mánadagur 3. september 2018síða 4

Mánadagur 3. september 2018 · Nr. 101 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI Árni Gregersen 2,8 milljardir krónur verða eftir ætlan brúktar til íløgur í 2018. Tað vísir ein upp­gerð, sums tendur í heyst­frá­ greiðingini hjá Búskapar­ ráðnum. Við í uppgerðini eru land, kommunur og feløg ella fyritøkur, sum tað almenna hevur ræðið á. Íløgurnar hjá landinum vóru serliga lágar árini 2009 til 2012, men eru síðani vaks­ nar nógv, hetta serliga í 2018. Rúsdrekkasøla Land­sins, Apotek og Lands­verk eru tald við undir lands­kassa­ num Íløgurnar hjá kommunu­ num vuksu nógv fram til 2008. Talan var í ávísan mun um íløgur, sum høvdu ligið á láni frá nítiárunum. Betr­ ingar í fíggjarstøðunum hjá kom­mununum ávirkaðu eisini íløguhugin. Íløgurnarfullu tó nógv fram til 2010, men eru vaks­ nar nógv aftur síðan 2016. Íløgurnar hjá fyritøkum undir almennum ræði eru vaksnar nógv síðani 2015. Hesin bólkur fevnir um SEV, Fjarhitafelagið, vind­feløgini hjá SEV, IRF, Atlants­flog, undir­sjóvar­ tunnils­feløgini, Posta, Vága Flog­havn, Føroya Tele við dóttirfeløgum, Bústaðir og kommunalar havnir. Íløgurnar hjá sosialum grunnum og ríkisstovnum eru ikki tiknar við, tí talan er her um so smáa upphæddir. Fyritøkur undir almennum ræði Hjá fyritøkum undir al­ mennum ræði eru íløgurnar vaksnar nógv frá 2003 til 2018. Í uppgerðini hjá Búskaparráðnum er hetta gjørt eftir tjóðar­rokn­skapi­ num og tí uppgerð, sum verður brukt har. Í 2003 vóru íløgurnar hjá fyri­tøkum undir almennum ræði 400 milljónir krónur, með­an tær í ár eru settar til 1,5 milljard. Hjá kommunum sjálvum er vøksturin ikki so stórur, men um 600 milljónir krónur í ár. Búskaparráðið heldur, at tá ið eldraøkið var lagt út til kom­munurnar, so hevði tað eisini ein ávísan íløgutørv við sær. Uppgerðin vísir eisini, at al­mennu íløgútreiðslurnar hava verið vaksandi áar um ár. Búskaparráðið vísir á, at júst hesar íløgur­nar hava verið kon­kunktur­ við­gangandi – tað vil siga, at fleiri alemnnar íløgur eru gjørdar, so hvørt sum samlaði búskaapurin í landi­ num gerst betri. Í ár eru tær mettar til slakar 700 milljónir krónur. -Tað er umráðandi hjá tí almenna ikki at endurtaka gongd­ina við almennum íløgum frá 2006- 2008, nú bú­ skaparliga virksemið aftur er í stórum vøkstri. -Skuldarloftið hjá kom­ mun­unum – at skuldin ikki skal koma upp um eina álíkn­ing – riggar ikki sum fíggjar­politiskt amboð. Neyðugt er við miðvísari fíggjar­politiskari stýring, ið fevnir um allar íløgur undir almennum ræði, sigur Bú­ skaparráðið. Við æðrum orðum, so ger Búskaparáðið enn eina­ferð vart við, at tað almenna ikki eigur at gera kon­junktur­við­hgangandi íløgur. Almennu íløguurnar eiga hinvegin at gerast, tá ið konjukturarnir ikki eru so høgir og minni ferð er á privata búskapinum. Ognin Tá ið talan er um ogn og skuld, so er føroyska sam­ felagið rættuliga væl fyri. Tað almenna – tað er landið, kommunurnar og fyritøkur undir almennum ræði saman við sosialum grunnum eiga til­samans 15 milljardir, sum altso er nettoogn. Tað sæst, at bruttoskuldin er mett til at vera 4,9 milljardir krónur í 2018, ið svarar til 26 prosent av mett­ um BTÚ fyri 2018. Sum áður nevnt, eru tænastu­manna­ skyldur og aðrar veð­halds­ skyldur lands­kass­ans ikki íroknaðar hetta tal. 2,8 MILLJARDIR Í ÍLØGUM UNDIR ALMMENUM RÆÐI Búskaparráðið vísir á risastórur íløgurnar, sum eru í gongd og vøksturin seianstu árini íløgurnar eru størri enn roknskaparligu løgurnar; m.a. er alt Landsverk og viðlíkahald, herundir keyp av útbúnaði, sum eru rakstarkostnaðir í landskassaroknskapinum, roknað sum íløgur í tjóðarroknskapinum. Vit síggja ein týðuligan vøkstur í samlaðu íløgunum undir almennum ræði í 2016 til 2018. Hesin stavar bæði frá landi, kommunum og fyritøkum, ið tað almenna ræður yvir. Íløgurnar hjá landinum vóru serliga lágar árini 2009 til 2012, men eru síðani vaksnar nógv, hetta serliga í 2018. Rúsdrekkasøla Landsins, Apotek og Landsverk eru tald við undir landskassanum. Íløgur kommunanna vuksu nógv fram til 2008. Talan var í ávísan mun um íløgur, sum høvdu ligið á láni frá nítiárunum. Betringar í fíggjarstøðu kommunanna ávirkaðu eisini íløguhugin. Íløgur kommunanna fullu tó nógv fram til 2010, men eru vaksnar nógv aftur síðan 2016. Íløgurnar hjá fyritøkum undir almennum ræði eru vaksnar nógv síðani 2015. Hesin bólkur fevnir um SEV, Fjarhitafelagið, vindfeløgini hjá SEV, IRF, Atlantsflog, undirsjóvartunnilsfeløgini, Posta, Vága Floghavn, Føroya Tele við dóttirfeløgum, Bústaðir og kommunalar havnir. Íløgurnar hjá sosialum grunnum og ríkisstovnum eru ikki tiknar við, tí talan er her um so smáa upphæddir. Kommunurnar yvirtóku eldraøkið í 2015. Nógv bendir á, at hendan yvirtøkan eisini fevnir um eina yvirtøku av einum rímuliga stórum íløgutørvi á eldraøkinum. Íløgurnar á heilsuøkinum hava verið stórar, men væntandi koma demografisku broytingarnar at krevja enn fleiri almennar íløgur á heilsuøkinum. Mynd I 21 vísir almennu íløguútreiðslurnar og ár-til-ár vøksturin í hesum. Eins og við almennu nýtsluni (sí mynd I 19) sæst, at framdu almennu íløgurnar eru konjunkturviðgangandi, bæði tá tað snýr seg um land, kommunur og fyritøkur undir almennum ræði, sí mynd I 20 og I 21. Sum nevnt, er tað umráðandi hjá tí almenna ikki at endurtaka gongdina við almennum íløgum frá 2006- 2008, nú búskaparliga virksemið aftur er í stórum vøkstri. Skuldarloftið hjá kommununum – at skuldin ikki skal koma upp um eina álíkning – riggar ikki sum fíggjarpolitiskt amboð. Neyðugt er við miðvísari fíggjarpolitiskari stýring, ið fevnir um allar íløgur undir almennum ræði.