hósdagur 1. november 2018síða 12

FRÍGGJADAGUR 2. NOVEMBER 2018 SOSIALURIN 127 12 HALLUR AV RANA P last er allastaðni og ongastaðni sæst tað betri, enn tá vit fara til handils. Fruktirnar eru pakkaðar inn í plast ella verða tær koyrdar í plastposar, mikro­ plast er í fleiri av kosmetikk­ vøru­num, fleiri av vørunum eru pakkaðar inn í plast og um kundin ikki hevur egnan posa við, so eru posarnir, ið mat­vøru­ handlarnir selja at lata vøruna í, eisini gjørdir av plast. Og tá vit so at enda koyra kortið ígjøgnum og gjalda fyri vørurnar, er tað við einum plastkorti. Tað er kortini eitt relativt nýtt fyribrigdi, at plast fyllir so nógv í gerandisdegnum hjá fólki. Tað sæst millum annað í eini frá­greiðing, ið Plastic Europe, tað er felagsskapurin fyri evro­ peisk­ar plastframleiðarar, lat út hondum fyri tveimum árum síðan. Frágreiðingin vísti, at fram­leiðslan av plasti í 1950 var 1,5 milliónir tons. Í 2015 var hendan framleiðslan vaksin til 322 milliónir tons. Havið sum ruskpláss Men sambært umhvørvis­felags­ skapi­num Greenpeace, verður einans 9 prosent av plastinum endur­nýtt, meðan 12 prosent verður brent. Sostatt verður nógv tann størsti parturin tveitt­ ur til viks, men onkrastaðni má tað enda. Ein frágreiðing, sum World Eco­nomic Forum gjørdi í 2015, gevur eina ábending um hvar ein part­ur av hesum plasti endar. - Tað flýtur við plasti í heims­ høvunum, og tekur mannaættin seg ikki saman og steðgar við tveita í havið, verður um fá ár­ tíggj­ur meira plast í havinum enn fiskur, var niðurstøðan í frá­greiðingini. Sambært frágreiðingini er nýtslan av plasti tjúgufaldað sein­astu fimti árini, og næstu tjúgu árini verður nýtslan aftur tví­faldað í mun til tað, hon er í dag. - Um hildið verður fram sum nú, kunnu vit vænta, at fyri hvørji trý tons av fiski í havi­ num í 2025, verður eitt tons av plasti, skriva granskarar í frá­ greið­ing­ini. Lagt verður aftrat, at við verandi gongd verður samlaða vektin av plasti í heimshøvunum í 2050 størri enn samlaða nøgdin av fiski. Arktisk Gransking, ið verður umrødd aðra­staðni í temanum, vísir, at tað plast, ið verður tveitt á sjógv í Atlantshavinum, verður flutt norðureftir við hav­streym­inum og endar í Arktisk og Barents­ havinum. Føroyar liggja sostatt mið­skeiðis í streyminum av plast, ið verður borið framvið okkara oyggjar. Greenpeace kunngjørdi í summ­ar eina kanning, ið stuðlar hesari meting. Frágreiðingin viðgerð plastdálking í arktiska økinum og byggir á royndirnar hjá einum kanningarliði, ið gjørdi nakrar kanningar fyrstu mán­aðirnar í ár. Í sjey út av átta roynd­um, ið kanningarliðið hevði tikið av havfløtuna, fann man mikroplast. Harumframt blivu níggju roynd­ir gjørdar við einum troli, harav man fann mikroplast í tveim­um av royndunum. Ókendar avleiðingar Enn er tó óvist hvørja ávirkan hetta hevur á fiskin, ið svimur í før­oyskum sjóøki, men higartil kanningar vísa, at fiskurin á landgrunninum ikki er serliga dálkaður. Hinvegin vísa kanningar í okk­ara grannalondum, at plast verður funnið í umleið fimm pro­sent av ávísum fiskasløgum. Men meðan tað enn er óvist hvussu stóra ávirkan plast­dálk­ ingin hevur á fiskin á okkara sjó­leiðum, so veit man, at ávísir sjó­fuglur er illa dálkaður av plasti. Sjúrður Hammer, PhD í lívfrøði, vísti í eini framløgu til uttanlandsnevndina hjá løg­tinginum í fjør, at føroyska gransk­ing vísir, at 91 prosent av øll­um havhesti kring Føroyar hevur plast í sær. Harumframt varð víst á, at plast frá sjófugli endar í skúgvi, sum síðan dregur tað niðan í hagan. Mikroplast í menniskjum Tað vakti ans í farnu viku, tá eitt toymi av eysturríkskum granskarum fyri fyrstu ferð kundu staðfesta mikroplast í skarni hjá fólki. Tilsamans kannaði eitt lið av granskarum átta fólk úr Ev­ ropa, Japan og Russlandi og mikroplast var funnið í skarni­ num frá øllum átta. Skarnið varð Mikroplast TEMA: Mikroplast EIN HEIMUR - Um hildið verður fram sum nú, kunnu vit vænta, at fyri hvørji trý tons av fiski í havinum í 2025, verður eitt tons av plasti, skrivaði World Economic Forum í eini frágreiðing frá 2015 um vaksandi nøgdirnar av plasti og mikroplasti í havinum