avhaldshúsinum øll bardagaárini, og tey árini vóru helst tey ríkastu í søgu felagsins. Talið á fundarluttakarum var nógv størri undir krígnum enn framm­ an undan. Í umrøddu gerðabók eru nevnd upp til 80 fundarluttakarar. Tað vóru lærarar, sum høvdu fyri munni, at eitt tað besta, teir høvdu at minnast aftur á frá skúlaárunum, var tey stuttligu og læruríku fundarkvøldini í Merk­ inum. Fundirnir vóru í Avhalds­hús­ inum frá miðskeiðis í tríati­ár­un­ um. Tá ið august var farin aftur um bak, var farið undir at leggja skránna fyri veturin. Tað vóru teir, sum vóru fastir fúsir at átaka sær eitt kvøld við fyri­lestri um eitt hvørt evni, eitt nú Hans Andrias Djurhuus, Anton Degn, Mads A. Jacobsen, Kristian Harald­sen, Louis Zachariassen, Rich­ard Long, formaður og mangir við teimum. Í seinasta parti varð greitt frá, at Hans Andreas varð koyrd­ur úr felagnum. Men tað skilst, at hann er komin inn aftur í Merkið. Men eisini læraraskúla­næm­ ing­ar og aðrir, sum vóru sera hug­aðir fyri Merkinum tóku seg sam­an tveir ella tríggir í felag og fyrireikaðu kjakfundir um eitt­ hvørt ella skipaðu teir fyri einum skemti­kvøldi. Fundur varð settur hvørt hós­ kvøld kl. 8. Tá hevði húsavørðurin og fýrbøtarin, Jens Mørkøre, longu kynt so dúgliga upp, at ovnurin gløddi. Men roykurin var i meira lagi, so neyðugt var at lata allar glugg­ar upp á víðan vegg. Fundirnir byrjaðu við, at sungið varð úr Songbók Føroya Fólks. Røð­arin tók orðið 1-1 ½ tíma ella so. Blaðstjórin las nú Neistan. For­ mað­urin takkaði og endað varð við ein­um sangi. Nú var fundur lokin, og hurðin latin upp út í gongina. Tá var gongin stúgvandi full av fólki, sum var komið at dansa. Tey høvdu ongan áhuga fyri fund­ inum, men tey høvd frætt, at aft­ aná fundin var farið upp á gólv, og so høvdu tey tekna seg sum lim í Merk­inum. Tað dámdi ikki øllum sum rími­ ligt er, at ein partur av limunum ikki komu til fundirnar, men komu einans fyri at dansa. Hvussu var og ikki, so varð farið upp á gólv, og mangan gekk dans­ ur­in lystiliga til midnátt. Erasmus Montanus Ein partur av virkseminum var eisini sjónleikur. Í januar 1945 varð framførdur leikurin Erasmus Montanus eftir Ludvig Hol­berg. Instruktørur var Rich­ard Long, sum eisini hevði týtt leikin. Venj­ ingarnar vóru í real­skúl­anum, tí bretar høvdu tikið Sjónleik­ar­ húsið. Her var kortini spælt. Spælt var seks ferðir fyri full­ settum Sjónleikarhúsi. Til sein­ astu sýningina sluppu ikki øll inn í salin. Onnur máttu standa í gongini og hurðin stóð opin. Fólk og bløðini fagnaðu leik­ in­um stórliga. Eisini tí tað var so forkunnugt at síggja ein sjónleik í hesi tíðini, tá ið heimsbardagin leikaði í og alt var myrkalagt. Í einum ummæli í Fríu Føroyar varð sagt: Sjónleikurin var ikki bara fagn­aður av fólkinum her í Havn, men eisini úr Nólsoy, Hestoy og Eysturoy komu fólk til Havnar at síggja henda sjónleik, tí tey høvdu hoyrt, at hann var so væl leikaður á móðurmáli okkara. Sjón­leik­ar­ ar­nir leikaðu allir frálíka væl. Vit hava sæð henda sjónleik verið leik­ aðan á donskum máli bæði í Før­ oy­um og Danmark, men ikki var hann leikaður betri tá, enn hann var tað nú á móðurmáli okkara. ... Tað gjørdi kanska framførsluna ein mun betri, at tey leikandi vóru ættað úr ymsum oyggjum. Eras­ mus (Mourits Mohr) úr Sandoy, bróð­urin (Poul Lamhauge) úr Lamba, ríðifútin (Poul Petersen) úr Funningi, deknurin (Bjarni Nicla­ sen) úr Kunoy, Jeronimus (Jógv­ an Jensen) av Strondum, kon­an (Maria hjá Trónd) úr Havn, dótt­ irin (Helena Debes) úr Havn, løjn­ anturin (Poul J. Lindberg) úr Suð­ uroy, korporal (Johs. Larsen) úr Fámjin, bóndin (Demmus Hentze) av Sandi, konan (Johanna Maria Djurhuus) úr Kollafirði. Yvirskotið til Merkið, eftir at allar útreiðslur vóru goldnar, var kr. 2.754,84. Fríkend fyri at vera Føroya Hitler Jugend Undir krígnum var ofta hart orða­ skifti. Hetta kundi so eisini føra til sakarmál. Eitt av teimum var, tá ið Merkið í 1943 saman við øðrum ungmannafeløgum hevði stevnt ein politikara fyri at hava kallað tey fyri Føroya Hitler Jugend. Pol­it­ikarin varð dømdur at gjalda kr. 100 í bót og dómurin staðfesti at “den omhandlede Sigtelse er ubeføjet. Hesin politikarin var limur í Merk­inum men varð nú stemm­ að­ur út á einum rokfundi. Tá fóru fleiri úr felagnum. Kvøld teirra burturstøddu Dýra biðidag í 1944 skipaði Merkið fyri “kvøld teirra burturstaddu”. Hetta var fyrst og fremst í samhuga fyri føroyingar í Danmark, sum tá ikki høvdu havt samband við teirra ættarfólk i Føroyum í fýra ár. Innkomni peningurin skuldi fara til Barnahjálpargrunnin, sum stuðl­aði teimum mongu børn­un­ um, sum mistu pápan undir krígn­ um. Á skránni var felagssangur og framførsla hjá Havnar Sangfelag. Hans Andreas Djurhuus helt røðu, Poul Joensen las upp, Sverre Dahl sang barnarímur og las yrkingar hjá Christian Matras og Regin Dahl. Tímin skrivaði, at tað var nógv fólk til hetta tiltak, sum uttan iva hevur kastað fitt av peningi av sær til Barnahjálpargrunnin. Virksemið hjá Merkinum er dovnað aftaná kríggið, og tað gingu ikki nógv ár, til Merkið helt upp at við sínum virksemi, og nú er tað so niðurlagt. Men Merkið hevur uppiborið, at tess søga verður varðveitt. Vón­ andi hevur henda greinarøð verið til nyttu í so máta. Seinni verður møguliga tikið upp tilfar, sum hevur verið í Neist­ an­um. So nógv rúgvar blaðið Neistin, sum nú er til skjalsa á Landsbókasavninum Fremsta blað á eini “Neistabók”. Mynd til eina grein hjá Petur Háberg, sum kemur seinni Eitt listaligt “Neistahøvd”.