mikudagur 24. november 2004síða 2

2 Nr. 225 - 24. november 2004 Nr. 225 - 24. november 2004 3 Alduorkuverk um trý ár Í 2007 fer heimsins størsta alduorkuverk at lata dønum elektriskan streym. Tað skrivar blað- ið Nordjyske Stiftstid- ende. Verkið skal eftir ætl- anini setast upp við Horns Rev uttan fyri Esbjerg og fer at kosta góðar 100 milliónir krónur. Við Horns Rev hava danir 80 stórar vindmyllur, sum fram- leiða elorku til brúkarar á landi, og granskararnir siga, at um nøkur fá ár verður tað líka bíligt at framleiða elorku við alduorku sum við vind- orku. Bretar eru í ferð við at byggja sær eitt aldu- orkuverk. Tað verður í Wales og verður ætlandi tikið í nýtslu næsta ár, skrivar Nordjyske Stifts- tidende. Illa umtóktur leiðari Albanski meirilutin í Kosovo hevur gjørt av at velja Ramush Haradinaj til forsætisráðharra, og tað hevur fingið øði í tann serbiska minnilut- an. Ramush Haradinaj stóð á odda fyri einum albanskum hernaðar- bólki í krígnum í Ko- sovo, og serbarnir vilja vera við, at hann er sekur í krígsbrotsverki. Teir vísa eisini á, at fyri stuttum var hann tríggjar ferðir til avhoyringar hjá krígsbrotsmannadómstó linum. Nógvir albanar halda eisini, at hann hevur lagt ovurhonds nógvar pengar undir seg tey seinastu árini. Tað hevur eisini vakt undran, at ST-leiðslan í Kosovo hevur góðtikið, at Ramush Haradinaj verður forsætisráðharri, men leiðarin í ST-um- sitingini, danin Søren Jessen-Petersen, hevur sagt, at hann noyðist at viðurkenna avgerðina hjá albanska meirilutan- um. Virus kostar milliardir Tey, sum hava teldu, kunnu rokna við at fáa fleiri virusvitjanir í framtíðini, tí serfrøð- ingar vænta eina veru- liga virusbylgju um ikki so langa tíð. Joakim von Braun, sum er virusserfrøðing- ur hjá svensku fyritøk- uni Symantec, sigur við Aftonbladet, at teir fyrstu seks mánaðarnar í ár vórðu ikki færri enn 45.000 nýggir ormar avdúkaðir, og tað er nógv meiri enn onnur ár. Virusálopini kosta ovurhonds nógvar peng- ar. Sambært einum yvir- liti hjá Computer Eco- nimics gjørdu virusini Love Bug, Mydoom og Sobiq skaða fyri næstan 15 milliardir dollaar. Tað ringasta var kortini Love Bug, sum gjørdi um seg í 2000, og sum gjørdi skaða fyri næstan níggju milliardir dollarar. Joakim von Braun sigur við Aftonbladet, at tað verður verri enn. Hann væntar, at virus- álopini fara at økjast nógv tey bæði næstu árini, og at tey fara at gera skaða fyri munandi meiri pengar enn tey álopini, sum vit hava havt higartil. Málið slept Týska ákæruvaldið hev- ur gjørt av at sleppa einari ákæru ímóti rock- sangaranum Ian Gallag- her. Upprunin til málið var ein bardagi á einum vertshúsi í Múnchen fyri tveimum árum síðani. Ian Galagher var mitt í rokanum, og løgreglan vil vera við, at hann sparkaði ein løgreglu- mann. Hann bleiv tikin og avhoyrdur fleiri ferð- ir, men sambært ákæru- valdinum eru vitnifrá- greiðingarnar so ymisk- ar, at tað letur seg ikki gera at ákæra hann fyri ágang ímóti løgregluni. Heilt snikkaleysur sleppur Ian Galagher kortini ikki, tí han skal rinda 400.000 krónur í bót, men tað man hann hava ráð til. UTTAN ÚR HEIMI Trý starvsfólk hjá ST, sum hava sitið gíslar í Afganistan í næstan fýra vikur, sluppu leys í gjár GÍSLATØKA Árni Joensen fartekst@mail.dk Tey trý ST-starvsfólkini, Annetta Flanigan úr Norð- urírlandi, Angelito Nyan úr Filipsoyggjunum og Shqipe Hebibi úr Kosovo, vórðu burturflutt í mi´ðbýnum í afganska høvuðsstaðnum Kabul tann 28. oktober. Gíslarænararnir kunn- gjørdu seinni, at teir vóru úr einum bólki hjá Taliban- rørsluni, og teir kravdu, at allir útlendskir hermenn skuldu fara úr Afganistan. Varð kravið ikki eftirlíkað, fóru teir at avrætta tey trý ST-starvafólkini. Í gjár sluppu tey leys. Af- gansku myndugleikarnir sýttu fyri at greiða frá, hvussu tey vóru sloppin leys, men amerikanskar keldur søgdu, at hermenn vóru komnir fram á gísla- rænararnar og høvdu fríað gíslarnar. Sambært keldun- um doyðu tríggir gísla- rænarar í atsóknini, og ein fjórði varð særdur. Annetta Flanigan, Ange- lito Nyan og Shqipe Hebibi fóru til Afganistan at hjálpa afgansku myndugleikunum við forsetavalinum, sum var tann 9. oktober. ST-um- boð søgdu í gjár, at tey høvdu tað gott, hóast tey hava sitið gíslar í næstan fýra vikur. Mahmoud Abbas verður tað almenna valevnið á palestinska forsetavalinum í januar VAL Árni Joensen fartekst@mail.dk Tá Yasser Arafat doyði, bleiv fyrrverandi forsætis- ráðharrin Mahmoud Abbas valdur til nýggjan formann í PLO, og nú er avgjørt, at hann skal stilla upp til palestinska forsetavalið. Men sambært einari velj- arakanning, sum lærdi há- skúlin í Nablus hevur gjørt, ætla bara 24 prosent av veljarunum at geva Mah- moud Abbas krossin. Sama kanning vísir, at teir flestu palestinararnir halda ikki, at hann er førur fyri at taka við palestinsku leiðsluni eftir Arafat. Heldur ikki Ahmed Qurie, forsætisráðharri, er høgt í metum ímillum pale- stinar. Bara fýra prosent siga, at tey høvdu atkvøtt fyri honum, stillar hann upp til forsetavalið, og 56 prosent halda heldur ikki, at hann er egnaður at vera forsætisráðhari. Kanningin hjá lærda há- skúlanum í Nablus avdúkar eins og ein kanning í sep- tember, at tann fongslaði Fatah-leiðarin Marwan Barghouti er betur umtókt- ur enn teir leiðandi politik- ararnir. Barghouti situr í fongsli í Ísrael, men tað ljóðar, at hann ætlar at stilla upp kortini. Í september søgdu meiri enn 50 prosent av palestinunum, at tey vildu hava hann at taka við eftir Arafat. Gíslar slopnir leysir 24 prosent vilja hava hann Nógvastaðni hava fólk mótmælt, at umboð fyri ST vórðu burturflutt. Her eru tað fólk í Kosovo, sum ganga við myndum av gíslunum Mynd: Reuters – Men landsstýrið hevur ikki givið skipum loyvi til at trola eftir sild á hesum leiðum, tí vandi er fyri, at uppíblanding verður av smáum upsa og øðrum fiskasløgum, sigur Bjørn Kalsø, landsstýrismaður SILD Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Herfyri fekk Saksaberg nakað av sild við nót á Sandoyarbankanum. Teir gjørdu nakrar túrar, har teir fingu upp í eini 50 tons á teimum fyrru túrun- um. Fiskirannsóknarstovan kannaði sildina, sum skipið legði upp í Kollafirði, og kanningarnar vístu, at um- leið 1/3 av veiðini var norð- havssild, sum gýtir um vár- ið og 2/3 hetlandssild, sum gýtir um heystið. Spenningur At norðhavssild var uppi í veiðini á Sandoyarbankan- um fekk menn, sum eiga pelagisku skipini og teir, sum eru við hesum skipum, at gerast spentar, tí kanska var hetta ein ábending um, at norðhavssildin er í ferð við at taka uppaftur gamla ferðamynstrið. Og tað er júst ferða- mynstrið, sum er ein týð- andi táttur – og partvís ein stríðsspurningur – í tí býti av sildini, sum er millum strandalondini, har Noregi heldur seg fáa ov lítið í sín part. Eftir at Saksaberg hevði borið við sildina á Sandoy- arbankanum, ringdi ein nótaskipareiðari til Sosialin og helt fyri, at nú áttu før- oyingar at sent hvørja »fjøl« út á bankan fyri at fáa staðfest hvussu nógv sild, talan er um á okkara leiðum. Ikki steðgaður Tað hevur verið sagt, at fiskiskapurin hjá Saksa- bergi varð steðgaður av landsins myndugleikum, men hesum vísir landsstýr- ismaðurin í fiskivinnumál- um, Bjørn Kalsø, aftur. – Vit hava valt at halda okkum til kvotuna av norð- havssild, men í hesum før- inum lótu vit Saksaberg royndarfiska við nót. Tað hevur helst ikki loyst seg hjá teimum, tá ið veðrið gjørdist meira ruskut, og sildin stóð djúpt. Fiskiskap- urin fjarðaði burtur, og tí fór Saksaberg aðrastaðni at royna. Bjørn Kalsø viðgongur tó, at landsstýrið ikki hevur givið skipum loyvi til at trola eftir sild á hesum leið- um, tí vandi er fyri, at uppíblanding verður av smáum upsa og øðrum fiskasløgum. – Tað hevur verið eitt ávíst trýst frá pørtum av vinnuni at sleppa at trola eftir sild, men hetta hava vit so higartil ikki givið loyvi til, sigur landsstýrismaður- in í stuttari viðmerking. Sosialurin royndi í gjár at fáa eina viðmerking frá Jákupi Jacobsen, reiðara á Saksabergi, men hann sat á fundi, tá ið vit frættu úr Gøtu. Bjørn Kalsø, landsstýrismaður: Vit steðgaðu ikki Saksabergi Søgur hava gingið um, at føroyskir myndugleikar steðgaðu royndini hjá Saksabergi sum bar við sild á Sandoyarbankanum herfyri, men hesum afturvísir landsstýrismaðurin, Bjørn Kalsø Mynd: Jens Kr. Vang – Men tað ger einki, um nakrar norðhavs- sildir sleppa inn í føroyskan sjógv – uttan neyðturviliga at verða dripnar, sigur Hjalti í Jákupsstovu, leiðari á Fiskirann- sóknarstovuni SILD Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Leiðarin á Fiskirannsókn- arstovuni, Hjalti í Jákups- stovu, heldur ikki, at talan hevur verið um tær heilt stóru nøgdirnar av sild á Sandoyarbankanum á hes- um sinni. – Men fer tað at vísa seg, sum tíðin líður, at norð- havssildin tekur uppaftur gamla ferðamynstrið, broytist okkara samráðing- argrundarlag eisini. Norðmenn misnøgdir Hjalti vísir á, at Noreg hev- ur í seinastuni verið mis- nøgt við býtið av heildar- kvotuni av norðhavssild, tí teir halda, at grundarlagið fyri býtinum eigur at broyt- ast. – Teir góðtaka ikki avtal- una, sum hevur verið gald- andi seinastu árini, og tí hava teir noktað útlendsk- um skipum at fiska innan- fyri egið 200 fjórðinga fiskimark. Teir siga seg ikki viljað taka uppaftur sam- starvið, fyrr enn teir fáa meira í sín part. Hinvegin hava føroyingar, íslending- ar og ES-londini, sum eru tengd at avtaluni, hildið fast um gamla býtið av sild- ini – og hava tikið sær rætt til at fiska tann partin, sum londini tá vóru samd um, sigur hann. Spurdur, um hann heldur, at myndugleikarnir í Føroy- um áttu at loyvt troling eftir sild í føroyskum sjógvi, nú Saksaberg fann sild á Sand- oyarbankanum, sigur Hjalti í Jákupsstovu: – Sjálvandi vil ein fiski- maður sleppa at fiska so nógv sum tilber – og upp á so stutta tíð sum tilber, men vit hava eina avtalu at halda okkum til, og eg haldi, tað er rætt, at londini so vítt gjørligt samstarva um hetta tilfeingi. Tað ger einki… Hjalti í Jákupsstovu heldur ikki, tað ger nakað, um nakrar norðhavssildir sleppa inn í føroyskan sjógv – uttan neyðturviliga at verða dripnar, sum hann tekur til. – Eg haldi sum nevnt ikki, at talan var um so nógva sild í hesum umfar- inum, men vit kunnu bara vóna, at talan verður um størri nøgdir, sum tíðir líðir, sigur leiðarin á Fiski- rannsóknarstovuni at enda. Manningin á Sjóstjørnuni fekk ikki minni enn kr. 10.160 fyri tann eina toskin, teir fingu í farna ári FISKAMERKIR Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Hósdagin, 11. november, skipaði Fiskirannsóknar- stovan fyri lutakasti um tær kr. 10.000 fyri vinn- andi fiskamerkið. Luta- kastið fór fram í kantin- uni á Fiskavirking í Saltangará, og tað var Petur Henry Mohr úr Saltangará, sum tók vinnandi seðilin undir eftirliti av Tórhalli Patursson, sum arbeiðir hjá Landsgrannskoðan- ini. Tilsamans 783 fiska- merkir eru latin Fiski- rannsóknarstovuni sein- astu 12 mánaðirnar. Av teimum luttóku 736 í lutakastinum um vinn- ingin. Hini 47 merkini, sum ikki vóru við í luta- kastinum, eru annað- hvørt latin inn av fólki, sum hava beinleiðis til- knýti til Fiskirannsókn- arstovuna ella eru frá virkjum og stovnum uttanlands. Tað var manningin á Sjóstjørnuni, sum vann lutakastið og tær kr. 10.000, og tað var eisini manningin á hesum báti, sum hevði latið flest merkir inn, nevniliga 42 í tali. Vinnandi fiskamerkið var av einum toski, sum er merktur vestanfyri Suðuroynna í oktober 2002. Toskurin varð fingin aftur á umleið somu leið - eitt ár seinni. Hesin eini toskurin má sigast at hava fingið ein sera góðan prís. Fyrst fekk sendarin kr. 100 fyri fiskin umframt kiloprís- in, sum gevur umleið kr. 160. Aftrat hesum komu so tær kr. 10.000, sum var virðislønin fyri at vinna kappingina. Sjálvandi vil fiskimaður sleppa at fiska – Norðmenn góðtaka ikki avtaluna, sum hevur verið galdandi seinastu árini um býtið av norðhavssildini, og tí hava teir noktað útlendskum skipum at fiska sild innanfyri egið 200 fjórðinga fiskimark, sigur Hjalti í Jákupsstovu Mynd: Jens Kr. Vang Ein dýrur toskur C M Y K 3 2 Lesið - so eru tit við