mánadagur 29. oktober 2018síða 13

13 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 29. oktober 2018 · Nr. 126 sjón­istarnar úr fá­tæka­váð­an­ um. Hesi seinastu árini er støðan batnað eitt lítið sindur aftur, men tað er alt ov lítið. Í Føroyum eru eisini lut­fals­ liga fleiri børn í fátækaváða enn í okkara grannalondum. Í tí sambandi vita vit, at 63 prosent av støkum uppi­hald­ ar­um, við børnum undir fimm ár, eru í fátækaváða, og tað eru í høvuðsheitum kvinnur. Men eisini tað talið er minkað eitt sindur, men tað er framvegis alt ov lítið. Hon sigur, at tað kostar 10- 14 milliónir at lyfta øll børn úr fátækaváðanum. Men orsøkin til, at vit ikki gera tað, er ikki tí at vit ikki hava ráð til tað, tí landið ýður í pengum. Tað er bara at taka pengarnar inn onku­staðni frá, ella at góðtaka, at tað stóra avlopið á fíggj­ar­ lóg­ini verður 10 -14 milliónir lægri enn tað er. –Tá ið eg hugsi um gongdini, skilji eg ikki rættiliga, at ongin hevur gjørt uppreistur enn, helt Sonja Jógvansdóttir fyri. Ein avleiðing av einum miðvísum politikki Hon leggur afturat, at koma fólk í eina støðu, har tey ikki klára at forsyrgja sær sjálvum í eina ávísa tíð av sjúku, ar­ beiðs­loysi, ella ymsum sosial­ um orsøkum, eru rættiliga stór sann­líkindi fyri, at tey enda í fátækadømi. Orsøkin til tað er, at tær sosialu skipanirnar hava ikki fylgt við tíðini, og sosatt er tað eis­ini av áhuga hjá hvørjum ein­støkum av okkum at hava trygg­ar, almennar skipanir, sum forða fyri, at fólk enda í fá­tæka­dømi, sigur Sonja Jógv­ ans­dóttir. Í hesum sambandi vísir hon á, at í 2009, var tann skipanin avtikin, har pensjónirnar og al­ mannaveitingar annars, hækk­ aðu automatiskt hvørt ár, so hvørt sum prísirnir hækkaðu. Pensjónirnar og almanna­veit­ ing­ar annars hækkaði nevni­ liga eini fýra prosent um árið fyri at byrgja upp fyri prís­ vøkstr­inum. Men síðani tann skipanin varð avtikin, eru pensjónirnar og almannaveitingarnar so­ statt alsamt minkaðar í virðið, tí tær standa í stað, samstundis um at allir prísir hækka. Og av tí sama er tað eyðsæð, at keypi­ ork­an alsamt minni. Somuleiðis varð ein stórur skattalætti givin í 2011, men pensjónistarnir fingu ikki lut í hon­um. Hon leggur afturat, at sostatt er tað ikki av tilvild, at talið á føroyingum, sum eru í fátækaváða, er so stórt. Tvørturímóti er tað avleið­ ing­in av einum miðvísum pol­ it­ikki, leggur hon afturat. Hon skoytir upp í, at í roynd­unum at basa fátæka­ døm­inum, hevur tað týdning, hvussu skattaskipanin sær út, hvørji avgjøld vit hava, og hvørjar sosialar skipanir eru. Tað hevur eisini týdning at føra ein virknan bústaðar­pol­ itikk og eitt nú at lata teimum fátækastu ein býlisstuðul, so at tey kunnu hava ein virði­lig­ an bústað. Og so leggur hon afturat, at vit mugu fáa staðfest, hvør tað er, sum hevur ábyrgdina av børn­um, sum eru í fátækaváða. Sonja Jógvansdóttir sigur, at í roynd og veru er tann ábyrgdin ikki skjalfest nakrastaðni og so­statt hava vit ikki nóg greið­ ar mannagongdir á hesum øki. Fátækadømið hjá børnum er nógv størst í Suðuroy FÁTÆKADØMI Hyggja vit at, hvussu nógv børn eru í fátækaváða, kunnu vit seta eina striku ígjøgnum Skopunarfjørð Áki Bertholdsen Ongastaðni í Føroyum eru so nógv børn í fátækadømi sum í Suðuroy. Støðan er eisini ring í Sandoy, men har eru sveiggini størri. Tað staðfesti Sonja Jógvans­ dóttir, samfelagsfrøðingur og løgtingskvinna. Hon hevur gjørt nógv burtur úr at kanna fá­tæka­dømið í Føroyum, og hon sigur, at hvat fátækadømið hjá børnum viðvíkur, er tað heilt greitt, at landið er býtt sund­ur í tvey. Tað ber til at seta ein striku ígjøgnum Skop­ un­arfjørð, tí í Sandoy, og ser­ liga í Suðuroy, eru lutfalsliga nógv fleiri børn í fátækaváða, enn tað eru í landinum annars. Sum nevnt aðrastaðni her á síðuni, er ein í fátækaváða, tá ið inntøkan fer niður um 60 pro­sent av miðinntøkuni. Men verður so hugt eftir teim­um, sum eru upp aftur fá­ tæk­ari, og sum hava eina inn­ tøku, sum er so lág, at hon ikki so frægt sum 50 prosent av mið­inn­tøkuni, er myndin tann sama. Tey, sum hava eina inntøku, sum er undir 50 prosent av mið­inn­tøkuni, eru rættiliga langt undir almenna mark­in­ um fyri at vera í fátækaváða. Eisini eftir hesum rokni­ stykk­inum eru tað serliga Suð­ ur­oyggin og Sandoynni, sum er eru í eini serstøðu. Norðanfyri Skopunarfjørð eru tað eini fimm prosent av børnum, sum livdu í húskjum, sum hava eina inntøku, sum er undir 50 prosent av mið­inn­ tøk­uni, men í Suðuroy er talið heili 8,5 prosent. Í 2009 vóru 11 prosent av børn­unum í Suðuroy í fátæka­ váða, men síðani minkaði tað nakað til árið eftir, men síðani 2010, hevur støðan, saman­um­ tikið,verið óbroytt. Í Sandoy minnir støðan um hana í Suðuroy, men har eru tøl­ini nógv smærri, so sveiggini eru størri. Hinvegin er støðan nógv fræg­ast í Eysturoy og í Suður­ streym­oy, har fægst børn liva í familj­um, sum eru í fátæka­ váða. Skuldi verðið granskað Sonja Jógvansdóttir heldur, at alt hetta eru viðurskifti, sum tað hevði verið serstakliga áhuga­vert at granska nærri fyri at vita, hví so er. Men hon leggur afturat, at fyri nøkrum árum síðani kann­aðu tey eisini eftir, hvar í land­inum, fólk eru í størsta vanda fyri at verða rakt av hættis­ligari sjúku. Og úrslitið var, at ein tíma­ løtur arbeiðari í Suðuroy var í 25 prosent størri vanda fyri at verða raktur av eini hættis­lig­ ari sjúku enn ein eysturoyingur er, og arbeiðsfólk í Eysturoy høvdu eisini nógv hægri og javn­ari inntøkur enn suðuroy­ ing­ar hava. Hvat er tað at vera í fátæka­ váða? Myndugleikarnir í ES hava sett eitt mark fyri, nær fólk eru í fátækaváða. Hevur tú eina inntøku, sum er lægri enn 60 prosent av mið­inn­ tøkuni í einum samfelag, ert tú í fátækaváða. Fyri at skera tað út í papp, skal staðfestast, at mið­inntøkan er IKKI mið­al­ inn­tøkan, men tann mitt­ asta inntøkan. Hava vit 27.000 løntak­ar­ ar í Føroyum, er mið­inn­tøk­ an sostatt inntøkan hjá løn­ takara nummar 13.500, har tað eru 13.499 fólk, sum hava eina lægri inntøku og 13.499 fólk sum hava eina hægri inntøku. Sostatt ger tað ikki tann stóran at onkur av heimsins ríkastu fólkum hevði flutt til Føroyar, tí tað hevði ikki havt nakra serlig ávirkan á miðinntøkuna, hon hevði bara staðið í stað, ella kanska bara flutt seg nakrar heilt fáar krónur upp eftir. Í hesum eru eisini út­ rokningar gjørdar, sum vísa, hvat fólk, í minsta lagi, skulu hava í inntøku fyri ikki at vera í fátækaváða. Og úrslitið av tú rokni­ stykk­inum er, at í Føroyum skal ein stakur, við ongum børn­um, hava minst 11.573 at liva fyri um mánaðin fyri ikki at vera í fátækaváða. Her er talan um tað, sum er eftir at liva fyri, tá ið skatt­ ur­in er goldin. Ein stakur uppihaldari við einum barni skal hava minst 15.045 krónur at liva fyri. Stakur uppihaldari við tveimum børnum skal hava 18.517 krónur at liva fyri og tvey vaksin skulu hava 17.360 krónur. Eitt par við ein­um barn skal hava 20.832 krón­ur um mánaðin at liva fyri. Markið er ymiskt eftir, hvussu nógv fólk er í einum húski, tí tvey fólk í einum húski brúka ikki tvær ferðir so nógva olju, tvær ferðir so nógv­ar streym, ella hava tvær ferðir so stórt húsalán, sum eitt fólk hevur. OYUM ISTAR Hendan talvan vísir, hvar í landinum, flest børn eru í stórum fátækaváða, og talvan vísir, at Suðuroyggin er í eini serstøðu