týsdagur 11. september 2018síða 15

15 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 12. september 2018 · Nr. 105 BRØÐUR Í 25 ÁR HJÁ 25 ÁRA GAMLARI KT DEILD 1. juli í 1993 varð KT deildin hjá Tórshavnar kommunu sett á stovn. Samstundis vóru brøðurnir Ingi og Jón Ellingsgaard settir í starv. Sostatt var talan um 75 ára føðingardag, tá dagurin varð heiðraður seinnapartin fríggjadagin. Annika Olsen, borgarstjóri, hevði eina heilsa at bera Inga og Jón, ið hava og eru dyggir álitismenn hjá umsitingini hjá Tórshavnar kommunu. Sunnudagin bórust deyðs­boðini av Valde­ mar Lützen, hand­ils­ manni, í Havn. Hann gjørd­ist 85 ára gamal Valdemar var kendur hand­ ils­maður í Havn og sást tíðum tita runt í Vágs­botni, millum handilin í Vágs­ botni, hand­i­lin á Skálatrøð, barna­heim­ið í Rættará, har hann og konan hava búð sein­astu árini, og so ikki minst Und­ir­húsið í Vágs­ botni, Havn­ar Klubba og Havn­ar kirkju. Hesin dámligi altíð hitt­ in­orð­aði lági mað­ur­in við tí týskt­kling­andi eft­ir­navn­i­ num, sum altíð hevði tíð til eitt prát og al­tíð visti onkra søgu at siga – og sum av sonnum var ein bý­ar­mynd í Havn, sum verður sakn­að – var av góðum hand­ils­bergi brotin, kunnu vit skjótt staðfesta. Tí handilsmenn eru Lüt­zen-menn­i­nir í fleiri ætt­ar­lið. Hin fyrsti Lütz­ en­'­ar­in í Føroyum var old­ ur­abbi Valdemar, Andre­ as Christian Lützen, sum kom til Føroya sum lær­ari í 1839. Hann giftist við Evu Mar­grethu úr Ba­i­an­stovu. Um­framt at vera lær­ari – ein­asti lær­ar­in í al­múgu­ skúl­a­num úti á Reyni í Havn, so var hann løg­tings­ mað­ur, land­s­tingsmaður, komm­un­u­stýr­is­lim­ur og borg­arstjóri í Havn, deknur og org­an­istur í Havn­ar kirkju og ymiskt ann­að – og ikki minst av øll­um eisini keyp­mað­ur. Tað var hann, sum small deyð­ur, tá hann helt mót­ tøk­u­røðuna fyri kongi á Kong­a­brúnni í Havn 25. juli í 1874, tá kongur á fyrsta sinni vitj­aði í Føroyum. Tað var Krist­ian 9., van­liga nevnd­ur »Eu­rop­as svig­er­ far«, tí hann hevði so nógv børn gift í ymsum kongs­ hús­um, sum var á veg til 1.000 ára haldið fyri land­ námi í Íslandi saman við son­i­num Valdemar prinsi. Sonur Andreas Christ­i­ an var Jac­ob Lützen, eisini kend­ur hand­ils­mað­ur, á Á­ar­vegn­um í Havn. Hann var ver­sonur gamla Rest­ orff, sum eisini var kend­ ur handilsmaður. Jac­ob og Hen­riette Restorff fingu son­in Valdemar, sum aft­ur fekk sonin Mogens, sum var pápi hendan Vald­e­mar. Framskygdir hava teir ver­ið, tá Jacob Lützen fór und­ir kon­ser­v­esvirksemi í gomlu fa­brikk­ini hjá Ø­strøm úti í Rættará. Sonurin Valdemar fór til Berg­ens at nema sær kunn­leika innan kon­serv­ es­fram­leiðslu, og tað var hann, sum kom at standa fyri tí virk­seminum. Eftir fyrra heim­skríggj steðgaði fram­leiðsl­an, men gongd kom á aft­ur – tá eisini við lunda- og lom­vig­a­bring­um og haru í dós. Konservesfabrikkin koyrdi heilt fram til 1939. Gamli Valdemar byrj­ar sítt virk­semi í 1904, tá hann søk­ir um hand­ils­loyvi. Jóla­ aft­an sama ár byrjar hann selja »kul, koks og brænde samt bygge­materialer«. Síð­ an gong­ur fyrtøkan í arv frá gamla Vald­emar, til Mogens og aft­ur til Valdemar, sum sam­an við bróðrinum Kim stýrdi fyritøkuni í mong ár. Handilin í Vágsbotni, í Miðla­húsinum, var verkið hjá Valde­mar yngra. Hann fór nið­ur til Danmarkar í læru í Holbæk í 1948 har hann lærdi til ísen­kramm­ ara. Hann fór eisini til Ong­ lands at læra meira hand­ils­ skap og enska málið. Hann var hjá fyritøkuni, sum hand­ilin hjá teimum keypti kol­ið frá. Tað var annars hand­ ils­fyr­i­tøkan hjá Zacharis Heine­sen, sum átti hand­ ils­hús­ini í Vágsbotni. Tá hend­an fyritøkan fór á hús­a­gang, keypti Mogens ogn­ir­nar í Vágsbotni. Hetta var í 1953. Hann sel­ur grann­ a­ogn­ina víðari til skyld­ mann­in Andre­as í Vágs­ botni, og hin bygn­ing­ur­in (Miðla­húsið) verð­ur nýtt­ur til hand­ilin hjá Vald­e­m­ar, sum tá nýútbúgvin hand­ ils­maður kom heim­aft­ur. Valdemar handlaði í Vágs­botni í 51 ár við eini sam­an­settari forræting við ís­in­krammi og amboðum. Í átta­ti­ár­u­num flutti am­ boðs­deild­in yvir í nýggja bygn­ing­in á Skálatrøð, sum í dag er ein av landsins størstu am­boðs­handlum. Tá var ís­inkramhandilin og fiski­reiðsskapshandilin eft­ ir í Vágs­botni. Handil í Vágsbotni læt aft­ur í 2004, tá Sosialurin gjørdi langtíðarsáttála um bygn­ingin við P/F Valdemar Lüt­zen, sum síðani hevur ver­ið kendur und­ir navni­ num Miðl­a­húsið. Sum tann skilamaður og á­lit­is­maður, sum Valdemar var, so hevði hann ymisk á­ lit­is­størv. Hann var fransk­ ur kon­sul í 28 ár, eitt starv, hann tók við eftir pápan, og fyri hetta fekk hann fransk­ an ridd­ar­a­kross. Hann vitj­ aði eisini javnan á fronsku send­i­stov­uni á Kongens Ny­torv, tá hann vitjaði í Keyp­mann­a­havn. Hann var eis­ini virk­in í Keyp­mann­a­ fel­ag­num í mong ár. Valdemar giftist Nannu Heine­sen úr Klaks­vík. Hon er út­búgving sjúkra­syst­ir. Tey vóru gift í 59 ár og eiga børn­ini El­ina, Haldis, Sunn­ ivu, Vald­e­mar og Høgna, sum nú rek­ur am­boðs­hand­ il­in hjá Vald­e­mar Lützen á Skála­trøð. Fyri nøkrum árum síðani fluttu Valdemar og Nanna í hús­ini hjá foreldrunum hjá Vald­e­mar í Rættará, sum abbi hans­ara bygdi. Tað er so stutt síðani, at foreldrini, Mog­ens og Ellen, fullu frá. Tey náddu at vera gift í 73 ár. Mogens doyði í 2006, 96 ára gamal. Ellen doyði í 2010, næst­an 101 ára gomul. Systkini hjá Valdemar eru Kim, Anni, Eydna og Herluf, sum doyði í 1987 einans 42 ára gam­al. Valdemar Lützen verður bor­in úr Havnar kirkju í mor­gin, hósdagin 13. sep­ tem­ber klokkan 14. Tey, ið vilja minn­ast Valdemar, kunnu lata Havnar kirkju eina pen­ing­a­gávu. Friður veri við minn­i­ num um Valdemar Lützen. Eirikur Valdemar Lützen farin nakr­ar persónar, so kann Vil­ mund enn í dag siga hvørjir per­són­arnir eru, tá eg nevni ym­iskar sangir fyri honum. Vilmund hevur skald­a­ gávur og mangan hevur tað verið hugtakandi og skemt­i­ ligt, tá hann hevur yrkt uppá rím. Mong munnu kenna Vil­ mund í samband við list­ar­ ligu gávur hansara frá teirri tíð, tá hann var sera virkin at gera tjøldur og selja tey. Mong ár starvaðis hann á Verk­staðnum Vón, har hann m. a. hevur málað fleiri tús­ und “prestar”. Eitt arbeiði hann var sera fegin um. Tað eg kann minnast, hev­ ur Vilmund altíð dáma væl at gingið í kirkju og á møti – hann elskaði sálm­a­sangin – og ger tað fram­veg­is. Vilmund hevur tann eg­ in­leika, at vera tann hann er - lík­a­mikið hvørjum hann er sam­an við og hvar hann ann­ ars er staddur. Einki pá­tik­ið! At hava haft hann sum beiggja hevur ríkað mítt lív. Vilmund hevur í mong ár búð á Mýrini 6 í Hoyvik, (nú 4) har hann er glaður at vera og hevur tað gott og er lív­gað­ur av teirri umsorgan starvs­fólk­ið veitir honum. Nak­að sum hann eisini ser­liga gleðist um, eru sunn­ u­dags biltúrurin við trúfasta vin­manni sínum Finni í Punt­a­byrgi. Hesin túrur er hædd­ar­punktið í vikuni! Í “Barnarímum” hjá Hans Andr. Djurhuusi er ein sang­ ur, sum sigur so nógv, um til­veru teirra livandi, teirrra hvørs lutur var líkur “Dáa­ num” og teirra, sum hildu seg hava betri rætt enn Dáin, bæði til lívið sjálvt og at fáa lut í lívsins ágóðum. Eftir at Dá­in hevur kent á­gang og skuld­settur fyri bæði líkt og ó­líkt, av teim “stadn­andi øks”, so verður sagt um Dáan: Men dáin stendur í iva og hann hevur ymsan lit: Eg havi væl loyvi at liva her líka so væl sum tit! Tá verða tey øks at tagna tí tað segði Dáin satt: Hvønn vøkstur Gud hevur fagnað og hvør eigur lívsins rætt! Vilmund góði. Vit ynskja tær hjartaliga tillukku við deg­n­ um og at Jesus skal styrkja teg á leiðini framyvir. Tordur og Sigrun