týsdagur 25. september 2018síða 32

SOSIALURIN SEPTEMBER 2018 8 k v i n n u b l a ð i ð Siri Jensen Í 2013 hevði amerikukvinnan Justine Sacco 170 fylgjarar á Twitter. Mest brúkti hon net- pallin, soleiðis smáspoyskt, at niður­gera forrættindini hjá hvítum fólki í vestur­heimi­ num. Um jóltíðir var Justine Sacco stødd í Heath­row Floghavn, ávegis til Suðurafrika úr New York. Meðan hon bíðar eftir flog­fari­ num, tweetar hon: “Ávegis til Afrika. Vónandi fái eg ikki AIDS. Nei. Tvætl. Eg eri hvít.” Justine sløkkir telefonina, fer umborð á flogfarið, og leggur seg at sova tað mesta av 11 tímar langa túrinum. Tá hon lendir í Suðurafrika er alt øðrvísi. Ein rúgva av fremm­andum fólkum eru komin at taka ímóti henni í Johannesburg, og túrurin út til hýru­vognin er ikki tespiligur. Tað vísir seg, at meðan Justine sat í flog­ fari­num, hava fleiri 100 túsund lisið hennara tweet – eini fylgjarin hjá henni sendi boðini til ein tíðindamann við 15.000 fylgjarum, og so var eldur í - og nærum øll á Twitter hava lisið tweetið. Bókstaviliga. Uttan smá­speisk­ni. Tey fyrstu endur-tweetini vóru frá heilum hópum af forargaðum tweetarum og teimum, ið hart og týðiligt tóku frástøðu frá rasistiska sjónar­miði Justine. Onkur loyvdi sær at seta spurnartekin við, um upprunatweetið kanska skuldi skiljast øðrvísi, men tað elvdi bara til spott. Sum tímarnir liðu, gjørdust tweet­ini harðligari og ógvusligari. Justine bleiv kallað hora, illgresi, vána menniskja og tað, ið verri er. Knappliga er tað onkur, ið heldur, at arbeiðs­plássið, har Justine Sacco starvast sum marknaðarfólk, burdi tikið frástøðu frá rasistiska starvsfelaganum – tað einasta rætta er at geva henni sekkin. Nógv tweet sein­ni letur arbeiðsplássið hoyra frá sær; teir taka støðuna í stórum álvara. Spenningurin á Twitter økist. Tað er sum at hyggja at einum filmi: Justine Sacco hevur kanska mist arbeiðið, og sjálv veit hon onki! Net-trøllini (ið liva av at bera brenni til bálið) byrja at blanda seg uppí. Trøllini gera altíð sítt til at ómenniskjaligagera offrið, og so gerst tað lættari hjá meðmenninskjunum at øsa seg uppaftir meira. “Onkur við HIV burdi neyðtikið hasa tík­ ina – so finna vit útav, um húðarliturin ger nakran mun!” Justine Sacco fekk boðini um rokið frá ein­ari vinkonu, tá hon tendraði telefonina, kom­in til Suðurafrika, men tá høvdu nevn­ ing­ar­nir langt síðani sagt sín úrskurð, og dómar­ar­nir kappaðust um at døma harðast. Justine Sacco varð koyrd. Sjálvsmyndin skekl­aðist. Hon fekk angist og tunglyndi, og er framvegis merkt av hendingini. Justine Sacco er bara ein av mongum í bókini “So you´ve been Publicly shamed” (Jon Ronson, 2015). Í bókini prátar Ronson við “skuld­sett” um, hvussu tað kennist, tá fólka­ mongd­in skammar ein. Enn er ikki serliga nógv skrivað um evnið at skamma í almenna rúminum; fyribrigdið er so mikið nýtt, gransking manglar, og tey, ið hava upplivað fólksins dómstól á netinum, hava lært at tiga. Men tey, Jon Ronson hevur tosað við, siga øll somu søgu: Tey missa fótafestið. Áðr­enn tey vóru alment skammað, hildu tey seg vera nøkunlunda hampafólk – sum flest. Samleikin var eitt arbeiði, familja, eitt sind­ur av sjálvbodnum arbeiði, tey goldu sínar rokn­ ingar og høvdu moral. Men samleikin var tor­ førur at halda fast í, tá so nógv menniskju uttaní­frá bert høvdu ilt at bera teimum. Tað elvdi hjá fleiri teirra til, at tey ikki tordu út fyri dyr í longri tíð, og at psykan ridlaði. Facebook hevur tikið í egnan barm á fleiri økjum (fjøldin kravdi tað, tá tað kom fram í ljósið, at upplýsingar um brúkarar vórðu brúktir at ávirka amerikanska valið). Mill­ um annað hevur Facebook fyri fyrstu ferð loyvt yrkislærdum fólki uttanífrá at siga sína meining á Newsroom (ið annars mest av øllum hevur snúð seg um herðaklapp til Facebook – frá starvandi á Facebook) og at samstarva um stóru evnini: Oyðileggja sosialu miðlarnir demokratiið? Elva ekko­ køm­ur til polarisering? Øll eru á einum máli um, at algoritman má broytast, so brúkarar renna seg í minst líka nógvar søgur, tey ikki taka undir við, sum umvent, á sosialu miðlun­ um, um vit áhaldandi skulu vera kræsin og ikki slúka alt rátt. Tosað verður eisini um, at leggja størri dent á at greiða brúkarum frá, at makt og ábyrgd fylgjast – eisini á netinum. EITT HITT MEST VIRKNAÐ Á NETINUM ER, TÁ FJØLDIN STENDUR SAMAN. TAÐ ER IKKI HISSINI DÓMARAR, IÐ DAGLIGA SITA VIÐ KNAPPABORÐ KRING ALLAN HEIM OG OYSA GOR OG GALL Á ALT OG ØLL UMVEGIS SOSIALU MIÐLARNAR. FYRIBRYGDIÐ ER IKKI NÝTT, MEN ONGANTÍÐ HEVUR FJØLDIN VERIÐ SO STÓR SUM NÚ, ØLL HAVA MØGULEIKA AT VERÐA HOYRD Tá fólksins dóm­stólur talar