hósdagur 5. juli 2018síða 27

FRÍGGJADAGUR 6. JULI 2018 SOSIALURIN 76 27 týdningarmesta var tó skinnið. Fyrst skuldi ullin fáast av skinn­ in­um. So bleiv ullin vaskað. Tað næsta var, at systir mín, Lena, og eg vórðu sendar í hagan at skaffa bark, sum skuldi nýtast til at barka skinnini. Tá ið skinnini vóru barkað, minnist eg, hvussu vøkur tey vóru. Tey høvdu fingið ein deiligan morreyðan lit. Síðan skuldu mamma og pápi skera roðið til, so tað kundi seymast til rotuskógvar. Vildi giftast í dómkirkjuni í Roskilde Vit vóru tá fimm børn, so hetta var ikki smávegis arbeiði, men pápi var ein góður maður, sum altíð hjálpti mammu. Sum eg minnist pápa, var hann altíð í góðum lag. Ullin bleiv karðað og spunnin. Pápi karðaði, og mamma spann. Á loftinum høvdu vit ein stóran vev. Mamma vevaði so klæði, sum bleiv brúkt til okkum tríggjar systrarnar. Eg gloymi ikki teir vøkru litirnar í hesum stoffi - gult, reytt og hvítt. Vit vóru ógvuliga ernar at fáa slíkar fínar kjólar. Eg minnist frá skúlanum, at vit høvdu eina danska sálmabók, og fremst í henni var mynd av fýra donskum dómkirkjum. Hetta vóru tær í Roskilde, Viborg og Århus og ein fjórða. Ein dagin sigi eg við mínar skúla­vinkonur, at eg vildi giftast í dóm­kirkjuni í Roskilde. Hetta frætt­ist skjótt, og eg bleiv argað av teim­um. Tá angraði eg, at eg hevði sagt hetta. Men tað var okkurt við hesi kirkju, sum tiltalaði meg. Seinni verður komið aftur til hetta. Eg kom nevniliga at giftast júst í Roskilde Domkirke! Fingu eykaundirvísing Pápi og mamma hava á sín hátt verið eitt sindur frammarlaga. Eg minnist týðiliga, at tað kom ein lærarinna heim til okkara at geva Lenu, systir míni, og mær eyka undirvísing í ymsum læru­ grein­um. Tað var eisini ætlanin, at Lena skuldi fara til Havnar á lærara­skúla. Tá ið várið kom, var tíðin komin at gera pápa út til at fara til skips. Bind­ast skuldu heit klæðir, tí, sum mamma segði, “Far skal ud at tæmme de vilde Bølger.” Mamma keypti laklørift og seym­aði klæði til pápa, buksur, jakka og húgvu við skugga, so hann ikki skuldi fáa sjógv í eyg­ uni. Tá ið hetta var gjørt, orðn­aði pápi restina, og tað var at fern­ isera oljudansin. Hann varð fern­ is­eraður fleiri ferðir. Eisini varð hann smurdur við olju, til hann var púra tættur. So kom tann avgerandi løtan, tá ið vit skuldu siga farvæl við pápa. Tað var slett ikki nøkur sjálv­fylgja, at allir hesir menninir komu heimaftur. Tað vóru jú jskip, sum ikki komu aftur. Teir fóru til Íslands, har tann stóri toskurin var at fáa. Mamma var við barn í ár 1900 og skuldi eiga fyrst í juli, og teir vórðu ikki væntaðir heimaftur fyrr enn um miðjan august. Vit sóu skipið fara út av Klaks­ vík við hvítum stavni og hvítum segl­um. Ovast var eitt lítið Danne­ brogs­flagg. Hetta var ein stórsligin sjón. Skipið hevði eisini tað vakra navnið Jubilæ. Um Jubilæ Her kann høvið nýtast at greiða frá hesum søguliga skipi. Jubilæ var fyrsta slupp í Norðoyggjum. Tí skal fyrst endurgevast tað, sum Símun Hansen skrivaði um skip og reiðarí: Jógvan Christiansen – Havn­ar Jógvan kallaður - kom til Norð­ depils á sumri 1879 sum fyri­støðu­ mað­ur fyri úthandilin hjá Jørgen Bech & Sønner. Um 1910 yvirtók hann sjálvur handilin og helt fram við honum. Í 1897 keypti hann sam­an við sonum sínum, Kristiani og Sámali, sluppina Jubilæ. Jákup Olsen við Gøtugjógv førdi hana í trý ár. Í 1900 gjørdist Kristian skip­ari, 24 ára gamal. Sámal, sum fekk skiparaprógv í 1924, bara 21 ára gamal, førdi Jubilæ frá 1904, til hon á heysti 1909 fór á land í Skot­landi og varð vrak. Manningin bjarg­aðist. Jakku við Gøtugjógv gjørdi nógv av at royna undir Føroyum. Annað árið, hann førdi Jubilæ, fekk hann so nógvan fisk á djúpum vatni úti á Fugloyarbankanum, at hann ongantíð fór til Íslands hetta árið. Í 1903 lá hon á vetrarlegu á Klaks­vík. Ein ódnardag fyrst í mars mánaði sleit hon og rak heim í vestara ósan heilt upp á turt, men var útafturtikin av einum trol­ara. Hon slapp ikki aftur til fisk­arí hetta árið. So nógvur var rennisjógvurin henda dagin, at alt lendið undir vegnum um Vágsbø lá undir í sjógvi, og tað súgaði rundan um handilshúsini á Biskupsstøð (hjá Ziska). Kristian fór at føra skip í 1900 og helt á til 1938. Eitt árið undir fyrra heimsbardaga var hann heima, so hann kom at vera skip­ari í 37 ár. Sámal var skipari frá 1904 og helt á til 1941. Óføra trúgvar kundu mann­ing­ ar­nar vera, og tað var ikki óvanligt, at sama fólk var við skipunum í mong, mong ár. T.d. var Gunnar Joen­sen úr Árnafirði kokkur við Sámali í 37 ár, og Louis Hovman í Oyndarfirði bestimaður hjá honum í 36 ár. Eitt annað dømi var Eliesar í Múla, sum sigldi heilt nógv ár við skipunum hjá Hvanna­ sundsmonnunum. Hann var vist við King Arthur, Gundick og Vestfart. Eliesar var á sínum eldru døgum rokn­aður sum ein part­ur av familjuni hjá Deb­esi, soni Krist­ians. Ein dóttir hansara er Ása Michelsen, sum bleiv 100 ár tann 16. juni í ár. Skráseting: Jubilæ, Norðdepil. KG 236. 2 mastrað slupp, 79,55 tons bæði brutto Christiansen, keypmaður, Norðdepil, keypir 5/6 1897 frá Joen Garðshorn, Oynd­ar­ fjørð. 7/10 1909 fórst skipið við skotsku strondina á veg úr Havn til Leith. Besta skip í Norðoyggjum Í Norðlýsinum var í 1955 hesin stubbi, sum er áhugaverdur í sam­ band við hesa søgu: Árið 1900 var eitt sera gott fiski­ár, og skips­veiðan var væl størri enn nakrantíð áður. Søluvirðið var tætt við eina millión kr., har­av 425.000 í Suðuroy, restin norð­anfjørðs. Tey bestu skipini fisk­aðu fyri 15- 20.000 kr. Tað besta, Marshall, fyri kr. 22.400. Hetta árið vóru 81 skip í Føroyum og bert trý í Norðoyum. Veiða teirra var: Norðoyingurin 283 skippund 9.000 kr. Dart 296 skippund 9.200 kr. Jubilæ 432 skippund 14.600 kr. Símun Hansen í Vági hevði Norð­ oyingin og Dart, J. Christiansen í Norðdepli Jubilæ. Hetta sama árið var prísurin á saltaðum stórum toski 12-13 oyru fyri pundið og á klippfiski, stórur toskur, 18-21 oyru. Hetta sigur nakað um, hvussu nógv er broytt hesi nógvu ár. Men tað, sum hevur áhuga fyri hesa frá­søgn, er, at pápi Honnu í 1900 hevur verið við einum av teimum frægu skipunum í Føroyum og tí besta í Norðoyum. Komandi partur Í komandi parti greiðir Hanna frá, tá ið hon misti mammu sína í barnsferð, meðan pápin var burtur. Stutt eftir misti hon eisini pápan. Jákup og Sára Klein, foreldrini hjá Honnu, sum eigur hesa søgu. Grindadráp í Klaksvík í 1906, tá ið Hanna var ung. Rundingurin er teknaður um grundina hjá Peturi bakaranum, har Bestesda varð bygt í 1917. Ùr bókini um søguna hjá Bestesda. Tað finst eingin mynd av Jubilæ. Men í Havið og Vit hevur Frithjof Joensen, pápi Bernhardinu Klein, hesa lýsing av menningini av sluppunum frá ár 1900 til 1960. Hann lýsir m.a. menningina frá ongum stýrihús til brúgv og frá seglum til eingi segl.