hósdagur 25. november 2004síða 4

6 Nr. 226 - 25. november 2004 Nr. 226 - 25. november 2004 7 – Tey, sum fáa mest burturúr skattalætt- anum hjá samgong- uni, eru teir 1800 føroyingarnir, sum hava yvir 400.000 krónur í løn um árið SKATTALÆTTI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Ætlaði skattalættin hjá samgonguni er heilt burtur- við. Tað staðfesta arbeiðara- feløgini enn einaferð. Tey hava nú gjørt nýggjar útrokningar sum vísa, hvussu ætlaði skattalættin hjá samgonguni fer at ávirka teir ymsu lønarbólk- arnar. Og útrokningarnar skuldi verið heilt eftirfarandi, tí tað er sjálvt Toll- og Skatt- stova Føroya, sum hevur gjørt tær. Bárður Nielsen, lands- stýrismaður í fíggjarmál- um, hevur givið arbeiðara- feløgunum loyvi til at brúka Toll og Skatt til at gera nakrar útrokningar í sambandi við ætlaða skattalættan. Tað eru Føroya Arbeið- arafelag, Havnar Arbeiðs- mannafelag og tey bæði arbeiðarafeløgini í Klaks- vík, sum hava staðið fyri útrokningunum. Og roknistykkið vísir, at tað verða heilir 13.000 føroyingar, sum næstan onki gagn fara at fáa burturúr ætlaða skattalætt- anum, siga arbeiðarafeløg- ini eftir at hava gjøgnum- gingið roknistykkið. Hetta eru teir føroyingar, sum hava tær lægstu lønirn- ar og sum ikki hava meiri enn 75.000-170.000 í løn um árið. Arbeiðarafeløgini leggja dent á, at í hesum bólkinum eru giftir fólkapensjónistar og giftir og stakir fyritíðar- pensjonistar við lægstu pensjón, ikki taldir uppí, tí teir forvinna minni enn 75.000 krónur um árið. – Hinvegin vísir rokni- stykkið eisini, at tey, sum fáa allarmest burturúr skattalættanum eru teir 1.800 føroyingarnir, sum hava meiri enn 400.000 krónur í løn um árið. – Men allarmest burturúr skattalættanum fáa teir 1.650 løntakararnir, sum hava yvir burturúr skatt. Arbeiðarafeløgini siga, at løntakarar, ið bara hava 170.000 krónur í ársinn- tøku, fáa 365 krónur um árið í skattalætta, ella 30 krónur um mánaðin. Men løntakarar, sum hava 450.000 krónur í inn- tøku um árið, fáa 4.340 krónur um árið í skattalætta um árið, ella 362 krónur um mánaðin. Og løntakarar við 670.000 krónum um árið í ársinntøku, fáa 5.990 krón- ur um árið í skattalætta, ella 500 kr. um mánaðin. – Ein háinntøka upp á 670.000 krónur um árið, fær sostatt 16 ferðir so stór- an skattalætta, sum ein árs- inntøka uppá 170.000 krón- ur. – Slíkir skattalættar eru heilt burtvið, siga arbeið- arafeløgini. Tey minna á, at tað vanliga er, at skattapolit- ikkurin er eitt til at føra eina samhaldsfasta inn- tøkujavning. – Ætlaði skattalættin hjá samgonguni brýtur hesa meginreglu og hetta sær út til at vera fyrsta stig at bróta hesa sunnu og sam- haldsføstu meginreglu um at útjavna inntøkurnar ígjøgnum skattapolitikkin. Arbeiðarafeløgini vísa eisini á, at ætlaði skatta- lættin hjá samgonguni fevnir yvir fýra ár. Men leisturin er tann sami øll fýra árini. – Og tað kann ikki vera rætt at geva háløntum stórar skattalættar í fýra ár á rað. samstundis sum láglønt lítlan og ongan skattalætta fáa, siga tey fýra arbeiðara- feløgini. – Sostatt vendir ætlaði skattalættin sosialt skeivt og tað kunnu arbeiðara- feløgini ikki góðtaka leggja tey afturat. Tey siga, at sostatt má uppskotið broytast so at tey við lágum og miðalinntøk- um í minsta lagi fáa líka stóran skattalætta í krónum sum háinntøkurnar. – Verður hugsað um kon- junkturstøðuna, eigur skattalættin ikki at fara til háinntøkur, men til lág- og miðalinntøkur. – Hjá lág- og miðalinn- tøkum, fara møguligar eykainntøkur sum t.d. ein skattalætti, til at keypa nýtsluvørur fyri, sum tey hava brúk fyri, ella ynskja sær. Men fólk við høgum inn- tøkum, ikki brúka møgu- liga eykainntøku til nýtslu av forbrúksvørum, tí tað hava tey ráð til framman- undan, men til uppsparing, halda arbeiðarafeløgini. – Sostatt fer ein eyka- inntøka til háinntøkur ikki at bøta um konjunkturstøð- una í landinum, siga arbeiðarafeløgini. Tey hava nú havt fund við fíggjarnevndina hjá løg- tinginum, har tey hava lagt sínar útrokningarnar fram. Og tey bæði vænta og vóna at meiriluti fæst í løg- tinginum fyri, at tað verða tey lág- og meðalløntu, sum í stóran mun hava brúk fyri meiri peningi til neyðugt og vanligt forbrúk, ið fáa skattalætta komandi árini, og ikki tey við høgum inn- tøkum, sum ikki hava brúk fyri eykainntøku fyri at lív- bjarga sær. – Skal tað loysa seg at arbeiða, er tað al- neyðugt, at ætlaði skattalættin kemur kjarnuni í verka- fjøldini til góðar, men tað ger ætlanin hjá samgonguni als ikki, siga arbeiðarafeløgini SKATTALÆTTI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Tá ið ætlaði skattalættin hjá samgonguni er settur í verk, fær eitt verkfólk við eini ársinntøku upp á 170.000 krónur, ein árligan skattalætta uppá 3.160 krónur um árið. Men ein løntakari við eini ársinntøku upp á 500.000 krónur, fær ein skattalætta uppá 38.660 krónur um árið. Hetta er skattapolitikkur- in hjá sitandi samgongu og hetta góðtaka arbeiðarafel- øgini als ikki. Tey hava nú bæði vent sær til løgmann og til fíggj- arnevndina at mótmæla ætlaða skattalættanum hjá samgonguni. Tey siga, at ætlaði skatta- lættin hjá samgonguni vendir skeivt og tí vilja tey hava, at skattapolitikkurin verður broyttur, so at hann fer at koma lág- og miðal- inntøkunum til góðar. – Sum er, fær kjarnin í verkafjøldini lítla og onga nyttu burturúr ætlaða skattalættanum. Men skal skatturin lækkast, má hann gagna borgarum við lág- og miðalinntøkum. Føroya Arbeiðarafelag, Havnar Arbeiðsmannafelag og tey bæði arbeiðarafeløg- ini í Klaksvík, eru samd við landsstýrið í aðalmálinum um, at tað skal loysa seg at arbeiða – Men samgongan má leggja sær í geyma, at tað er serliga umráðandi, at tað loysir seg hjá fjøldini at arbeiða og fjøldin er júst tey við miðal- og lágum lønum. – Tað er minni umráðandi at fjálga um ein minnilutabólk av háløntum lønmóttakarum, leggja tey afturat. Sum víst á í hinari grein- ini, halda Arbeiðarafeløg- ini, at ætlaði skattalættin fer til skeivan bólk í sam- felagnum. Tí mæla tey til, at skatta- lættin verður broyttur. Samstundis hava tey tikið stig til at gera ein nýggjan skattastiga, sum Toll- og Skattstovan hevur hjálpt teimum við, við vælsignilsi frá landssýrismanninum í fíggjarmálum. Arbeiðarafeløgini halda, at tað er serstakliga umráð- andi, at tað skal loysa seg at arbeiða hjá miðal- og lág- løntum, soleiðis at hesi kunnu fáa meira pening til vanligt forbrúk - og at skattalættin tískil ikki eigur at fara til hálønt, ið hava nógv mikið av peningi til vanligt forbrúk, marglætis- nýtslu umframt pening til privata uppsparing. Landið kann spara næstan 14 milliónir Eftir uppskotinum hjá arbeiðarafeløgunum, fer skattalættin at kosta landskassanum 45.860.447 krónur. Sostatt fer landið at spara 13.841.614 krónur, tí ætlaði skattlættin hjá landsstýrinum er mett at kosta 59.702.061 krónur. Uppskot til skattatalvu Er inntøkan men minni enn verður latið av og av restini kr. kr. kr. av % - 24.000 - 24.000 % 24.000 75.000 - 24.000 7,0% 75.000 135.000 3.570 75.000 20,0% 135.000 185.000 15.570 135.000 24,0% 185.000 300.000 27.570 185.000 36,5% 300.000 69.545 300.000 37,0% 13.000 føroyingar fáa næstan onki gagn av skattalætta hjá samgonguni – Tað er ikki ætlanin at tey, sum hava brúk fyri eini eykainntøku, skulu fáa nakran skattalætta. Hinvegin skal ein lítil minniluti av føroyingum við sera høgari løn, hava næstan allan skattalættan, siga arbeiðarafeløgini og tað góðtaka tey ikki (Savnsmynd) Kjarnin í arbeiðarafjøldini fær lítlan og ongan skattalætta frá samgonguni Hetta er uppskotið til skattatalvu, sum arbeiðarafeløgini hava gjørt og sum rakar nógv rættvísari enn ætlaði skattalættin hjá landsstýrinum – Tær tríggjar milli- ónirnar, sum føroy- ingar vilja brúka í menningarhjálp, kunnu gera stóran mun, men føroyingar skulu velja sær nakrar ávísar verkætlanir at arbeiða við, sigur leiðandi ráðgevin hjá Danida í Nepal, sum júst hevur verið á vitjan í Føroyum MENNINGARHJÁLP Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Hóast føroyingar hava ein avmarkaða upphædd av ráða yvir til menningar- hjálp, ber saktans til at gera mun við hesi upphædd. Tað eru boðini frá Dr. Himat Bista, sum er leið- andi ráðgevi hjá Danida í Nepal. Hann hevur júst verið á vitjan í Føroyum, og á ein- um fundi við løgmann, landsstýrismen og løgtings- menn greiddi hann frá, hvussu tað ber til at arbeiða við verkætlanum í menn- ingarlondunum. – Menningarlondini hava brúk fyri hjálp uttanífrá fyri at menna sítt samfelag, og føroyingar kunnu eisini gera góðan mun, sigur Dr. Bista, sum sjálvur stendur á odda fyri einum arbeiði at spjaða valdið í Nepal. Fleiri pengar at ráða yvir Seinastu árini hava føroy- ingar sett nakrar fáar hund- rað túsund krónur av til neyðhjálp og menningar- hjálp, og meginparturin av hesum pengum hevur verið nýttur til aktuella neyðhjálp í illakomnum økjum. Nýggja samgongan sigur seg hava sett sær fyri, at føroyingar skulu hjálpa meira í útlondum, og upp- hæddin á fíggjarlógini fyri 2005 gevur eisini ábend- ingar um, at álvari er aftan fyri orðini. Í øllum førum er upphæddini, sum er sett av til menningar- og neyð- hjálp, vaksin upp í tríggjar milliónir krónur. Í eini samtykt á aðalfundi hjá Sameindu Tjóða er mál sett, sum áleggur ídnaðar- londum at veita menning- arlondum hjálp svarandi til 0,7 prosent av bruttotjóðar- úrtøkuni hjá einstaka ídn- aðarlandinum. Játtanin upp á tríggjar milliónir krónur svarar til 0,03 prosent av føroysku bruttotjóðarúrtøkuni, so langt er frá málinum hjá ST, hóast játtanin er nógv vaksin eftir einum ári. Serfrøðingar greiddu frá Í 2003 var aðalorðaskifti um altjóða menningarpolit- ikk í løgtinginum, og løg- maður ætlar sær við grund- arlagi í hesum at leggja uppskot fyri løgtingið um, hvussu reglarnar skulu vera fyri menningarhjálp. Ein partur av hesum arbeiði er at kunna seg við, hvussu tað verður arbeitt í øðrum londum, og hvussu Føroyar kunnu koma upp í á ein skilagóðan hátt. Tí hevði løgmaður boðið Dr. Bista úr Nepal til Før- oya, og eisini var Tommy Petersen boðsendur úr Egyptalandi, har hann nú arbeiðir við miðspjaðing av umhvørvismálaráðnum. Mánadagin vóru teir á fundi við politikarar, og týsdagin var vinnulívið kunnað um menningar- arbeiði. Miðvís hjálp er best Dr. Himat Bista fegnast um, at føroyingar eru hug- aðir at veita størri menn- ingarhjálp, og hann hevði onkur góð ráð at bera myndugleikunum. – Tað ræður um at velja sær okkurt einstakt projekt, sum tað verður farið í holt við. Vit skulu hugsa glo- balt, men handla lokalt, og tað umfatar eisini menning- arhjálp, sigur Dr. Bista. – Støddin á upphæddini er ikki altíð so avgerandi, men heldur, at hjálpin er miðvís, og tað ber eisini til at hjálpa við øðrum enn pengum, til dømis serfrøð- ingahjálp av ymsum slagi, sigur hann. Tann verkætlanin, sum Dr. Bista sjálvur stýrir í løt- uni, byrjaði við eini upp- hædd á tríggjar milliónir krónur um árið í fimm ár, og úrslitini vóru so góð, at hildið var áfram við verk- ætlanini. – Hetta vísir, at tað eru ikki so ræðandi stórar upp- hæddir, sum altíð skulu til fyri at hjálpa. Tað ber eisini til hjá føroyingum at sam- starva við onnur um eina verkætlan, sum ger stóran mun í tí økinum, har hon verður framd, sigur Dr. Bista. Hann fór av landinum aftur mikudagin, eftir at hann hevði steðga í Føroy- um í fýra dagar. Plátufelagið væntar nógv av Eivør Íslendska plátufelagið 12 Tónar, sum júst hevur givið nýggja fløgu út við Eivør Pálsdóttir, væntar sær nógv av nýggju út- gávuni. – Útgávan »Krákan« gekk sera væl, og tað hevði verið hugaligt, um tann nýggja fløgan kundi selt eins nógv, sigur um- boð fyri 12 Tónar. Krákan hevur selt um 10.000 eintøk í Íslandi, Føroyum, Danmark og Svøríki, og tað er plátu- felagið sera væl nøgd við. Eivør var fyrsta útgávan hjá 12 Tónum, og tað gekk óvæntað væl við út- gávuni. Nýggja útgávan hjá Eivør er nummar 10 hjá 12 Tónum. Sunnudagin skal Eivør hava útgávukonset í Operahúsinum í Reykja- vík. Hetta er sama stað, sum hon spældi í, tá ið Krákan kom út í fjør. Nýggja fløgan kom mikudagin í handlarnar í Íslandi, og plátufelagið roknar við, at rættilig gongd kemur á søluna eftir konsertina hjá Eivør sunnudagin. ek Landaplága roynir seg aftur Ein av sangunum, sum hesa vikuna er eykalag á 15 teimum bestu, er ein gamal kenningur. Í rúgv- uni av nýggju sangum er eisini sangurin Til Allar Vinir, sum Blátt gav út fyri eini 15 árum síðani. Sangurin hevur verið sera nógv spældur í Út- varpinum, og nú er hann komin við á savnsfløguna Popplist 3. Hetta hevur við sær, at sangurin eisini er blivin eykalag á 15 teimum bestu og skal royna eydnuna millum eitt nýtt ættarlið av ung- fólki. Atkvøðast kann fyri sanginum og øðrum sang- um á heimasíðuni hjá Út- varpinum. ek Tjaldrið sleipaði Ågot Ågot fekk mikumorgunin maskinbrek í Djúpunum, og boð vórðu send til Vaktar- og Bjargingartæn- astuna um hetta. Boðini komu beint fyri klokkan sjey mikumorgunin, og Tjaldrið fór avstað at hjálpa. Tjaldrið sleipaði Ågot til Klaksvíkar, har skipið er heimahoyrandi, og um tíggju-tíðina var Ågot komið til bryggju í Klaks- vík. Hóast Ågot var inni við land var eingin vandi á ferð, og teinurin at sleipa úr Djúpunum og inn til Klaksvíkar var stuttur. ek Dr. Himat Bista og Tommy Petersen hava greitt føroyskum politikarum og vinnulívi frá arbeiðinum í menningarlondum Mynd: Jens Kristian Vang – Menningarlondini hava brúk fyri hjálp uttanífrá fyri at menna sítt samfelag, og føroyingar kunnu eisini gera góðan mun, sigur Dr. Bista, sum sjálvur stendur á odda fyri einum arbeiði at miðspjaða valdið í Nepal. Hann hevur vitjað í Føroyum saman við Tommy Petersen seinastu dagar, og teir hava hitt bæði politikarar og vinnulív Mynd: Jens Kristian Vang Føroyar kunnu gera mun við lítlum C M Y K 7 6