hósdagur 25. oktober 2018síða 17

FRÍGGJADAGUR 26. OKTOBER 2018 SOSIALURIN 124 17 Komandi partur Í komandi parti fer Poul Carl av landinum á sjómansskúla kundi havt kostað pápanum og tveim­um beiggjum lívið. Hetta var í desember. Tað hevði leingi verið uppiløga, men nú skuldi eydnan roynast. Ein løtu eftir, at bátarnir vóru farnir sóust myrk skýggj og veðrið fór at øtla. Ættin var so­ leiðis, at tað kundi gerast trup­ ult at koma at landi aftur. Skjótt kom fyrsta hegl­ingsa­ ælið. Vindurin vaks til storm, sum gjørdi stóran skaða í bygd­ini, har takið fór av fleiri hús­um. Heima óttaðust tey eis­ini fyri teimum, sum vóru á hav­inum, og fólk fóru oman móti sjónum fyri at bíða eftir, at teir komu aftur. Saman við mammu síni var Poul Carl mill­um tey, sum bíðaðu. Men tá ið tað bleiv myrkt, vóru fram­vegis eingir bátar komnir. Vind­urin var inn móti landi, og hetta gjørdi eitt slíkt brim, at tað var ikki lendandi. Náttin gekk og móti morgni sæst tann fyrsti báturin, síðan kom fleiri. Tað var ikki fyrr enn seinni um dagin, at teir kundu koma inn. Ein bátur fórst, men allir bjarg­aðu sær í land illa fyri­ komn­ir. Tað vóru so nógvir munnar at metta, at Poul Carl fór at rógva út við pápa sínum, tá ið hann var 9 ára gamal. Tað fing­ ist 2 oyra fyri pundið av kruvd­ um toski. Avreitt varð til keyp­ mann­in, sum rindaði við vør­um úr handlinum, sum var tað vanliga tá. Fyrsta túrin fekk Poul Carl 1,65 kr burtur úr, og sum nakað eina­standandi rindaði keyp­ mað­urin, Kruse, peningin í hond­ina. Poul Carl var errin, tá ið hann kundi lata mammuni pen­ingin. Sjálvur fekk hann eitt 5 oyra burturav. Søgan um Kruse Her skal setast inn eitt sindur av søguni hjá Krusehandlinum. Jens Jørgen Kruse kom í 1866 til Eiðis sum faktor hjá handl­ in­um hjá C. F. Siemens. Hetta starv hevði hann inntil Siem­ ens endaði sítt virksemi á Eiði í 1889. Hann keypti tá sjálvur handil­in. Men sambandið var sera ringt til Eiðis. Tískil varð hann noyddur at selja handilin til Jørgen Beck og Sønner í Keyp­mannahavn. Her var hann so aftur faktor í 20 ár, til hann í 1909 keypti handilin aft­ur. Men hesum fekk hann ikki leingi gleði av, tí longu í 1912 doyði hann 74 ára gamal. Tá tók einkjan hjá honum við handl­inum undir navninum J.J. Kruses Enke. Handilshúsini vóru upprunaliga bygd í 1859 av kongabóndanum Samuel Sam­uelsen, sum nøkur ár rak hand­ilin fyri M. C. Restorff. Jens Jørgen Kruse var føddur í 1837 í útróðrarbygdini Krage­ bæk á Bornholm. Tey mongu ár hann var búsitandi á Eiði, hevði hann mong álitisstørv og merkti á mangan hátt menn­ingina á Eiði. Hann var heiðr­aður við Ridd­arakross­in­ um. Umframt handilshús var eitt stórt goymsluhús fyri fisk, salt, kol og timbur. Tey útfluttu allar vanligar føroyskar fram­ leiðsl­ur og høvdu í handlinum mat­vørur, klæðir, ísinkram og mangt annað. Eftir mammuna tóku synirnir Niels Andreas og Peter Victor Kruse við. Hand­il­ in hevur verið í ættini inntil fyri fáum árum síðani, tá ið hann fór á aðrar hendur. Kruse var merkismaður Tinga­kross­ ur skrivar í minningarorðum um Kruse millum annað: Krus­ es lange Liv og Virken er knytt­ et til Ejde, af hvis Befolkning hans Bortgang vil føles som et stort og smertelig Tab. Thi lige saa stille og bramfri hans Livs­ gern­ing var, lige saa rig og vidt­rækkende har den været i alle disse mange Aar. Hans God­gør­enhed kom alle som trængte til gode, og den bund­ ede i et godt og varmt Hjertes dybe Medfølelse med de Smaa i Samfundet. Hans hjælp­som­ hed fornægtede sig aldrig. Hvad Kruse har betydet for Ejde­bygd og dens Omegn som Læge uden teoretisk Ud­dann­ else selvfølgelig, men med den lykke­lige Haand som medfødt Evne og lang Erfaring giver, vil vanske­ligt kunde maales. Og hans enestaaende Gæstfrihed var kendt videnom, langt ud­ ov­er Øernes grænser. Vistnok det meste af sit Liv var Kruse For­mand i Forstandetskabet paa Ejde. Et godt og vel­sign­ elses­rigt Menneskeliv er af­ slutt­et med gamle Jørgen Krus­es Død, en glad og hygge­ lig Repræsentant for den gode gamle Tid er med ham gaaet bort. Eftirkomarar hjá Kruse hava verið kend listafólk. Óli Egils­trøð, sum er av somu ætt, hev­ur skrivað Eiðissøgu. Ein týdn­ingarmikil kelda hjá hon­ um eru skjøl í handlinum hjá Kruse. 14 ára gamal og til skips Inntil hann var 14 ára gamal, róði Poul Carl út saman við pápa sínum annan hvønn dag. Í skúla skuldi hann tríggjar dag­ar um vikuna. Saman við sínum javn­aldr­ um fekk hann skúlalærdómin frá eini gamlari konu í køk­in­ um hjá henni. Hon roykti krit­ pípu, sum hon krógvaði undir skjúrtinum, tá ið nakar vaksin nærkaðist. Sum allir dreingir fór Poul Carl til skips 14 ára gamal aft­ aná at vera blivin konfirm­er­ að­ur. Teir vóru 16 mans við. Hetta var ógvuliga strævið. Ofta græt tann ungi Poul Carl av berari møði. Í oktober sama ár fór Poul Carl við sluppini Gunhild, sum Søren Müller í Havn átti, til Grims­by at landa lastina av salt­fiski. Veðrið var fínt við ein­um høgættarloti. Í Grimsby hevði manningin lagt eina ætlan um, at nú skuldi Poul Carl royna vaksna­ mannalívið. Hann var tikin við á eina barr. Har fekk hann so nógv at drekka, at tá ið hann raknaði við aftur uttan rættu­ liga at vita, hvat ið var hent hon­um, føldi hann eina slíka skomm, at hann gjørdi av ikki at nerta tað váta slagið aftur, og hann varð fráhaldsmaður alt lívið. Teir lógu tríggjar vikur í Grims­by, so í staðin fyri at ballast, nýtti hann tíðina til at hyggja seg um í býnum. Hann fekk eisini roynt sporvognar, sum var ógvuliga forkunnugt. Tá vóru enn eingir bilar í Før­ oy­um. Poul Carl vildi fegin læra okk­urt handverk. Ein timb­ur­ mað­ur játtaði at taka hann í læru um nakrar mánaðir. Hann fór so til skips, meðan hann bíðaði. Men tá ið hann kom heim aftur, var læru­ plássið latið til ein annan. Hetta var Poul Carl vón­ brot­in av, og hetta skundaði undir hugin at fara av Eiði og út í heim. Tað taldi eisini hjá hon­um, at í Føroyum var tað van­ligt, at øll inntøkan hjá hús­fólkunum fór til húsið. Hetta gjørdi tað trupult at spara upp til at seta føtur undir egið borð, og hetta vildi Poul Carl fegin. 18 ára gamal vann hann kr. 525, og nú kundi hann gera dreymin til veru­ leika at fara út í heim. Eiði um 1900. Málað hevur Óli Egilstrøð. Ókyrra á Eiði. Lossikranin var uppsettur av Krusehandlinum Hans, beiggi Poul Carl, gekk saman við soninum burtur við Doru í 1931 Málningur Óli Egilstrøð. Niðri í Válgaravík. Hetta vóru umstøðurnar hjá útróðrinum tað sum Poul Carl minnist.