mánadagur 3. september 2018síða 6

Mánadagur 3. september 2018 · Nr. 101 6 Sosialurin SVIAR KOYRT HØGRUMEGIN Í 51 ÁR 3. september í 1967 varð ferðslógin broytt í Svøríki. Fyri hendan dag koyrdu tey í vinstru síðu á svensku vegunum. Men hendan dagin steðgaði øll ferðsla eina løtu, og so fluttu allir bilar yvir í høgru síðu at koyra. Vit hugsa ofta um Bretland, tá vit tosa um vinstrakoyring, har vinstrakoyring hevur veirð galdandi langt áðrenn bilurin varð uppfunnin. Nógv lond, sum hava hava samband við Bretland so ella so koyra eisin í vinstru síðu. Kortið vinstrumegin vísir við bláum lond, har tey koyra í vinstru og reyðum har tey koyra í høgru síðu Hans Mortensen 75 ár Í gjár, 2. september 2018, fyllir vinnulívsmaðurin, íverk­setin og ítróttarmaðurin Hans Mortensen 75 ár. Hans Mortensen var føddur í Havn, sonur Ebbu og Niels Mortensen, sum bæði róku hand­ils­virksemi í høvuðs­ stað­num. Tað var longu í 1973, at Hans Mortensen, saman við øðrum stovnaði felagið aftan fyri SMS. Tórshavnar Býráð hevði ætlanir um sølumiðstøð á Trapputrøðni. Hetta skuldi gerast á tann hátt, at gjørd varð ein høvuðsgøta, har handlar so kundu byggja sær handilshøli framvið. Tá alt so var liðugt, skuldi tak leggjast á. Hetta hugskot helt Hans Mort­ensen ikki vera tað best­a, og tí bar hann upp á mál við býráðið um ta loysn­ ina, sum seinni gjørdist SMS. – Hetta var ein tung pro­ sess, og málið var fyri í bý­ ráð­num fleiri ferðir, men tað endaði so við, at Petur Christ­i­ansen, borgarstjóri, kundi skjóta fyrista skotið í 1976, greiddi Hans Mortensen frá í Sosialinum fyri nøkrum árum síaðini. Tá ið SMS lat upp tann 2. november í 1977, var SMS ikki tað, ið tað er í dag. Tá vóru bert tvær lonir – og handl­ arnar kundu tú telja á fingr­ unum. Men ætlanin var altíð, at byggjast skuldu fleiri lonir afturat, og í 1980 var farið undir at byggja hinar fýra lonirnar. Seinni í áttatiárunum vóru aðrar um- og út­bygg­ing­ ar gjørdar, ein tann størsta, tá parkeringskjallarin og goymslu­hølini norðanfyri vórðu gjørd. Fyri havnarborgarar – og før­oyi­ngar annars – var tað nak­að nýtt at kunna fara til hand­ils »undir taki«. Nógv varð tos­að um, at hetta fór at køva miðbýin, og tað vóru fólk, sum als ikki vildu seta sín fót í SMS av slíkum grund­um. Men í dag munnu tey vera fá, ið ikki keypa í SMS av hugsjónarligum or­ søk­um. Tað, sum eisini sermerkti SMS var matvøruhandilin Sup­er­land, sum skifti navn til Mikl­a­garð fýra mánaðir eftir upp­lat­ingina, tann 1. mars 1978. Umframt at hetta var ein stór­ur handilin, so bar nú eisini til at keypa fekst neytakjøt, sum var innflutt úr Danmark í kølibingjum. Leiðari í slaktarínum í SMS tá var tann 26 ára gamli danin, Jørgen Jørgensen – og har er hann enn. Hann hevði ongantíð verið í Føroyum fyrr, og hann hevur mangan greitt frá, at hann »kjøtmessiga« fekk eitt sjokk, tá hann sá, hvussu skilið var við feskum neytakjøti í Føroyum. Tey í Miklagarði fóru tí bein­an­vegin at leggja til rætt­is, hvussu fekst neyt­ a­kjøt kundi innflytast úr Dan­mark, og gjørdar vóru serl­igar kølibingjur at flyta kjøtið í. Hans Mortensen fór eftir lokna skúlagongd fór Hans í bankalæru í Føroya Banka, og í 1965 byrjaði hann á Niels Brock í Keypmannahavn, haðani hann tók prógv í 1967. Hans starvaðist í tvey ár í Magasin du Nord á Kongens Nytorv í Keypmannahavn, áðr­enn hann vendi heim­aft­ ur at stovna egna fyritøku og at vera við til at skipa hand­ ils­liga umhvørvið í Føroyum av nýggjum. Hans Mortensen var m.a. við til at leggja lunnar undir mongu handilsstevnurnar í Havn í sjey- og áttatiárunum. Hann var stjóri í SMS frá tí, at felagið var stovnað til 2007, eftir at hann longu í 1996 so líðandi hevði latið soninum, Niels Mort­ensen, alsamt fleiri leiðslu­uppgávur. Í 2007 tók Hans seg úr samtakinum, ið síð­ani hevur verið í áhaldandi menn­ing, og sum í dag í høv­uðs­heitum fevnir um Myln­ur­nar, Bónus- handlarnar, roynd­ar­stov­una Thetis um­framt ognarlutir í øðrum fyr­i­tøk­um. Framskygni, framburður og viljastyrki eyðkenna Hans Mortensen, sum mið­ skeiðis í áttati-árunum eisini hevði ætlan um ein vit­an­ar- og granskaradepil á Sundi – sonevndi Sunds­ dep­il­in. Endamálið var at menna føroyskar vørur og út­flutning, men hendan ætl­ anin fekk ongantíð neyðugu und­ir­tøkuna. Hans Mortensen hevur í sín­um virksemi dugað at tikið við íblástri uttanlands, sam­stund­is sum hann hevur megn­að at varðveitt føroysk eyð­kenni og føroyskan upp­ runa í øllum, hann hevur tik­ist við. Tað ber til at siga, at langt áðrenn onnur sóu menn­ingina, sum fór fram í hand­ilsligum virksemi úti í heimi, hevði Hans longu hugs­að hesar broytingar sum sam­runnan part av før­oysk­ um handilslívi. Hans legði stóran dent á, at SMS fekk eitt føroyskt bygg­isnið, og hann hevur í hand­ils­bløðum, lýsingum og dag­liga virkseminum lagt doy­ð­in á føroyska mál­ ið, so­leið­is at vit í dag hava eitt væl gróðursett før­oyskt handilsmál. Fyri sítt ó­troytt­ i­liga málsliga ágrýtni fekk Hans Mortensen í 2015 móð­ ur­máls­virðislønina. Hans Mort­en­sen hevur eis­ini havt eitt virkið ítróttarlív, har hann íðkaði hond­bólt á høg­um stigi og tók lut í fel­ ags­arbeiðinum. 20 ára gamal gjørd­ist hann for­mað­ur í Neistanum í 1963, og í 1964 var hann við á fyrsta før­ oyska manslandsliðnum í hond­bólti. Hann var eisini venj­ari hjá landsliðnum í 1976, tá manslandsliðið í hond­bólti var við í C-HM í Port­u­gal, har føroyska lands­ lið­ið stóð seg betur enn bæði Stóra­bretland og Belgia. Tað er sostatt ein sera virk­in maður, sum í dag kann hátíðarhalda 75 árini sam­an við sínum kæru. Hans Mort­ensen eigur børnini El­ is­a­beth Christiansen (fødd Mortensen) og Niels Mort­ ensen saman við Birgith As­laugh Mortensen (fødd Siv­ert­sen). Hann gjørdist einkj­u­maður í 2001, tá Birgith andaðist av herviligari sjúku. Hans Mortensen er eisini abbi og langabbi, og í 2007 gift­ist hann uppaftur við Marj­un á Plógv. Hjartaliga tillukku við 75 ára degnum. Tá Petur Christiansen, borgarstjóri í Havn skjeyt fysta skotið av til SMS. Saman við Petur C síggjast Hans Mortensen, stjóri í SMS og 10 ára gamli sonurin, Niels, sum í dag eisini er stjóri í SMS Á móðurmálsdegnum 25. mars í 2015 fekk Hans Mortensen móðurmálsviðrislønina fyri sítt málsliga ágrýtni fyri føroyskum lýsingarmáli. Aftanfyri sæst kona Hans, Marjun á Plógv