fríggjadagur 12. november 2004síða 6

10 Nr. 217 - 12. november 2004 Nr. 217 - 12. november 2004 11 Eftir vanlukkuliga valúrslitið í USA hava mong hóvlig í USA og í umheiminum biðið til, at Bush fór at fylgja eini hóvligari linju í sínum politikki, innlendis og á altjóða pallinum, nú politikkurin seinastu árini hevur sett kílar millum amerikanarar og millum USA og umheim. Tey, ið fyri fýra árum síðani trúðu tá nývalda Bush, sum tá segði, at hann fór at søkja móti miðjuni og virka fyri allar amerikanarar, tóku so dyggiliga feil. Hann gjørdi beint tað øvugta, og henda gongd tykist nú at halda fram. Enn eitt stig á víðgongdu høgraleið síni er útnevningin av nýggj- um løgmálaráðharra. Bush hevur nevniliga útnevnt løg- frøðiliga ráðgeva sín í Hvítu Húsunum og fyrrverandi ráðgevi sín í Texas, tá hann ráddi fyri borgum har, Alberto Gonzales, at taka við. Hetta boðar sanniliga ikki frá góðum. Tað gagnar hvørki USA ella umheiminum, at ein víð- gongdur og snævurskygdur høgravendur persónur verður settur í tann so týðandi løgmálaráðharrasessin. Okkum tørvar fólk at leiða frælsa heimin, sum hava breitt innlit og forstáilsi og virðing fyri øðrum. Nýútnevndi Gonzales hevur verið oddaráðgevin í Guantanamopolitikkinum hjá forsetanum. Og leita vit aftur til tíðina, tá Bush var guvernørur í Texas, var sami Gonzales hansara næsti løgfrøðiligi ráðgevi. Allir deyðadómar, har søkt varð um grið ella útseting, vórðu avgreiddir av Gonzales. Tað vóru hansara ráð Bush helt seg til, tá hann vendi fingurinum niðureftir í øllum sakunum ella lat vera við at kunna Bush um tær mest týðandi greinarnar í sakunum. Eingin fekk grið, eingin deyðadómur varð útsettur. Bush fylgdi uttan at blunka øllum ráðunum frá ráðgeva sínum. Tí er Bush eisini tann, sum í amerikanskari søgu hevur met í at fullføra deyðadómar. Kalt og kyniskt syrgdu Gonzales og Bush fyri, at ivi ella nýggj prógv skuldu ongantíð koma teim deyðadømdu til góða. Einaferð deyðadømdur, altíð deyðadømdur. Sami Bush fær í dag rós fyri sítt støðufesti. Ja, sama støðufesti átti hann eisini, tá tað ráddi um deyða- dómarnar í Texas. Tað eru tey, sum verja og hámeta Bush, tí hann skal eitast at vera tann einasti og rætti kristni forsetin. Sum um øll onnur eru ókristin. Tað eru so eisini tey, ið halda, at mót- støða móti Bush er tað sama sum at vanvirða og hata hann. Dømi um tað finna vit í grein í blaðnum í dag. Nei, vit hata ikki fyri tað, um vit eru krittisk og ósamd. Vit virða demokratiið, og einki í demokratiinum er meira virðismikið enn møguleikin at kunna vera á varðhaldi, seta spurningar, ávara og finnast at, har tað er neyðugt. Okkara metan er, at Bush og hansara víðgongdu fólk eru ein vandi fyri bæði USA og heimin. Tað ber væl til at standa fyri góðum kristnum virðum uttan at skula taka undir við Bush og hansara fólkum. Vit hava øll okkara rætt til at lesa og tulka Bíbliuna, sum vit halda vera rætt. Eingin hevur patent uppá tí einastu røttu útleggingina. Heldur ikki Bush. At tað eru so mong fólk í USA og eisini her heima, sum hava valt at hava Gamla Testamentið við sínum "eygað fyri eygað hugburði" í sínum skjøldri, er óhugaligt og eisini rættiliga sjálvmótsigandi, tá somu fólk eisini brúka Jesus, sum sín frelsara. Ein Jesus, sum savnaði heldur enn at skapa fíggindar, ein Jesus, sum stóð fyri fyrigeving og tolsemi. Tey, sum halda, at Bush er vandamikil fyri heimin, hava fullgóðan rætt til at finnast at honum, uttan at fáa sett eitt haturs spjaldramerki á seg. DAGSINS MEINING Sosialurin Ódámlig tekin VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Teir føroysku demens- samskipararnir Ein heilsan til politikkarar, ið vilja teimum eldru bata. Vit lesa við áhuga tykk- ara viðmerkingar í fjøl- miðlunum um eldraøkið. Eldraøkið er tað økið, sum eins og barnaansingin verður lagt út til kommun- urnar. Tí verður alneyðugt í framtíðini við einum góð- um og væl skipaðum eldra- politikki í kommununum. Tá vit nevna eldrapolitikk, mugu vit eisini nevna demenspolitikk. Tað verður granskað nógv innan demensøkið í dag og framsagnir siga, at talið av sjúklingum fer at økjast nógv næstu árini. Um vit í Føroyum saman- bera við hagtøl frá londun- um uttan um okkum, eru tað uml. 450 fólk, 65 ár og eldri, sum eru demens sjúk í dag, og um 20 ár fara út við 600 fólk at hava hesa sjúku. Hetta fer at stilla stór krøv til kommunurnar, tí er neyðugt, at økið verður væl skipað frá byrjan. Í vár fingu 18 starvsfólk innan eldraøkið serútbúgv- ing sum demenssamskip- arar, soleiðis, at tað í Før- oyum nú eru 21 við hesi útbúgving. Vit starvast ymsastaðni í landinum, og umboðan er í øllum 6 økjunum (heimarøktin er býtt upp í 6 øki). So síggjast kann førleikin at ráðgeva er til staðar. Fólk, sum verða rakt av sjúkuni demens, skulu eins og onnur eldri fólk verða í egnum heimi so leingi sum til ber. Hetta skal stuðlast við at hava eitt gott trygdar- net rundan um tann de- mensrakta. Tað ræður um, at sjúkan verður staðfest tíðliga, so viðgerð kann gevast so tíðliga í sjúkugongdini sum møguligt. Sosiala trygdar- netið skal vera gott, og stuðul, vegleiðing og und- irvísing um sjúkuna eigur at veitast avvarðandi og teimum, sum eru um tann sjúka. Avvarðandi eiga at verða avlastað. K o m m u n u l æ k n a r , heimarøkt, demenssam- skiparar, sjúkrahús, røktarheim, demensheim dagstovnar, Alzheimer- felagið, avvarðandi o.o. eiga at standa í tøttum sam- starvi. Verður hetta samskipað skilagott, og peningurin nýttur á rættan hátt, er nógv at spara. Hin sjúku- rakti fær eina betri lívs- góðsku, soleiðis, at hann kann verða longri heima, og tí flytur seinri á røktar- heim. Við teimum røttu hug- sjónunum og rættari hand- faring, kunnu vit lætta um tilveruna bæði hjá teimum, sum verða rakt av sjúkuni demens og teirra avvarð- andi, sum ofta kenna seg maktasleys. Vit vilja tí heita á teir politikkarar, sum verða valdir at stýra, at hesar hugsjónir gerast veruleiki. Vit síggja, at hetta ber væl til í londunum rundan um okkum. Hans Birgir Hansen Limur í H.A.F. í Havnini Tað kann sleppast undan hópuppsagnum við at stytta arbeiðsvikuna, niður í 35 tíma arbeiðsviku og hækka arbeiðsviku, teim niðanfyri upp til 35 tíma arbeiðsviku. Tað vil kunna skapa javnvág í vikutímatali teim mánaðar og tímaløntu, og skapa betri fíggjarstøði og sosiala trygdarneti undir familjuna og teim einstøku í dag. Tað vil geva kvinnum og monnum atstøður at skift- ast um at vera heima, fyrra- og seinnapart, og taka sær av tí dagliga húsarhaldi og børn og spara barnaansing- ina. Tað hevur ein áður um- røtt í lesarabrøvum og fak- feløgini hava ikkki vilja tikið upp, slík sjónarmið í vil sleppa øllum undan hópuppsagnum, við niður- setta arbeiðstíð. Tað sama er við skipan av náttúrligari frágongd av eldri starvsfólki og náttúr- ligari tilgongd av yngri fólki, ið kunna røkja upp- gávur, í miðfyrisitingunum í Havnini. Tað er hesin parturin ið eigur at vera kunna Lands- stýri og aðalráðini, so vit fáa praktisera 35 tíma arbeiðsvikuna, skorið yvir ein kamb, innan almennar og landsstovnar. Tað sama eigur at gera seg galdandi innan komm- unur, privata og ríkisstovn- ar, í Havnini/Suðurstreym- oy, fakfelagsfólki, hví gera tit ikki vart við slík sjónar- mið. Eg vil koma øllum óskip- aðu og skipaðu, at fak- feløgum til lívs, í ikki eru solidarisk ímóti starvs-, arbeiðs- fakfelagsfólk/limir í øllum fakfeløgunum teim hópuppsøgdu. Tað sama er við øllum teim óskipaðu og skipaðu í eru farin tvørtur um øll fakmørk, við álitisstørvum og hjáarbeiðum, ið avdúkar ósolidaritetin, hjá áður- nevndu. Hetta vil koma at avmarka fylgjur teim hóp- uppsøgdu og geva øllum betri atstøður at raðfesta /prioritera heima- og úti- arebiði og áhugamál og privatlív í Havnini ídag. Eg havi áður umrøtt slík- an fakfelagsruðuleika og politiska tilknýti, fakfelags forkvinnur og menn og nevndarlimir, ið røkja egin áhugamál, ístaðin fyri fakfelagslimir. Eg vildi fingið slíkt skipað, ikki bert í Havnini, eisini úti í øllum landsins kommunum, á útoyggjum og útjaðaraoyggjar og meginoyggjar, hvat í ein vil gera vart við. Eg havi nógv mikið at tríva í at skriva um fak- felagsruðuleika, við atliti arbeiðsmarknaðir arbeiðs- pláss. Eldraøkið við atliti til demens Sleppa undan hópuppsagnum? Skatturin skal ikki forða Fíggjarmálaráð- harrar í Norður- londum arbeiða nú við at beina burtur skattligar forðingar hjá teimum, sum flyta seg millum ein- støku londini SKATTALÓGGÁVA Jákup Mørk Bárður Nielsen, lands- stýrismaður við fíggj- armálum, hevur júst verið í Stockholm, har hann hevur verið á fundi saman við norð- urlendsku fíggjarmála- ráharrunum. Semja er millum fíggjarmálaráðharrarn ar um, at arbeiðast skal við at beina burtur skattligar forðingar hjá teimum, sum flyta seg millum Norðurlondini. Bæði persónar og virki. - Føroyska arbeiðs- megin er vanliga mobil, og nógvir føroy- ingar arbeiða í hin-um Norðurlondunum. Tí kunnu vit í Før-oy-um fáa greiðar fyrimunir av, at skattligar forð- ingar verða beindar av vegnum", sigur Bárður Nielsen, landsstýris- maður við fíggjar-mál- um í tíðindaskrivi, sum í gjár varð sent fjøl- miðlunum. Umframt ítøkilig skattaviðurskifti, um- røddu ráðharrarnir ymisk fíggjar- og bú- skaparviðurskifti. Ráðharrarnir eru á einum máli um, at tað hevur stóran týdning at leggja pening til síðis í góðum tíðum, so bú- skaparlig orka er at standa ímóti sveiggj- um í búskapinum. - Àhugavert var at frætta, at fleiri av norðurlendsku grann- unum - eins og vit í Føroyum -, hava skattalættar á skránni. Serligur dentur verður lagdur á at lækka marginalskattastigan, soleiðis at fólk ikki verða so hart skattað av seinast vunnu krón- unum", sigur Bárður Nielsen, ið staðfestir, at samgongan arbeiðir við júst somu broyt- ingum fyri fíggjarárið 2005. Olga Hentze, heilsu- kostráðgevi, hevur stovnað ein grunn, sum skal verða eitt slag av sjúkrakassa hjá teimum, ið gerast sjúk og ynskja at nýta náttúruheilivág ALTERNATIV VIÐGERÐ Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Tey, sum hava áhuga í náttúruheilivági og alterna- tivari viðgerð, kunnu koma á fund í Bládýpinum í Havn leygardagin klokkan 14. Tá fer Olga Hentze, heilsukostrágevi, at greiða frá grunninum, sum hon hevur stovnað, sum hevur til endamáls, at økja um kunnleika hjá fólki til at fyribyrgja og viðgera heilsutrupulleikar. Grunn- urin skal eisini kunna veita einstaklingum fíggjarliga hjálp fyri alternativa við- gerð. Ein reglugerð er gjørd fyri grunnin, sum sigur, at øll kunnu gerast limir. Mánaðarligu fundirnir hjá grunninum skulu ikki bara vera formligir fundir, men eisini ein hugnadagur hjá limunum, við sangi, dansi og samveru. Eisini verður heilsucafè við leski- ligum og heilsugóðum mati. Olga Hentze er fødd í Ukraine. Síðani hon var blaðung hevur hon havt áhuga í náttúruviðgerðar- hættum. Hon hevur tikið fleiri skeið, bæði í Ukraine og Onglandi, eitt nú al- ternativum heilivági. Eina tíð búði hon í Vestur Afrika, har hon hevði egna læknastovu, men í 2001 flutti hon til Føroya við familju sínari. Í løtuni býr hon á Toftum, har hon hevur egna fyritøku sum heilsu- og kostráðgevi. Kostráðgeving ella terapi er rættiliga nýtt, og sertakliga í Føroyum, verður ikki hildið so nógv um slíkar viðgerðarhættir. Men sum við næstan øllum, so nýtist eisini hesum tíð at vaksa og mennast, sigur hon. Sjúkrakassi til náttúruheilivág Grunnurin, sum Olga Hentze hevur stovnað, skal umframt at veita fíggjarstuðul til alternativa sjúkuviðgerð, eisini skipa fyri hugnafundum fyri limunum. Á fundinum í Bládypinum, leygardagin klokkan 14.00, fer hon at greiða frá endamálinum við grunninum. Tá hevur tú eisini høvið at royna serstakliga leskiligan heilsukost, sum er eins lættur at gera til, sum maturin vit vanliga eta Johan Dahl, løgtingsmaður Tórshavn 11.11.04 Tann sjónleikur, sum verð- ur spældur av fyri okkum vanligu sambandsmonnum og -kvinnum kring Føroya land, nú í størsta kommuna í landinum, Tórshavnar kommuna skal skipa sam- gongu, er alt annað enn sømiligur og ikki sørt skað- andi fyri SAMBANDS- FLOKKIN. Somu fólk, sum nú enn einaferð eru um at fara til hendurs orsakað av makt- girnd, vóru saman við sam- bandsmonnum úr Havnini og Eysturoynni og partvís Klaksvíkini við til at koyra meg úr landsstýrissessinum – ivaleyst einamest tí teim- um ikki dámdu meg sum persón – og tey kláraðu hetta »bragd« saman við einum løgmanni, sum boygnaði í kongunum. Hvat hendi síðan við øllum ákærum og ó- humsku, sum regnaði niður yvir mín kropp av alskyns slag – ONKI – fjølmiðlar- nir bráðtagnaðu, og onki hoyrdist meir, tí alt var luftkasstellir og traman- skapur frá hesum fólkum og teirra viðspælarum, men málið var nátt. Skommin er teirra – ikki mín. Og nú gera so somu fólk enn eina fadesu av grovasta slag og vit, sum sita á síðulinjuni og tó ófrívilligt verða ein partur av sakini sum sambandsmenn og kvinnur, mugu bara rista við høvdinum og spyrja, hvat tað er, sum fyrigongur í hasum heksaketlinum í Havnini. Tað má so absolutt verða nakað heilt galið við fólk- unum. Kanska er størsti trupul- leikin hjá Føroya Væl, at teir ikki fáa mannað listan við nóg attraktivum valevn- um? Og tí verða hesi vald upp á mangul av betri?? Heðin hevur gjørt ein bukk, men ein maður, sum er hildin niðri og burturi frá maktini sum borgarstjóri í Havnini av sínum egna valøkið øll árini sum lokal- politikkari og kanska eisini sum landspolitikkari, er kanska farin heilt í svart av hesi mótstøðu, nú hann sær í eyguni, at hetta er seinasta útkall, um hann skal blíva borgarstjóri í Havnini. Tað rættvísger sjálvandi ikki, at gjørdar verða tvær avtalur. Hví skal so hetta komm- unuvalið, sum tað jú er, blíva til ein landspolitiskan trupulleika? Hetta hóast tað at lands- politikkarin als onki kann gera við støðuna, als onga ávirkan hevur á málið. Hví skal Heðin Morten- sen avhøvdast av Føroya Væl, tá liminir í Sam- bandsflokkinum í Tórs- havnar Býráð ikki eingang fingu eina nøs fyri at reka meg úr landsstýrissessinum og harvið blanda seg upp í landspolitikkin, har teir als onki høvdu at gera?? Hesi tingini hanga ikki saman. Hvat nú um sami trupul- leiki stingur seg upp t. d. í Klaksvík, Vági ella Tvør- oyri?? Skal so formaður flok- sins og valfelag aftur út at ekskludera limir, tí teir ikki akkurát floyta í sama tóna? Einasta valfelag, sum veruliga er gingið nógv aftur fyri Sambandsflokkin, er tað í Havnini. So eigur ein sjálvandi at verða kritiskur og spyrja hví?? Sambandsflokkurin misti knappar 1000 atkvøður til býrðsvalið í Havnini. Heðin Mortensen fekk yvir 600 atkvøður - ella hálvaaðru ferð so nógv sum Beata og Høgni tilsamans - tað sigur ikki so lítið. At fara at siga mannin úr flokkinum, tí hann ikki hevur uppført seg eksem- plariskt, er púra burturvið. Setið tykkum heldur nið- ur – tit havnarmenn – og tosið saman sum vaksin fólk, heldur enn at gera sambandsfólki og Sam- bandsflokkinum fyri skommum enn einaferð við tykkara ósømiliga atburði. Ongantíð í søgu floksins er nakar sagdur úr flokk- inum, og eigur ein skeiv undirskrivt hjá Heðini ikki kosta honum at verða blak- aður úr flokkinum. Gera tit tað, so hava TIT veruliga ein trupuleika vildi eg mett. Sambandsflokkurin hevur ongantíð eksluderað nakran lim í 100 ára søgu floksins VIÐMERKINGAR C M Y K 11 10