hósdagur 13. september 2018síða 42

FRÍGGJADAGUR 14. SEPTEMBER 2018 SOSIALURIN 106 14 EURAXESS hjálpir granskarum at flyta Føroyar eru partur av EURAXESS tænastuni hjá ES, sum ger tað lættari hjá granskarum at flyta millum lond at arbeiða í styttri ella longri tíð. G ranskingarráðið umsitur føroysku EURAXESS tæn­astuna, sum veitir út­lendskum granskarum, ið flyta til Føroya, kunning og veg­ leið­ing. Á føroyska EURAXESS portal­ inum – www.eura­xess.fo, eru upp­lýs­ing­arnar um uppihalds­ loyvi, skatt, heilsu­trygd, mál­skeið og onnur praktisk viður­skifti, sum hava týdning fyri út­lendsk­ar granskarar, ið um­hugsa at flyta til Før­oya. Eisini eru lýsingar av før­ oyska gransk­ing­ar­um­hvørv­in­um og samfelags­við­ur­skift­um. Føroyskir granskarar, ið hava hug at fara til onnur lond í Evropa at granska, kunnu eisini fáa ráð og kunning á før­oyska EURAXESS portalinum og á EURAXESS portal­ um hjá teim­um londum, tey ætla at fara til. Á portalinum ber eisini til at finna granskarastørv í Evropa. Før­oyskir granskingarstovnar og fyritøkur kunnu eisini lýsa eftir granskarum á portalinum og røkka hvørjum króki í Evropa utt­an kostnað. EURAXESS tænastan fevnir um umleið 200 tænastudeplar í 40 lond­um í Evropa. Tveir EURAXESS tænastu­depl­ ar eru í Føroyum, har gransk­ar­ar kunnu fáa leiðbeining um at flyta til Før­oya. Annar er á Gransk­ing­ ar­ráðn­um, og hin er á Fróð­skap­ar­ setr­in­um. Nýggj ES granskingar­ skrá á veg ES kommissiónin er nú farin undir at fyrireika nýggju granskingarskránna hjá ES fyri 2021-2027. Rammuskráin, ið hevur fingið heitið Horizon Europe, er meira málrættað enn núverandi rammuskráin Horizon 2020. S íðani Føroyar skrivaðu undir avtalu við ES um at­ lima­skap í gransking­arsam­ starvinum, hava føroyingar og stovnar og fyritøkur í Føroyum havt møguleika at luttaka í ES rammuskráunum fyri gransking, menning og nýskapan á jøvnum føti við ES borgarar og stovnar í ES londunum. Fleiri av granskingarstovnunum og fyritøkur í Føroyum gagnnýta henda møguleika og søkja um stuð­ ul til verkætlanir saman við sam­ starvs­pørtum, bæði í og uttanfyri Evropa. Tað hevur ikki einans við sær, at stuðul kann fáast til ávíst virksemi, men eisini, at gransk­ar­ ar í Føroyum eru partur av al­tjóða netverkum, har serfrøði og vit­an­ ar­deiling verða dyrkað. Gransk­ ari, sum hevur møguleika at vera partur av slíkum altjóða net­verki, verð­ur mentur og fær sam­bond, sum fevna nógv víðari, enn ES verk­ætlanin ger. Horizon 2020 Tá ið Føroyar skrivaðu undir fyrstu avtaluna við ES, var 7. rammu­ skráin fyri 2007-2013 í gildi. Hon snúði seg í stóran mun um stuðul til gransking. Næsta skráin var Horizon 2020, sum er galdandi frá 2014-2020. Horizon 2020 varð tilevnað í kjal­ ar­vørrinum av fíggjarkreppuni og hevur nógv meira fokus á menning og nýskapan og at byggja brýr mill­ um økini enn undanfarnu skráir. Við Horizon 2020 fingu smáar fyritøkur betri møguleika at luttaka í evropeiskum verkætlanum. Hes­ in møguleiki er væl móttikin í Før­ oy­um. Higartil hava 4 føroyskar fyri­tøkur fingið játtað stuðul til at menna framleiðslu og kanna markn­aðarmøguleikar. Fleiri partar av Horizon 2020 skránni verða enn ikki gagnnýttir í Før­oyum, men stórur áhugi er mill­um tey, sum kunnu hugsast at søkja. Horizon Europe Næsta rammuskráin hjá ES fyri árini 2021-2027 hevur fingið heitið Horizon Europe. Hon er meira málrættað enn Horizon 2020, og evnini, sum ES kommissiónin setur út í kortið, verða bólkaði øðrvísi. Íblásturin til Horizon Europe er komin frá serfrøðingum, sum mið­ víst leggja seg eftir Heims­mál­un­ um hjá ST og at hava ítøkiligar mál­ setn­ingar – missions, sum skulu bøta um nógv ymisk viðurskifti í heim­inum. Fyri okkum í Føroyum eru veður­lagsbroytingar av serligum áhuga, men eisini tað, at vit hava eitt lítið samfelag, kann nýtast sum fyridømi fyri avbjóðingar í størri samfeløgum. Politiski málsetningurin við Hori­zon Europe er, at ES skal halda fram sum oddalið í altjóða gransk­ ing, menning og nýskapan. Skotið er upp at nýta 100 mia. evrur til gransk­ing, menning og nýskapan. Innihald og fíggjarkarmar eru enn ikki liðugt viðgjørd. Uppskotið, sum er til viðgerðar, byggir á úrs­lit og royndir frá Horizon 2020. Fíggj­ ar­ætlanin verður væntandi enda­ liga samtykt í 2019.