hósdagur 28. juni 2018síða 38

VINNUBLAÐIÐ HJÁ MIÐLAHÚSINUM 12 29. juni 2018 73 HESI SEINNU ÁRINI HEVUR LÚSIN VERIÐ STØRSTA AVBJÓÐINGIN HJÁ FØROYSKU ALINGINI Árni Gregersen arni@sosialurin.fo Søguliga hevur føroysk laksaaling havt risa­stórar avbjóðingar, sum hava broytt alivinnuna, so nú bert tríggj­ar fyritøkur eru eftir, sum ala laks. Hitra, ILA, fellið av ymiskum slag og lúsaplágan hava gjørt tað av­bjóð­ andi at fáast við aling. Seinnu árini hevur tað fyrst og fremst verið lúsin, sum hevur ør­kyml­ að. Hon er torfør at basa og tað vísir seg ofta, at var onkur heilivágur funn­ in, so gekk bert stutt tíð til lúsin gjørd­ ist mótstøðufør móti hesum. – Eg var rættuliga tíðliga sann­ førd­ur um, at tað fór at ganga so­leið­is, sig­ur Atli Gregersen, stjóri á Luna og út­búgvin havlívfrøðingur. Tí var tíðliga farið undir at hugsa um aðrar loysnir enn kemikaliu at basa lúsini við. Nógvar royndir eru gjørdar seinnu ár­ini, men umframt heilivágin, sum helst ikki skal koma í fiskin, so er ein ann­ar stórur trupullieki, sum ávirkar nógv. Tað streessar fiskin ómetaliga nógv, tá ið hann verður handfarin nógv, sum tað verður gjørt við nógvum lúsafyribyrgingarháttum. – Vit hava roynt nógvar loysnir, sum eisini hava kravt handfaring, men vit sóu skjótt, at tað ikki var ser­ liga gott fyri fiskin, sigur Atli Greg­er­ sen. Alifyritøkur hava skotið lús við las­ ara, laksurin er spulaður við flógv­um vatni, hann er viðgørdur við heili­vág og brint yvir ilt. Royndir eru gjørdir við so­nevnd­ um laksaskjúrtum. Hetta eru fo­r­hang, sum eru hongd rundan um al­i­ring­ar­ nrar og skuldu forða lúsini at koma framat laksinum. Hetta hevur riggað í onkrum øðr­ um londum, men har fer lúsin sjálvd­ an longur niður enn eina fimm favn­ar. Alistøðirnar í Føroyum liggja ofta á harð­balnum støðum har røringur er í sjón­um. Har fara lýsnar nógv long­ur niður. Tí riggaðu lúsaskjúrtini ikki. Rognkelsi Endalig loysn er ikki funnin á lúsa­ plág­uni enn, men hjá Luna hava tey valt at fara ein annan veg. Í staðin fyri at brúka heilivág ella hand­fara fiskin nógv, hava tey valt at brúka rognkelsi, sum vápn móti lús­ ini. Hetta sær út til at rigga væl á flestu støðum, har sum Luna alir. Nú taka tey laks, sum als ikki hevur fing­ið heil­i­vág ella er handfarin í sam­ bandi við lúsaviðgerðina. – Vit keypa rognkelsi úr Íslandi og tað hevur víst seg at rigga væl, sig­ur Atli Gregersen. Men hetta er ikki nakað, sum kem­ur av sær sjálvum. Vísindaligar kann­ing­ar verða gjørdar av øllum hes­um og tað eru serliga Esbern Pat­urss­on, sum stendur fyri hesum ar­beiði fyri Luna. Luna er í tøttum ssamstarvi við Fiska­aling og serliga Kirstin Eliassen frá fiskaaling. Fyritøkan er komin so langt vís­ ind­a­liga, at tað javnan eru boð eftir ser­frøð­ing­inum hjá fyritøkuni at koma utt­an­lands at halda fyrilestrar um evnið. – Vit hava lúsapláguna enn runt um í Føroyum, men nú er tað so­leið­ is, at lúsatølini eru almenn. Hetta er gjørt, so vit alla tíðina vita, hvar plág­an er, sigur Atli Gregersen. Hann sigur, at í dag eru bert trý pro­sent av lúsini í Føroyum, á fiski hjá Luna Tað er eitt sindur ymiskt hvar lús­ in trívist best. Ávís alistøð hava meira lús enn onnur og har er tað sjálvandi verri at basa lúsini. – Men hetta má gerast. Lúsin er ein stór hótttan móti alingini í Før­oy­ um, leggur hann afturat. Avbjóðingarnar eru framvegis stórar – Seinnu árini hevur tað fyrst og fremst verið lúsin, sum hevur ør­kyml­að. Hon er torfør at basa og tað vísir seg ofta, at var onkur heilivágur funn­in, so gekk bert stutt tíð til lúsin gjørd­ist mótstøðufør móti hesum. Eg var rættuliga tíðliga sann­førd­ur um, at tað fór at ganga so­leið­is, sig­ur Atli Gregersen, stjóri á Luna og út­búgvin havlívfrøðingur