hósdagur 27. september 2018síða 25

FRÍGGJADAGUR 28. SEPTEMBER 2018 SOSIALURIN 112 25 Komandi partur Í komandi parti er enn ein lýsing av skyldfólki hjá Glyvrasnikkaranum, sum høvdu samband til New Zealand saman við seinna parti av frásøgnini hjá Knud Lambaa. “Jólaaftan í Tyne Dock” Í 1945 lat Knud Lambaa prenta eina lítla bók, sum bara var 17 síður. Hon er um hansara sjólív undir 1. heimsbardaga, sum saktans kann hava verið líkt tí hjá skipsfelaginum Peter Jacob hjá Glyvrasnikkaranum. Tað sigur nakað um Knud Lambaa hvussu serligur hann var, at bókin varð innbundin og ryggur og horn á bókini er garvað føroyskt seyðaskinn. Fyrsti partur av bókini verður tikin við í hesum partinum. T AÐ VAR JÓAAFTAN 1919 Í TYNE DOCK UMBORÐ Á DAMPARANUM Arkansas, sum á vegn­ um til Amerika var farin inn har fyri at taka bunkarkol. Afturi í kahúttini sótu offis­ er­arnir – júst lidnir við at fáa sær døg­urða – og drukku kaffi. Skiparin, sum hevði givið henda døgurða av tí, at tað var jóla­aftan, hevði bjóðað sigarir, meðan hann sjálvur hevði fest sær í píp­una, og nú sat hann breiður og birgur fyri borðsendanum. “Ja,” segði hann, “vit hava allir roynt, hvussu tað var at sigla undir krígnum. Òtti fyri minum og kavbátum Nætur í svøvnloysi og ótta fyri minum. Dagar á sama hátt fyri undirvatnsbátum. Tygum minnast ta ferðina, vit vóru við í Avanti í Norðsjónum. Tað var á heysti 1916. Tá mundu vit verið niðurskotnir,” segði hann við triðja stýrimann. Stýri­mað­ urin, ein ungur maður, smílt­ist og segði: “Jú, tað var ringt tá. Teir á undirvatnsbátinum vóru júst ikki tað, vit kalla fyri fólka­lig­ir. At hugsa sær til, at teir skutu eftir bát­inum, tá vit høvdu verið um­ borð hjá teimum við skips­papp­ írunum. Barometrið var fallið nógv, áðr­ enn vit fóru frá borði, og tað sá út til óveður, sum tað so ofta er um has­ar leiðir ta ársins tíð. Vindurin vaks, og var tað nú ein sannur storm­ur av útnyrðingi við grovum hegl­ingsælingi. Vit róðu frá undirvatnsbátinum strevandi beint upp ímóti storm­in­ um og tí krøppu havaldu, umborð aftur á Avanti, ið lá langt uppi í lu. Kanónkúlan frá undir­vatns­ bátinum rakti alduna tætt aftan­ fyri bakstavnin um stýri­borð. Sjó­ froyð­urin stóð inn í bátin, snaraði hon­um á, so havbylgjan breyt inn yvir bógvin í hitt borðið. Báturin nærum fyltist og fleyt nú á lufttangunum. Tríggjar pøsir vóru í bátinum, og tríggir mans fingu í stundini ordrar at leggja ár­arnar inn og oysa, tveir mans úr bakborði og ein úr stýriborði. Hinir máttu royna at halda bátinum upp ímóti veðrinum. Vit fingu oyst hann, - komu um­borð aftur, - men tað var ikki meira, enn vit vinnu fram. Jú, tað vóru krígsmenn!” Triði maskinmeistarin legði uppí: “Eg lá á einum flaka í meira enn eitt samdøgur. Tá helt eg fyri meg sjálvan, at varð eg bjargaður hesa ferð, so fór eg neyvan aftur út at sigla. Eg var bjargaður av einum fiski­báti úr Esbjerg. Tveir mánaðar seinni fór eg avstað aftur sum mekanikari við Her­zongin Cecilie, tit kenna hana, ta 4000 tons stóru fýramastraðu bark­ina, til Melbourne.” Hovmeistarin svølgdi roykin niður og hostaði, “Hví fóru tygum avstað aftur?” spurdi hann. “Gentan hevði narra meg,” svar­ aði maskinmeistarin stillisliga aft­ ur. “Tað er tann gamla søga,” segði skiparin. “Eg var eitt ørindi uppi í South Shields seinnapartin í dag,” segði triði stýrimaður. “Har gekk eg í mín­um egnu tonkum. Mjørki var og eitt sindur av regni, gøtulyktirnar gløddu uppi í mjørkanum sum slóknandi gløður. Eg hugsaði um, hvussu til stóð heima. Nú var tað um ta tíðina, at kirkjuklokkurnar fóru at ringja; og ljósini í tí lítlu kirkj­uni vóru tendrað. Eg sá fyri mær kirkjufólki, ung og gomul, fara í kirkju. Tey gomlu langliga gang­andi, sum taldu tey sporini. Tey ungu heldur løtt á fóti – tey hava eisini longri veg at fara á lívs­ leið­ini. Hetta var so livandi, at tað var ikki sørt, at mær fór at leingjast heim. Tá steðgaði ein maður knapp­ liga frammanfyri mær. Hann segði: “Hoyr, eru tygum ikki báts­ mað­urin, ið sigldi við mær um­borð á Fleet­wing, tá ið veraldar­bar­dag­ in brast á í 1914, og vit vórðu int­ ern­eraðir í Harburg?” Eg steðgaði á, hugdi eina løtu. “Nei, men Captain Colvin, at vit skuldi hittast her!” “Ja, tað var stuttligt,” segði Captain Colvin, “og hvat gera tyg­ um nú?” “Eg eri stýrimaður á Arkansas, ið liggur niðri í Tyne Dock. Vit eru komnir inn fyri at taka bunkarkol á veg til Amerika.” Vita tygum nakað um fyrsta stýri­mann, sum var við Fleewing tá?” spurdi eg. “Fyrsti stýrimaður,” segði hann, “hann er skipari á Indian Pearl, teir eru í Amerika nú.” “Men,” sigur hann “hvussu var tað við hasi ferðini, hann var við tyg­um í Hamburg, tá ið vit vórðu intern­eraðir í Hamburg?” Vit tosaðu um hetta, og nú skal eg siga tykkum frá tí ferðini: Tað var ólavsøkudag 1914, at vit komu við Fleeting til Hamburg. Damparin var eingilskur og eisini meginparturin av manningini utt­ an tveir Týskarar, ein Amerikanari, ein Svenskari og eg. Sum kunnugt hevði Týskland sent Russlandi krígsboð tann 1. Aug­ust um kvøldið. Tann 2 august, ið var mána­ dagur, vórðu Týskararnir tiknir í land. Teir vóru ungir, høvdu siglt við fremmandaskipum og arbeitt í øðrum verðinspørtum í fleiri ár og roynt at sleppa sær undan týsk­ ari hertænastu. Teir gramdu seg og vóru óttafullir fyri tí, sum nú kundi henda. Tann dagin var eg uppi á Jung­ fern­stieg í Hamburg. Tað var nógv fólk í gøtuni. Har í múgvuni gekk ein høgur, prúður og vælklæddur maður. Ikki lukkuligt at vera russari “Russari!” rópti ein. Í somu løtu vóru fleiri á kropp­ in­um á honum, bardu hann niður, slógu og sparkaðu hann, til politiið kom og tók hann frá teimum. Á sporvognunum var trokan av fólki tann dagin. Har vóru herklæddir, vápnaðir menn við ringjandi sporum og glitrandi korðum. Har skygdi av blonkum knøpp­ um og akslabondum. Andlitini vóru nakað uppøst. Eyguni lýstu av eldhuga. Nú skuldi Týskland vísa verðini, hvat tað var at fara í hernað. Har vóru eisini hvønn­dags­ klødd. Tey vóru meira tigandi, fleiri bleik og gramd, summi við tár­um í eygunum – helst tey, sum komu frá jarnbreytarstøðini, har tey høvdu sagt manni, soni, pápa ella beiggja farvæl. Ein mamma, sum hevði verið og fylgt tveimum synum sínum avstað, segði: “Kríggj er neyð og sorg. Vit fara at ganga gjøgnum trong­ar tíðir. Tað hevur verið fryktandi fyri, at kríggj fór at koma. Spurningurin hevur bara verið nær. Okk ja,” suffaði hon, “og nú er tað yvir okkum. – Synir mínir eru officerslærdir, so teir koma kanska ikki í fremsta lið alt fyri eitt. Eg vóni, at Gud tann almektigi vil senda teir heim aftur í øllum góðum.” Har vóru nøkur, sum royndu at vera birg; men tað var mest uttaná. Eg sá ein ungan mann rysta við høvdinum og siga: “Meine arme Mutter!” – Mín neyðars mamma. Heilt aftur til 1920 hevði Peter Jacob hjá Glyvrasnikkaranum samband við Einar Mohr. Í nærum 100 år hevur hetta kortið til Einar Mohr ligið ósent í New Zealandi. Endiliga er tað framkomið. Søgan hjá Knud Lambaa er úr Tyne Dock, sum er á myndini Úr bókini hjá Knud Lambaa. Teksturin er ”Grindin verður skifti”. Stóru hvítu húsini hinumegin vágna er Nólsoyarstova, sum Knud átti.