mánadagur 29. oktober 2018síða 12

Mánadagur 29. oktober 2018 · Nr. 126 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 FÁTÆKADØMIÐ Tað er ikki av tilvild, at talið á pensjónistum og børnum, sum eru fátækaváða, er vaksið. Tað er nevniliga avleiðingin av tí førda politikkinum, sigur Sonja Jógvansdóttir, samfelagsfrøðingur og løgtingskvinna Áki Bertholdsen Hóast Føroyar er eitt av allar­ ríkastu samfeløgum í verðini, eru tað kortini yvir 5.000 fólk, sum hava so lága inntøku, at tey eru í vanda fyri at enda í fátækadømi. Sostatt eru yvir 10 prosent av fólkinum í einum av heimsins ríkastu londum. Tað staðfesti Sonja Jógvans­ dóttir, samfelagsfrøðingur, á fólkafundi í Havn nú um viku­ skifti. Sonja Jógvansdóttir er eis­ ini løgtingskvinna, og hon hev­ ur brúkt nógva tíð upp á granska í fátækadømi í Før­oy­ um. Og hon staðfestir, at yvir 10 prosent av fólkinum í einum av heimsins ríkastu londum. Av teimum stívliga 5000 før­oyingunum, sum eru í fá­ tæka­váða, er talan um 1160 børn. Okkara land er so ríkt, at tað er ikki tí at vit ikki hava ráð til tað, at vit ikki seta tiltøk í verk, sum lyfta øll upp úr fátæka­ váð­anum. Ein moralsk og kristin skylda Men hon leggur afturat, at tað eru nógvar góðar orsøkir til at gera tað, og at fyribyrgja, at stætt­armunurin ímillum rík og fátæk verður ov stórur Í fyrsta lagi heldur hon, at tað er ein moralsk og kristin skylda at taka sær av næst­an­ um. Men hon heldur eisini, at tað er ein samfelagskylda at taka sær av teimum veikastu. Og hon staðfestir, at fá­ tæka­dømið er eitt stórt vanda­ mál, bæði fyri tey einstøku, tað rak­ar, men sanniliga eisini fyri samf­elagið. –  Eitt samfelag sum er merkt at stórum fátækadømi og djúpum gjáum ímillum rík og fátæk, verður ótrygt, tí fá­ tæka­dømið elvir til sosialan ófrið, uppreistur og kríggj. So­ statt er eitt javnari samfelag er eitt betri samfelag fyri allar inn­tøkubólkar. –  Fyri tað einstaka barnið, sum er í fátækaváða, hevur tað víttfevndar avleiðingar, hóast tal­an bara er í eini stuttari skiftis­tíð, at tey eru í fátæka­ váða. –  Tey isolera seg, taka ikki lut í ítrótti og øðrum frítíð­ar­ ítr­ivum, fara í ikki føðing­ar­ dag­ar, tí tey hava ikki ráð til eina gávu, og halda heldur ikki føð­ingardag sjálvi, tí tey hava ikki ráð til tað. – Fólk í fátækaváða fáa eis­ ini styttri útbúgvingar enn onn­ur, og tey hava munandi verri, sálarliga heilsu. Tey eru eis­ini í nógv størri vanda fyri at enda í kriminaliteti og mis­ nýtslu av rúsdrekka og rús­ evn­um. – Og skulu vit taka alt við, er talan eisini um ein um­hvørvis­ spurning, tí kanningar vísa, at fólk, sum eru illa fyri fíggj­ar­ liga, hava ikki ráð til at hugsa um at liva umhvørvisliga burð­ ar­dygt og tískil dálka tey um­ hvørvið meiri enn onnur. Hon sigur, at gera vit einki fyri at bøta um fátækadømið hjá børnum, eru sostatt stór sann­líkindi fyri, at vit bara fáa rokn­ingina seinni, leggur hon afturat. Mest børn og pensjónistar Sonja Jógvansdóttir vísir á, at mangan hoyra vit fólk spyrja, hví tey, sum eru í fátækaváða, ikki bara fara til arbeiðis, tí tað er nokk av arbeiði at fáa. Men hon sigur, at støðan er nettupp tann, at yvirhøvur eru tað eru fólk, sum ikki eru virkin á arbeiðsmarknaðinum, sum eru fátækaváða í Før­oy­ um. Talan er fyri ein stóran part um børn, men serliga er tað pensjónistar, sum eru í fá­ tæka­váða. – Hóast pensjónistar eru 15 prosent av fólkatalinum í Før­ oy­um, eru 38 prosent av teim­ um, sum eru í fátækaváða í Før­oy­um, pensjónistar, og tað er rætti­liga javnt býtt ímillum kvinn­ur og menn. Børn eru 25 prosent av fólka­talinum, men 24 prosent av teimum, sum eru í fátæka­ váða, eru børn. Hinvegin eru 60 prosent av føroyingum ímillum 15 og 67 ár, virknir á arbeiðs­markn­að­ in­um, men 38 prosent av teim­ um, sum eru í fátækaváða, hoyra til hendan bólkin. Og í hesum bólkinum eru tað nógv fleiri kvinnur enn menn, sum eru í fátækaváða. Veru­leikin er eisini, at tað eru menn, sum hava 68 prosent av øllum inntøkunum í Føroyum, og tað sæst eisini aftur í, at tað eru nógv fleiri kvinnur í fá­ tækaváða, enn tað eru menn, sigur hon. Talið vaks skjótt Sonja Jógvansdóttir sigur, at í 2009 vóru 4.000 føroyingar í fátækaváða, men síðani er talið vaksið rættiliga nógv, so­ leið­is at eftir heilt fáum árum vaks talið upp í 5.000 før­oy­ ingar, sum eru í fátækaváða. Hon sigur, at serliga er talið á pensjónistum í fátækaváða nógv vaksið í árunum frá 2011 til 2014. Í 2011 vóru knappliga 1000 pensjónistar í fá­tæka­ váða, ella eini 16 prosent av pen­sjónistunum, men síðani hevur vøksturin tikið dik á seg, og nú eru yvir 1800 pen­ sjón­istar í fátækaváða, ella yvir 26 prosent av pen­sjón­ist­ un­um. Samstundis vísa kanningar, at stættamunurin veksur al­ samt, tí í 2011 skuldu pen­sjón­ ist­arnir í fátækaváða, hava eina inntøkuhækking upp á fimm, ella seks prosent fyri at verða lyft upp um markið aft­ ur. Men gongdin versnaði og eftir fáum árum var støðan, at inn­tøkan skuldi hækka eini 11 –  12 prosent fyri at lyfta pen­ TEY FÁTÆKASTU Í FØRO ERU BØRN OG PENSJÓNI Tann innari ringurin er, hvussu stórur partur av føroyingum eru ávikavist børn, pensónistat og fólk í arbeiðsførum aldri. Tann ytri ringurin vísir, hvussu stórur partur av hvørjum bólki er í fátækaváða. Talvan vísir, at hóast pensjónistar eru 15 prosent av fólkatalinum, eru 38 prosent av teimum, sum eru í fátækaváða, pensjónistar Hendan myndin vísir, hvussu talið á pensjónistum í fátækaváða, er økt frá 2009 til 2016 Tað er ikki av tilvild, at so nógvir pensjónistar eru endaðir í fátækaváða. Tað er úrslitið av tí førda politikkinum, sigur Sonja Jógvansdóttir, løgtingskvinna og samfelagsfrøðingur, sum hevur granskað fátækadømið í Føroyum