hósdagur 18. oktober 2018síða 24

FRÍGGJADAGUR 19. OKTOBER 2018 SOSIALURIN 121 24 KLINGURSTJØRN Á ARGJUM – IKKI KLINGRUTJØRN Í HAVN Eyðun á Borg Argir Øll argjafólk hava nevnt tjørnina KLINGURSTJØRN. Her hugsi eg um rundu, djúpu tjørnina oman fyri Argir, eitt sindur niðan frá Skúlanum á Argjahamri. Sjálvur telji eg 5 ættarlið aftur til mín uppruna á Argja­boða. Okkara ætt, sam­ an við øllum hinum argja­ fólk­unum, hevur altíð sagt ”Klingurstjørn”. Sum sera staðkendur undr­ist eg á, at onkur myndug­leiki hálvavegna hev­ur fingið Tórshavnar komm­unu at broyta tjarnar­ navnið til ”Klingrutjørn”. Ikki tí, tað er eisini vakurt, men upp­runaliga navnið her á Argjum er KLINGURSTJØRN. Viggo hevur eisini Klingu­r­s­ tjørn í onkrari yrking hjá sær. TAÐ MÁLSLIGA: Í orða­ bók­ini hava vit orðið ”kling­ ur”, at mala í klingur. Har er eis­ini orðið ”klingurleittur” (rundleittur). Á ARGJUM: Útvarpið tos­ aði ein dagin um Klingurs­ tjørn í Hoyvíkar haga.!? Ein ann­ar miðil segði, at Klingurs­tjørn (byggiøkið) er í Havn!? Tórshavnar komm­ una lýsir eisini við Klingru­ tjørn í Tórshavn!? Góðu tit øll! Minnist nú til, at breiða áin, Sandá, er mark millum Tórshavn og Argir! Við staðarnavnskvøðu Grønir bilar og svartari flota Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur løgtingskvinna Síðstu dagarnar hevur verið nógv fokuserað uppá grøna orku. Politikarar eru spurdir, um teir fara at keypa nýggjan bil við grønari orku. Eg kann her upplýsa, at bilar standa fyri 10 % av útlátinum. Haldi at skipaeigarar hósk­ andi skuldu blivið spurdir, um teir hava ætlanir um at skifta skipini út. Tað er ikki óhugs­andi, at fiskakeyparar kanska einaferð í framtíðini fara at seta krøv um grønt stemp­ul á fiskavørunum, sum teir keypa. Vóni ikki tað verð­ur meðan hendan sam­ gong­an situr. Tað var her fok­usið skuldi verið, um vit skulu tosa um grøna orku, tí fiski­skip standa fyri 42 % av útlát­inum. Viljanum feilar onki. Vit kenna tó svarið frá skipa­ eigarum frammanundan. Teir vilja gjarna endurnýggja flot­ an, men undir verandi um­ støð­um hava teir ongan møgu­leika at byggja nýggj skip og tora heldur ikki. Hava ikki fíggjarliga orku til tað. Pen­ingur, sum skuldi blivið brúktur til nýggj skip fer ístaðin í landskassan sum til­ feingis­gjald og uppboðs­sølu­ gjald. Partur av hesum pen­ ingi verður m.a. eisini nýttur til avgjaldslætta til grønar bil­ ar. Ístaðinfyri nýggj fram­kom­ ­in skip í flotan og eina sterka kappingarføra vinnu, so fáa vit ein alsamt vaksandi al­ menn­an sektor. Skiparoykurin gerst alsamt svartari Fíggingarstovnar tora heldur ikki at veita lán til skip, tí alt er ótrygt. Samgongan hevur koyrt grús í maskinaríið, og royk­urin gerst alsamt svart­ ari og svartari. Stórur part­ ur av flotanum er gamal og nið­urs­litin og treingir til ábøt­ ur og endurnýggjan. Øll lond­ ini rundan um okkum byggja nýggj supermodernaði skip, og vit her í Føroyum keypa gomlu kasseraðu skipini hjá teim­um. Við hesi gongdini verða Føroyar staðið har tey kass­eraðu skipini enda. Samgongan deilir út menn­ ing­arkvotur, men tá tað kem­ ur til at hava nýggjastu og bestu fiskiskipini á høvunum eru Føroyar nú blivnar eftir­ bát­ur. Tað kunnu vit m.a. takka fiskivinnunýskipanini hjá Høgna, Aksel og Poul fyri. Bara byrjanin. Hetta er bara byrjanin og gongdin má steðgast beinan­ veg­in. Tað gerst einans við at vit fáa eitt borgarligt lands­ stýrið, sum er besta trygdin fyri einum burðardyggum væl­ferð­ar­samfelagi. Tað ber ikki til at eta pengaseðlar Hervør Pálsdóttir, forkvinna Vegna Unga Tjóðveldið Menniskjan ovurtroytir nátt­ úr­una við fíggjarligum vinn­ ingi fyri eyga. Hetta má steðg­ ast. Um vit skulu betra um um­ hvørvistrupulleikarnar, sum eru í heiminum í dag, so er ikki nokk bara at snakka um teir. Vit hava tørv á eini koll­velt­ andi lívsstílsbroyting. Vit skulu sjálvsagt byrja við at seta tiltøk í verk, so sum at minka um nýtslu av ein­nýtis­ plasti og plastposum, men tað skal nógv meira enn so til fyri at venda gongdini. Vit mugu gera upp við teir óvanar, ið serliga vesturheimurin hevur: ovurstórt matspill, ovurnýtsla, dálkandi orkunýtsla og mis­ nýtsla av nátturuni. Átakið “Rudda Føroyar” vísti greitt, at serliga einnýtis­ plast liggur og flýtur í nátt­úr­ uni; í havinum og í fjøllunum. Allir almennir stovnar eiga at gevast at nýta einnýtisborð­ búnað og bestikk, harumframt eigur tað ikki at vera loyvt at tveita í náttúruna og skal hetta revsast við bót í teimum før­um, har tveitt verður. Eitt hug­skot kundi eisini verið at fingið fleiri ruskspannir upp í bý­um og bygdum í Føroyum, so at rusk verður burturbeint á rættan hátt. Vit mugu gevast við at hugsa vinning sum bert fíggj­ ar­ligan vinning. Fíggjarligur vinn­ingur er løtuvinningur, um vit halda á fram við hesi ovur­troytan. Umhvørvis­vinn­ ing­ur – at komandi ættarlið kunnu kenna seg trygg í heim­ in­um– er sanniliga stórur vinn­ingur, og hevur so stóran týdn­ing. Fíggjarligur vinn­ing­ ur er týdningarleysur, um vit ikki hava ein tryggan heim at liva í. Hvat eru pengar í eini verð, har náttúran og um­ hvørvið stendur til tað síðsta? Tað ber ikki til at eta penga­ seðl­ar. Í dag verður okkara bruttu­ tjóðarúrtøka bert rokna útfrá endaligu framleiðsluna av til­ fari og hvør peningur er í um­ ferð í Føroyum. Vit eiga at víðka hetta hugtakið til eisini at innibera lívfrøðiliga marg­ feldið og fíggjarliga ójavnan í sam­felagnum. Veksur bú­skap­ ur­in, meðan lívfrøðiliga marg­ feldið lækkar, so er hetta av­ gjørt neiligt. Sama er galdandi um búskapurin veksur, sam­ stundis sum ójavnin veksur. Hetta kann geva okkum betur fat­an av, hvat búskaparligur vøkstur merkir, tí í sjálvum sær er búskaparligur vøkstur ikki góður. Føroya landsstýrið eigur eis­ini beinanvegin at gera sær greið mál fyri okkara orku­ nýtslu. Ætlaninar hjá SEV um at øll orka skal vera grøn í 2030 er trupul at fremja, og her eig­ ur landið at vera ein virkin við­leikari og vera við til at gjalda kostnaðin av at seta ferð á útbyggingina av varandi orku­keldum til okkum og kom­andi ættarliðum at frama. KJAK Í dag verður okkara bruttu­ tjóðarúrtøka bert rokna útfrá endaligu framleiðsluna av til­fari og hvør peningur er í um­ferð í Føroyum.