hósdagur 13. september 2018síða 40

FRÍGGJADAGUR 14. SEPTEMBER 2018 SOSIALURIN 106 12 Navn, bústaður og aldur Tóta Árnadóttir, Saltangará, 48 ár. Starv Adjunktur í skaldskapi av mannamunni á Føroyamálsdeildini á Setrinum síðani august 2015, við ph.d. verkætlan í tjóðfrøði. Útbúgving Bachelor og Master í føroyskum máli og bókmentum á Setrinum. Ph.d. verkætlanin verður framd á Setrinum í samstarvi við deildina í tjóðfrøði á Háskóla Íslands. Aktuell gransking Við ph.d-verkætlanini “Mentanarflutningur millum ættarlið - Føroysk kvæðamentan í nútímans føroyska samfelagnum” kanni eg hugburð til føroyskan dans í nútíðarsamfelagnum. Kannað verður, hvussu fólk koma í samband við føroyska dansin, hvønn leiklut hann hevur í lívi teirra, og hvussu roynt verður at bera siðin víðari. Kanningin byggir á eygleiðingar og samrøður við fólk, sum á ymsan hátt hava lagt og leggja øðrum lag á at kvøða og dansa í skúla, dansifeløgum ella á annan hátt. Endamálið við verkætlanini er at fáa greiðari fatan av hvussu føroysk dansimentan verður útint í verki og hvat ið elvir ymsu luttakarunum til. Hví ert tú blivin granskari Eg havi altíð havt eina fatan av, at eitt samfelag hevur gott av, at tað ber til at kjakast og taka avgerðir við støði í vitan, heldur enn bert gitingum ella tí, vit halda vera sjálvsagt. Um vit ikki seta spurningar, kunnu vit skjótt læsa okkum føst í avmarkaðum fatanum av veruleikanum. Hetta er galdandi innan øll vísindaøki, eisini tey sum hava mentan sum kanningarlut. Eg vóni, at mín gransking kann geva eitt íkast til eitt áhaldandi kjak um leiklutin hjá kvæða- og dansimentan í føroyska samfelagnum. Frítíðarítriv Mær dámar sjálv væl at dansa føroyskan dans, men eisini nýggjari tónleik. Eg gangi nógv til konsertir, og mær dámar eisini væl at fara til sjónleik. Harumframt so brúki eg nógva tíð í føroysku náttúruni, serliga í nærumhvørvinum, har eg búgvi. Navn, bústaður og aldur Tróndur Jónsson Kragesteen, Tórshavn, 31 ár Starv Ph.d. lesandi á DTU aqua og Fiskaaling síðan september 2016. Útbúgving Bachelor í lívfrøði á universitetinum í Keypmannahavn og master í ‘Aquatic science and technology’ á DTU. Aktuell gransking Í høvuðsheitum granski eg, hvussu laksalúsin spjaðist við streyminum kring Føroyar. Ì hesum sambandi havi eg nýtt streymdata, sum eitt nú Rák-appin er bygd á, og simulerað, hvussu bitlar, ið ímynda lús, ferðast við hesum steyminum. Gjøgnum hetta arbeiðið hava vit funnið útav, at lúsin kann spjaðast kring allar Føroyar innan 14 dagar, sum eisini er typiska livitíðin hjá lúsini í føroyskum sjógvi. Í løtuni granski eg eisini, hvussu ein best umsitur eitt aliøki við atliti til at basa laksalúsini. Her spælir sambandið ímillum aliøkini nógv inn umframt lívfrøðiligu parametrini hjá lúsini og spennandi verður at vita, hvørji úrslit vit koma fram til á hesum økinum. Hví ert tú blivin granskari Fyrst og fremst tí eg altíð havi verið forvitin. Eg havi altíð verið hugtikin av, hvussu heimurin hongur saman og serliga, hví djór síggja út sum tey gera og hví tey gera sum tey gera. Hettar var ein av grundunum til eg valdi at lesa lívfrøði av fyrstani tíð og hevur forvitnið eggjað mær til at lesa víðari og granska innan økið. Frítíðarítriv Størsti partur av mínari frítíð er altíð farin til ítróttina og serliga hevur hondbóltur fylt sera nógv. Restina av mínari frítíð nýti eg saman við familju og vinum. Navn, bústaður og aldur Turið Hammer, Tórshavn, 36 ár. Starv Ph.d. lesandi á Deildini fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu síðan apríl 2016 og innskrivað á Københavns Universitet. Útbúgving Cand.scient.san.publ. frá Københavns Universitet. Aktuell gransking Eg granski í tarmbrunasjúkum í Føroyum. Vit hava hægsta títtleika av tarmbrunasjúkum í verðini, men tað hevur ikki altíð sæð soleiðis út. Títtleikin er hækkaður ekstremt nógv tey seinastu 50 árini. Vit hava hugt eftir, hvat hendir við títtleikanum hjá føroyingum, sum eru føddir í Føroyum, men eru fluttir niður til Danmarkar (1. generatión) og eftir títtleikanum hjá teirra børnum (2. generatión) og barnabørnum (3. generatión). Tað vísti seg, at føroyingar hava nógv hægri títtleika av colitis ulcerosa enn danir, meðan títtleikin av Morbus Crohn er tann sami. Men títtleikin broytist aftaná 10 ár í Danmark fyri 1. generatión til at vera á sama støði sum danir. Fyri 2. og 3. generatión var títtleikin tann sami sum hjá dønum. Hetta vísir, at umhvørvið hevur stóra ávirkan á útviklingina av tarmbrunasjúkum – sjálvandi er genetikkur eisini uppií, men tínar ílegur broytast ikki, tá tú flytur, bert títt umhvørvið. Mín gransking beint nú snýr seg um, hvørjar risiko faktorar vit hava í okkara umhvørvið, sum kunnu forklára okkara høga títtleika av tarmbrunasjúkum. Hví ert tú blivin granskari Tað er ræðuliga spennandi at granska, tí man veit ongantíð, hvat man finnur. Vit hava eina ímyndan og eina hypotesu, sum eisini er orsøkin til, at vit velja at granska innan eitt serligt øki, men reelt vita vit ikki, hvat vit enda við at finna. Tað er tað, sum gransking er – at avdúka ein lut av einum putlispæli og seta tað saman við tí, sum onnur úti verðini hava funnið út av um sama øki. Gransking er neyðug fyri at vita, hvussu man best møguligt kann seta inn og viðgera ella allarhelst fyribyrgja og harvið broyta eina støðu, sum tín gransking hevur víst á. Frítíðarítriv Mær dámar væl at renna, tað er fantastiskt at kunna renna úti í eini so vakrari náttúru, sum vit hava her í Føroyum. Eg eigi tveir dreingir, 7 og 10 ár, so mína frítíð brúki eg saman við teimum – men man skal renna skjótt fyri at kunna fylgja við teimum. VÍSINDAVØKU GRANSKARA VOX POP