mánadagur 29. oktober 2018síða 16

Mánadagur 29. oktober 2018 · Nr. 126 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Lyst og krittiskur mentannarjournalistikkur Sunleif Rasmussen Nú er nýggjur Kingvarpsstjóri loksins settur, og er valið, eftir mínum tykki, sera heppið. Eitt av tí, ið nýggi KVF- stjórin segði, er at krittiski journ­al­istikkurin skal útbyggj­ ast. Og her skal sigast, at eg eri ein teirra, ið taki heilt og fult undir við borðandi journal­ist­ ikki. Men tað grundleggjandi við slíkum er at eitt mál SKAL lýs­ast frá fleiri síðum. Og her hevur haltað alvor­ liga í tveimum innsløgum í ment­annarsendingini Lyst. Eitt var í síðstu viku um KODA­-grunnin Føroyar, ið let­ ur pening til tónleikatiltøk í Føroyum. Tað er nevndin í Felagnum Føroysk Tónaskøld, ið býtur peningin út. Hin var eitt innslag fríggja­ kvøldið um nýggju Lista­fólka­ lønirnar hjá Ment­ann­ar­grunn­ in­um. Tað var tíðiligt at verturin, í báðum førum, royndi at varpa ljós á gegnistrupulleikar í ein­ um lítlum samfelag sum Før­ oyum. Og tað er heilt í ordan. Men tað skein eisini ígjøgnum, at í fyrra førinum, varð roynt at insinuera, at nevndar­lim­ir­ nir í Felagnum Føroysk Tóna­ skøld FFT, og serliga for­mað­ ur­in Kristian Blak, sótu og deildi peningin til tiløk hjá hvørj­um øðrum. Kristian Blak dugdi tó væl at greiða frá mannagongd­un­ um hesum viðvíkjandi. At nevnd­arlimir viðgjørdu als ikki sínar egnum umsøknir. Nevnd­ararbeiði í FFT er ólønt, og tað er sera ringt at fáa fólk í nevnd­ina um mann ikki kann søkja pening úr KODA-grunn­ in­um. Sagt var í innslagnum at Krist­ian Blak hevði fingið nógv­an stuðul til festivalin Summ­artónar. Summartónar er stovnað av FFT í 1992, fyri at føroysk tónaskøld skuldu fáa ein pall at virka á. Fyrst var bert “klassiski” tónleikurin um­boð­aður, men tá ið Tórs­ havn­ar Jazz, fólka og blues festi­valur steðgaði, komu hes­ ar sjangrur eisini við í Summ­ ar­tónar, ið framvegis er festi­ val­urin hjá FFT. Tvs ein win­-win støða hjá teimum skap­andi tónlistafólkunum í Før­oyum, ið verða spæld og fáa meira royalty fyri sínar kon­sertir, ið ger at føroyski KODA-grunnurin eisini fær fleiri pengar. Men Kristian Blak fær ikki meira pening enn onn­ur, ið fáa tónleikin spæld­ an á Summartónum, men hann er og hevur verið drív­ megin handan Summartónar og mong, mong onnur feløg. Í hinari sendingini royndi vert­urin at fáa forkvinnuna í Mentannargrunninum MG, at definera hugtakið yrkis­lista­ fólk. Her kláraði forkvinnan eisini væl at svara fyri seg. Skal upplýsa at undirritaði var í faknevndini í tónleiki, og vóru vit, umboðini í fak­nevnd­ ini, á fundi við forkvinnuna í Mentannargrunninum fyri m.a. at fáa innlit í almennu gegnis­leiðreglurnar. Men eftir stendur at lýs­ing­ in av hesum báðum málum er sera einsíðug. Serliga innslagið um KODA-grunnin. Her kundi verturin komi inn á leiðreglur um gegnisspurningin. Spurt KODA um tey hava leiðreglur hvussu hesin peningur skal být­ast sambært gegnis­spurn­ ing­inum, og um KODA-grunn­ ur­in í Føroyum fylgir hesum leið­reglum. Men so var ikki, tíverri. Verturin í Lyst plagar at nevna um hann hevur ein gegnis­trupulleika í samband við evnini hann viðgerð. Men í før­in­um við KODA-grunn Før­ oy­ar gloymdi hann at nevna at orkestrið hjá honum hevur fingið 3000 kr í 2008 og 3000 kr í 2012. Vónandi verður Lyst ein fram­tíðar mentannarsending við sama vertið, men vónandi fer sendingin at lýsa síni kritt­ isku evnir meira breitt enn nevndu innsløgini bera brá av. KJAK Sethúsaprísirnir hækka mest í stóru bygdunum Sethúsprísirnir eru nógv hægst í Havn, men seinastu árini hevur størsti prísvøksturin verið í størru bygdunum Landsbankin Prísurin á bústøðum veksur, tá eftirspurningurin er størri, enn nøgdin av bústøðum, ið eru til sølu. Hesin eftirs­purn­ ingur er millum annað treyt­ aður av tilflytingini av fólki. Hægstu sethúsaprísir eru í mið­staðarøkinum, ið eisini er økið, sum hevur havt munandi størstu tilflytingina gjøgnum árini. Út við helmingurin av teim­ um, ið flyta til Føroya, leita sær til miðstaðarøkið. Sama gongd­ in er galdandi fyri flytingar innanlands, har umleið triði­ hvør íbúgvi, ið flytur millum bygd­ir og býir, velur at búseta seg í Tórshavn. Nakað týðir tó á, at gongdin møguliga er um at venda. Høgu sethúsaprísirnir í mið­ stað­arøkinum og arbeiðið við at gera tunnil millum Eysturoy og Streymoy, hava ivaleyst virkað til økta flyting út á bygd­ir nærhendis tunlinum, har tað framvegis er bíligari at seta búgv. Størsta príshækk­ ing­in á sethúsum hetta sein­ asta árið, hevur verið í teimum størru bygdunum. Hvussu gongdin í sethúsa­ prís­um fer at vera frameftir, er treytað av ymsum øðrum við­ ur­skiftum, umframt gongdini í tilflytingini, bæði úr útlondum og flytingini millum bygdir og býir í Føroyum. Eitt nú ávirkar mongdin av nýbygging og grund­stykkir útboðið av bú­ støð­um, meðan broytingar í demo­grafi, inntøku, arbeiðs­ loysi, rentustøði, og búskap­ar­ gongd ávirka eftirspurningin. Líknandi gongd Í árunum fram til fíggjar­ krepp­una, sum tók seg upp móti heysti 2008, gjørdu set­ húsa­prísirnir stór lop uppeftir. Bara í árunum frá 2004 til 2007 vaks miðalprísurin á einum set­húsum í høvuðsstaðnum meira enn 40 prosent, og í smærri bygdum meira enn 50 pro­sent. Síðani lækkaðu set­ húsa­prísirnir aftur millum 20 og 40 prosent. At smærru bygdirnar – uttan tær í Sandoy og Suðuroy – hava havt størri vøkstur í set­húsa­prísum enn í Tórshavn áðrenn fíggjarkreppuna, kemst millum annað av, at smá­ar bygdir beint uttan fyri Tórs­ havn – til dømis Velbastað – telja við í hesum bólki, og toga tí­skil miðalprísin fyri smærri bygd­ir munandi upp. Seinastu fimm árini er gongd­in rættiliga meinlík teirri, ið var galdandi undan fíggj­ar­kreppuni. Frá 2013 til í dag hevur vøksturin í sethúsa­ prís­um og íbúðum verið um­ leið 35 prosent í Tórshavn og heili 50 prosent í nøkrum av størru bygdunum í megin­øk­in­ um. Uttan iva ein avleiðing av útlitinum til ein skjótt kom­ andi tunnil millum Skála­fjørð­ in og Streymoynna. Í smærri bygdunum eru set­ húsaprísirnir øktir við 17 prosentum, meðan gongdin í Sandoy og Suðuroy er tann øvugta. Her eru sethúsa­prís­ir­ n­ir síðani 2013 lækkaðir við 17 pro­sentum. Burtursæð frá óvanliga stór­um hækkingum í sethúsa­ prís­um fáu árini undan fíggj­ ar­kreppuni, er talan um eina meira javna og støðuga hækk­ ing í prísunum frá 1994 fram til í dag. Landsbankin heldur, at nýggi Eysturoyartunnilin skundar undir prísvøksturin á sethúsum uttanfyri høvuðsstaðarøkið