týsdagur 7. august 2018síða 29

Mikudagur 8. august 2018 · Nr. 90 30 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Jógvan við Keldu At halda fram at “dyrka” ó­nøgd­ina í føroyinginum, við á­hald­andi at prenta inn í hann, at summi hava fingið fram­í­hjárætt, er beinleiðis vill­leiðandi. Í samfelags­kreppu­døgu­n­ um 1992 settu nakrir vinnu­ lívs­menn sær fyri at stovna eitt vinnu­lívsráð í Klaksvík, sum kundi savna vinnuna til eitt betri samstarv og fyri at tosa um og viðgera fel­ags­ mál. Áðrenn eg viðgeri tann part­in, fari eg at nevna nak­ að heilt annað, sum aft­ur legði lunnar undir fram­ gongd­ina í Klaksvík frá fyrst í ­ní­tí­árunum Fari at vísa á veruleikar sum góvu økinum eina grund­leggj­andi bjarging, sum ídag mangan verður skírt “framíhjárættur”! Samfeld ódnartøk Eitt sum fekk avgjørdan týdn­ing fyri dagarnar og fram­tíðina, sum legði lunnar und­ir, at plássið kom seg so skjótt aftaná kreppuna vóru m.a. hesi tiltøk, sum arbeitt var við í 1993, 1994 og 1995: 1. Borgarar staðfestu, at í Før­oyum var ongin hjálp at finna uttan sjálvir at fara til verka, tí allar Føroyar lógu í bú­skaparligum andaleypi, land­s­kassin, kommunur, pen­ing­a­stovnar og vinnan. 2. Skiparar, stýr­i­ menn, maskinmenn og onnur skipsfólk saman við fólki á landi tóku um stýrisvølin, settu pening í skipini sum “lógu svínabundin”, hóast út­litini fyri at fáa fisk vóru ván­a­lig. Hesi sóu, at gjørdu tey onki, var “deyðin í dur­ u­num”. Tí vórðu skipini við fisk­i­loyv­um verandi á pláss­ i­num og sum fráleið, komu fleiri afturat. 3. Langfarafiskiflotin bardi seg ígjøgnum krepp­u­ na í tungum sjógvi og seinast í øldini kom enntá onkur ný­ bygn­ingur. 4. Fakfeløgini og ar­ beið­s­gevarar fóru í eitt fel­ag og keyptu Kósavirkið, settu pening í saman við Nor­ð­ oya Sparikassa, ein Norð­ oy­agrunn­ur var skaptur. Ar­beiðs­gevarar og fakfeløg í Klaks­vík hava altíð kent sam­ábyrgd, hóast hvør á sín­ um vongi. Farið varð frá hurð til hurð fyri at savna pening saman, og hóast hjá mongum tá var lítið at taka av, vildu hesi eisini verða við til at bjarga tí, ið bjargast kundi. Dýrt vunnin fiskiloyvi – eitt váðaverk Fólk við ábyrd satsaðu í tí ó­vissa, tí slapst undan, at flak­a­vinnan varð sen­tra­l­i­s­ erað og kundi verið gald­andi fyri Kósavirkið - eftir dansk­ ari uppskrift – tá kundi hent, at virkið varð niðurlagt. Alt hetta samfelt gjørdi, at Klaks­vík við sínum dýrt vunnu fiskiloyvum - ongum minni enn einum váðaverki - kom undan so skjótt. Tað vóru sanniliga eisini onnur í Før­oyum, sum gjørdu tað sama og komu væl undan. At halda fram við at “dyrka” ónøgdina í før­oy­ in­g­inum, við áhaldandi at prenta inn í hann, at summi hava fingið framíhjárætt, er bein­leiðis villleiðandi fyri ikki at brúka orðið lands­ skað­iligt. Frank Davidsen Fyrstu ferð, Javn­aða­r­flokk­ ur­in tók við landsins leiðslu, var í 1958. Síðan tá hevur før­ oyska samfelagið flutt seg fram eftir við risafetum til eitt samhaldsfast væl­ferð­ar­ sam­felag, ið mong misunna okk­um. Tíggjutals nýggj skip vórðu bygd tá, soleiðis at flot­in endiliga flutti seg frá 19. og inn í 20. øld, og á øllum økj­um fór okkara samfelag at men­n­ast. Tað er einki minni enn eitt pol­itiskt bragd, at hetta í stóran mun kundi henda sjálvt við einum aft­ur­halds­ sinn­að­um Sambandsflokki í lands­ins leiðslu av og á. Og eis­ini hava vit hesi árini havt ein sterkan kon­serv­a­ tiv­an Fólkaflokk, ið liggur ljós­ár frá tí politikki, ið Javn­að­ar­flokk­urin hevur ført føroyska sam­felgið fram á leið við, so­leið­is at vit í dag hava eitt tað fremsta samhaldsfasta væl­fer­ð­a­r­ sam­felagið í heiminum. Tí fyrikemur mær, at Bárð­ur og Jørgin kenna seg sum elefantar í einum glas­ húsi. Í staðin fyri at viður­ kenna, at samhaldsfasti pol­i­tikk­urin er komin fyri at verða, so gera hesir báð­ir stavnarnir alt fyri at und­ir­ minera tann politiska veru­ lei­k­an. Um formennirnir í Sam­ bands­flokkinum og Fólka­ flok­k­i­num vilja tað ella ikki, so verða teir noyddir at føra ein sam­halds­fastan politik. Tí ann­ars fer samfelag okk­ ara at syndrast og harvið eis­ ini teir báðir flokkarnir. At Atli Dam sáli fekk Fólka­flokk­in at taka und­ir við bæði ALS og Sam­halds­ fasta fyrst í hálv­fems­u­ num, tað var heilt ein­falt eitt politiskt meist­ar­v­erk. Síðan tá hava hesir báð­ir stovnarnir riðið Fólk­a­flokk­i­ num sum ein sonn marra. Eg havi sagt tað fyrr og kann endurtaka tað, at hevði Fólkaflokkurin Ikki havt ein so sterkan og mark­antan formann í Jógvani Sund­ stein, so høvdu hesir báðir stovn­ar ikki sæð dagsins ljós. Sjálvsagt kenna Fólka­ flokk­urin og Sam­bands­ flokk­urin seg ikki serliga væl, tá Aks­el V. Johannesen vís­ir á tey positivu tiltøk, ið eru framd, hetta stutta tíð­ar­ skeiðið, hann sum løgmaður he­v­ur havt leiðsluna úti í Ting­a­nesi. Løgmaður gjarðar bara út, siga formenn Sam­bands­ floksins og Fólkafloksins sum við einum munni. Teim­ um dámar ikki, at so nógvir fíggj­ar­ligir batar verða veittir teim­um, ið treingja mest, til dømis við skattalætta til tey lægst løntu, hækking av av­ lamispensjónini, styrki til stak­ar uppihaldarar o.s.fr. Politiska sloganið hjá Fólk­a­flokkinum er, at pen­ing­urin hevur tað best í lummunum hjá skatta­borganum, væl at merkja serliga hjá teim­um múgvandi. Tí er Fólk­a­flokk­ urin ímóti, at Samhaldfasti skal verða bulurin í eini nýggj­ari pensjónsskipan. Eina og aleina tí, at har bera tær breiðu herðarnar mest, meðan tey lágløntu gjalda minst. Innast inni ynskja bæði Fólk­a­flokkurin og Sambandsflokkurin sam­ halds­fasta samfelagið har, ið piparið grør. Men tað fræið, ið stovnari og fyrsti formaður Javnaðarfloksins, Petur M. Dam sáli, sáddi fyri sløkum hundrað árum síðan, hevur politiskt staðið sína roynd. Ein kann spyrja seg sjálvan, hvussu livilíkindini í okkara landi høvdu verið í dag, um Petur M. Dam sáli ikki stovnaði Føroya Javnaðarflokk á sinni. Og hvussu hevði samfelagið sæð út, um ikki veljarin hevði givið flokkinum sín stuðul seinastu 50-60 árini. Vóru tað Sam­bands­flokk­ ur­in og Fólkaflokkurin við smá­um stuðulsflokkum, ið suv­erent høvdu havt pol­ itiska valdið hesi árini, so høvdu Føroyar ikki verið eitt sam­haldsfast samfelag í dag, men eitt sosialt afturúrsiglt sam­felag. Heilt einfalt tí borgarligur poli­tikk­ur eins og teirra poli­ tisku hugsjónir eru ljósár frá øll­um, ið líkist samhaldsfesti. Samhaldsfasti Eft­ir­lønar­ grunnurin ­hevði ikki verið til, og at fyrigykla sær, at ALS hevði verið veruleiki und­ir borgarlum leiðslum, tað hevði ikki komið uppá tal. Í dag munnu fáir før­oy­ ing­ar kunna hugsa sær, at vit skuldu verið hesar báðar stovnar fyri uttan, ið Javn­að­ ar­flokkurin við tógvið stríð fekk poli­tiskan meiriluta fyri. Allar sosialir batar, bæði á almanna-, heilsu- og skúl­a­ økinum seinastu 50-60 árini eru komnir við drúgvum pol­itiskum stríði, har umboð Javn­að­arfloksins – nógv teirra liggja nú undir grønu torvu – eiga heiðurin. Alt batar, sum av teimum flestu verða tiknir sum ein sjálv­ fylgja í dag. Hetta eru flestu veljarar eis­ini greiðir yvir. Tí ivist eg onga løtu í, sjálvt um tann pol­itiska øsingin hevur verið øgilig seinastu tíðina, at Javn­að­arflokkurin fer at fáa eitt rímu­ligt val, tá tað ein­ferð kemur. Og tað hevur flokk­ur­in uppiborið. Borgarligir elefantar í glashúsi Vinnulívsráðið í Klaksvík frá hóttafalstíðini 1992 Sylvia Thom­ sen Sjúkra­røkt­ ar­frøð­ingur Tíðin er búgvin at kjakast um fost­ur­tøku, sigur land­s­stýr­is­kvinn­an við fam­ilj­u­málum. Til hetta kja­k­ið fari eg at royna at geva mítt í­kast Í Sosialinum, 1. au­gust 2018, førir lands­stýr­is­ kvinnan í familjumálum, Siri Steen­berg, fram, at tíð­in er búgvin at taka málið um fost­ur­ tøku upp. Hon leggur eis­ini upp til eitt djúp­ tøkið samfelagsligt kjak um henda við­kvama spurning. Lands­týr­is­ kvinn­an mæl­ir til, at øll sjón­ar­mið verða lýst siði­l­iga. Tað gagnar ikki end­a­málinum, at vit leggja okk­um í hvør sína skotgrøv og fáa eitt ­svart­ hvítt kjak, leggur hon dent á. Skal tað hepnast okk­ um at kjakast siði­liga, mugu vit fyrst við­ur­ kenna, at tað er ein sen­ tral­ur spurningur, ið skil­ir partarnar sundur í tvær skotgravir. Tað, sum skilir partarnar er nevn­iliga spurningurin um hvat eitt fostur er. Í tí einu sko­t­grøvini eru tey, ið halda uppá at fostrið er eitt livandi menniskja við somu rættindum, sum tú og eg, frá tí tað er git­ið í móðurlívi. Í hinari skot­grøvini eru tey, ið ikki halda, at fostrið er eitt livandi menniskja við som­u rættindum sum tú og eg, frá tí tað er gitið í móð­ur­lívi. Av tí at kjakið byggir á tvær fullkomiliga ymiskar fat­anir, verður kjakið kola­svart og kritahvítt. Vísindin staðfestir, at fostr­ið er eitt menniskja, frá tí tað er gitið í móð­ urlívi. (Kelda: https:// lozierinstitute.org/a- scientific-view-of-when- life-begins/) Um vit skulu gera okk­ um vónir um eitt djúp­tøk­ ið kjak um fosturtøku, har vit ikki liggja í hvør síni skot­grøv, so er neyðugt fyrst at semjast um, hvat eitt fost­ur er. Hvat er eitt fostur Sosialurin 341800 fyrst og fremst www.in.fo VINNUBLAÐIÐ HJÁ MIÐLAHÚSINUM Ársins Virki Norðragøta Bogi Jacobsen September 2017 Smyril Line vendi skútuni Hátøkni í gamla pakkhúsinum Ruðuleiki um sildin skal fiskast nú Sheep View átakið hjá Visit Faroe Islands og Atlantsflog fekk Google Street View til Føroya S4-5 Stóra útsølan heldur fram! Leygardagin 30. sept er opið til kl 15 ÚTSØLA! ÚTSØLA! Føroysk herferð víst tvær milliardir ferðir Mikudagur 20. september 2017 Nr. 109 91. árg. kr. 20,00 í leysasølu VANL. 139 95 VISTFRØÐILIGUR DANSKUR HØSNARUNGI 1,2 kg. Fryst 8995 TILBOÐINI ERU GALDANDI FRÁ HÓSDEGI 21. SEPTEMBER TIL OG VIÐ LEYGARDAGIN 23. SEPTEMBER 2017 HATTING BREYÐ Fleiri sløg. 400-500 g. 2 FYRI -.5 2 VANL. 14 95–27 95 FYRI POSAN -.51 VANL. 32 95 KIMS KIPS Fleiri sløg. 175 g. SKAVA 3EINS VINNINGAR FYRI TILSAMANS 1.000.000 KR. – Ert tú heppin? – Dreymastarvið finnur tú á in.fo Næmingar skulu læra at undrast og granska Vísindavøka s4 Miðnám á Kambsdali: Økutossi og Calanus a ur í undirvísing s8-9 Skúvoy: Lundin hevur havt tað go s4 LANDSROYNDIR: KØVA ÁHUGA HJÁ BØRNUM AT GRANSKA Lærarar í náúruvísindaligum læru grein um kenna seg noydd ar at leggja dent á at menna fak ligu før- leik ar nar hjá næmingunum, so teir fáa góð úrslit í landsroyndunum. Lítið og einki pláss er eir til at menna evnini hjá næmingunum at arbeiða sjálvstøðugt og gera egnar kanningar Vísindavøka s10-11 190.000,- Vanligur prísur 246.990,- Avmarkað nøgd ∙ Uttan bil í býti 1,6 bensin 120 hk Active NÚ EINANS tilboð VIKUSKIFTIS- LAMBS KULOTTUSTEIK FESK ELLA FYLT. 1/2 KG. 5995 VANL. 74 95 GESTUS DEEP PAN PITSA 425 G. -.51 VANL. 27 95 MBM KAKAOMJÓLK 1 LITUR -.9 VANL. 18 25 TILBO ÐINI ERU GALDANDI FRÁ FRÍGGJADEGI 22. SEPTEMBER TIL OG VI Ð LEYGARDAG 23. SEPTEMBER 2017 ÁRG. 91, BLAÐ NR. 110 22. SEPTEMBER 2017 Eyðun hevur Parkinson: Eina hon á FM steypinum Blaðmaður: Hó anir ein partur av tí Tað var sum at fáa deyðadóm, men tað gekk bara ein lítil løta, so hevði eg fótað mær a ur, sigur Eyðun Ásason, sum bara var 29 ár, tá ið hann fekk staðfest Parkinson. Nú skal hann skurðviðgerast, og sunnudagin hevur hann konsert í Salt fyri at hava í hvussu so er ei seinasta, go minni við sær til skurðviðgerðina Víkingur: SJÚKAN RÍKAR MÆR LÍVIÐ Stórt tema um ágang á miðlar TEMA Mánadagur 18. september 2017 Nr. 108 91. árg. kr. 20,00 Torkil Veyhe altjóða gjøgn- um brot Ítr síða 14-15 Uppboðssøla forðar breið- ari semju 0 0 8 1 4 3 n ir u l a i s o S fyrst og fremst www.in.fo Falkavegur 6 · FO-100 Tórshavn · Tel. 34 46 00 · T-post: krosstein@krosstein.fo www.krosstein.fo REIN ORKA Luft- og jarðhiti – beinleiðis úr føroysku náttúruni Tel 312 000 | Fax 315 970 | mp@mp.fo | www.mp.fo Maria Poulsen KOM OG SPAR SAMAN VIÐ OKKUM Dygdar ketilin frá Jäspi er orkusparandi og væl royndur á føroyska marknaðanum. Tel 312 000 | Fax 315 970 | mp@mp.f m . w w w | o p.fo Ma ri a P oul sen KOM OG SPAR SAMAN VIÐ OKKUM Dygdar ketilin frá Jäspi er orkusparandi og væl royndur á føroyska marknaðanum. Mánadagur 18. september 2017 · Nr. 108 ...OG SUM ALTÍÐ QUIZZIN 5 SKJÓTIR UMMÆLI VIKAN IÐ FÓR TORKIL VEYHE DRØNAR AVSTAÐ: -EG TOSI VIÐ TRÝ LIÐ Í LØTUNI SEBASTIAN PINGEL: TAÐ VAR IKKI BROTSSPARK LES UM TORKIL VEYHE Á SÍÐU 14-15 LES UM HB-VÍKING Á SÍÐU 18-19 U21 DREINGIRNAR: NÓGV MÁL Í DANMARK OG ÍSLANDI Rokið í Gundadali: VATNHAMAR OG ATLI SAMDIR Í blaðnum í dag: Spælara- metingar frá HB-Víkingur TAÐ BLEIV RÆTTILIGT ROK Í GUNDADALI, TÁ MENN TÓKTUST AT FARA TIL HENDURS Í SAMBAND VIÐ EITT INNKAST. TRÓNDUR VATNHAMAR BLEIV BURTURVÍSTUR OG ATLI GREGERSEN KOM Í MÓTVIND. Í BLAÐNUM Í DAG FORTELJA TEIR HVAT HENDI LES UM ROKIÐ Á SÍÐU 23 LES STUTTSØGD ÍTRÓTTARTÍÐINDI Á SÍÐU 13 BAKSÍÐAN SØREN LÜNELL BRUHN: LÆTT AT KOMA INN Í FØROYSKA SAMFELAGIÐ – Eg havi grindaprógv, dugna skaps roynd og skilji føroyskt, men eg eri ikki føroyingur. Í Danmark siga tey »før oy ingurin« um meg, men eg kenni meg ikki sum før oy ing, hóast fólk í Føroyum o‹a gloyma, at eg eri danskari, sigur Søre n Lünell Bruhn, sum at tað mundi vera ei‘ mistak, at hann gjørdist stjóri í Suðuroyar Spari kassa s6-7 Síða 4 kr 650,- fyri ársfjórðingin hald Vinnu Sosialurin kemur út 3 ferðir um vikuna. Umframt fært tú Sosialin á netinum Mánadags-, mikudags- og VikuskiftisSosialin. Umframt serblaðið Vinnan. Bløðini verða borin til virkisdyrnar. Til ber eisini at tekna hald beinleiðis á www.sosialurin.fo Ella við at senda upplýsingarnar til hald@sosialurin.fo Tórsgøta 1, FO-110 Tórshavn VINNUHALD Haldið gevur eisini atgongd til Sosialin á netinum