hósdagur 22. november 2018síða 25

FRÍGGJADAGUR 23. NOVEMBER 2018 SOSIALURIN 136 25 at fara undir lestur á Sjó mans skúl a­ num í Svendborg. Har trív ist hann ikki serliga væl, og eftir ein mán að flytur hann um sundið og byrj ar á Marstal Navigatiónsskúla. Enda­ málið er at fáa hægstu nautisku útbúgving, sum var til, ­ at gerast skips før ari. Og nú fer av álvara at bragda hjá glyvradronginum. Eitt kvøld ið um hetta mundið, heima stadd ur, fær hann eyga á eina gøtu­ gentu. Slektað úr Grógv í Syðru gøtu, ­ dóttir tey bæði Jóan Elias og Suffíu Gregersen. Arnbjørg. Eyg uni bresta saman í dansinum í Sjón leik a r húsi­ num í Fuglafirði, fast var skekl að, og forelskilsið vaks til burð ar dyggan kærleika fram til hendan dag. Tey fluttu bæði til Marstal, og har vórðu lunnarnir lagdir und­ ir fjølskylduna av børnum, abba­ børn um og langabbabørnum, sum øll sita í kirkjuni í dag. Í 1956 kom hann heimaftur við Tjaldrinum við skips før ar a prógvi, einum barometri fyri væl av rikað verk á skúlanum og konu og fyrsta barninum. Hann helt lítið um barnaskúlan á Glyvrum, har kom onki burturúr, men eitt skeið á Føroya Fólkaháskúla gjørdi honum stóran mun. Hann tók mangan til hendan vet­ ur in, har hann av álvara varð tjóð­ skap ar liga kveiktur. Pápi hansara var iva leysur á tjóðskaparkósini, og ein av teimum sum stukku inn á gólvið á Langanesi, táið hann ferðaðist í Eysturoynni, var Jóannes bóndi. Hetta snúði seg kanska meiri um at trúgva á egnan mátt og egna megi, sjálv bjargni á øllum mótum, heldur enn um smáligt partapolitiskt kegl. Málið var størri og hægri. Tað snúði seg í stóran mun um, at føroyingar sum fólk áttu at standa á egnum beinum. Í hvussu er skiltu teir ikki tað øvuta sjónarmiðið, ­ hóast tað ikki varð rópt út um allar geilar. Í apríl í 1956 mynstrar hann um­ borð á einum skipi hjá J. Lauritzen í Es bjerg, sum liggur fyri at fara til Phila delph ia í USA. Skaldið Jóanes Niel sen sigur í kendu yrkingarrøðini – Trý brøv til ein fiskimann – at børn­ ini hjá fiskimonnum kenna ikki sín­ ar pápar. Støðan var uppaftur verri hjá okkum, sum áttu pápar, ið sigldu úti, mynstringarnar vardu í 2­3 ár. Reiðarin Knud Lauritzen var ein modernaður maður og reiðari, hann ynskti at konur og børn sluppu um­ borð á skipini, fyri at gera tað meiri høg ligt hjá familjumonnum at liva og virka umborð á skipum hans ara. Soleiðis fingu mamma og vit systkini møguleikan fyri at ferð ast kring um ein stóran part av heim­ inum. Hann var í átta ár hjá Lauritzen, og hetta var ein týdningarmikil tíð fyri hann. Umframt at tosa enskt fór hann nú undir at læra seg at tosa á sponskum, og tað lá væl fyri, tá ið stórur partur av manningini vóru latínmerikanarar, úr Chile, Arg en­ tina og Ecuador. Um hetta mundið rendi hann seg eisini inn í ein sannan brenn­ i depil, Cubakreppan tók seg upp, eftir at Sovjetsamveldið var far ið undir at flyta hernaðarligt ís inkram og kjarnorkumissilir til oynna í caribiska grannalagnum hjá USA, tað stóð og vigaði á um heim ur in skuldi enda í einum triðja ver ald­ ar bardaga. Teir sigldu ímillum USA og Cuba fyri kollveltingina hjá Fidel Castro og partisanum hansara. Eft ir kollveltingina og serliga eftir hand­ ils stongsulin – embargo´ina ­ sigldu teir ímillum Canada og Cuba. Ann að hvørt var tú hesumegin ella hin u megin. Svart ella hvítt, reytt ella blátt, men siglingin hevði sum so onki við politisku og hernaðarligu spenn ing arnar í økinum at gera. Hin vegin høvdu viðhaldsmenn hjá Castro fingið trupulleikar, eisini í Can ada. Ein teirra, sum var limur í can adiska kommunistaflokkinum, ovarlaga staddur í flokshierarkinum, endaði sum blindur passasjerur umborð á Indian Reefeer, har Jóan Jákup var yvirstýrimaður. Hann fekk ikki verið í heim­ landi n um longur. Nýggja stjórnin í Hav anna vitsti av hesum, og táið teir høvdu fingið landgangin niður á bryggj una í Havanna, komnir úr Montre al, stendur ein ungur síð ull­ að ur maður, undir alpuhúgvu ­ baret, í part i s andressi, við skammbyrsum hang andi niður við mjadnunum og bíð ar eftir at sleppa umborð. J. Greg­ ers Holm­Nielsen skipari gevur yv­ ir stýri manninum ordrar um at taka sær av blinda passasjerinum og at taka sær av byltingarmanninum á bryggjuni. Hesin síðullaði og Jóan Jákup møtast síðani hálvvegis í landganginum, taka í hondina á hvør øðrum, spjalla saman og fara um borð fyri at avgreiða málið við canad i ar anum. Kann ætla at teir ikki hava tosað um pol i tikk, ein heldur borgarligur tjóð skap armaður úr Føroyum og ein latí n ame rikanskur marxistur úr Arg en tina, sum eisini var lækni og comm and antur í cubansku kollveltingarhirðini, skiltu helst ikki hvønn annan á politiska mótinum, vóru ikki á idépolitiskari bylgjulongd, hóast teir tosaðu sama mál. Kortini spældi alt væl av. Maðurin var Ernesto Ché Guev­ ara. Hann bjóðaði seinri deyðanum av í frum skógini í Bolivia, meðan glyvr a maðurin so smátt var farin at hugsa um, hvør næsti leikurin skuldi vera á lívsslóðini. Cubanski sendi mað urin í Keypmannahavn, sum vitj aði í Føroyum fyri tveimum ár um síðani, sendi mammu eitt kond o lan s u fjarrit í gjár, hon vitjaði tey bæði ta ferðina, táið hon var í býn um kortini, og hon var ikki sørt im po ne rað av fundinum og søguni úr Havanna í 1962. Tað tykist vera rættiliga tilætlað, at Jó an Jákup fer nakrar túrar við donsk um coastarum miðskeiðis í sekst i árunum, tá var sáttmáli longu gjørd ur um at fáa smíðað eitt skip av hesum slagnum á Tórshavnar Skipasmiðju. Hann og fleiri í fjølskylduni høvdu tik ið seg saman um átakið. Í august í 1968 var „Norðvíkingur“ liðugt smíð­ aður, og hann førdi skipið í 12 ár. Kanska var hesin dagurin í 1968 tann størsti av øllum í hansara vinnuliga virk semi. Eftir tað komu fleiri ný­ bygn ingar og partseigaraskapur í øðr um útgerðarfeløgum. Trongdin eftir at fáa vinnu upp at standa var ó tøm andi, og helst hevur ongin átt í so nógvum skipum, smíðað á før­ oysk um skipasmiðjum, sum júst hesin maðurin, ið fer um gravar­ múl an um eina løtu. Kendist sum var tað tilætlað, eitt slag av verkligari tjóðarbygging. Fjórða vinnuskiftið kemur í 1986, táið hann keypir Runavíkar Frost­ goymslu frá kommununi. Har var hann stjóri til nú, hann dróg andan fyri seinastu ferð ­ 88 ára gamal. Har­ við hevur hann onga hýru og løn for­ vun nið, aðra enn úr egnum fel øg um og frá sær sjálvum, í eina hálva øld. Rímiliga imponerandi og rættiliga umboðandi fyri hansara hugs an ar­ hátt. Nógvu áv árunum loysti hann meg av sum skipari, og hetta gjørdi hann heilt fram til 1997, táið hann fór um vanligan pensiónsaldur. Og nú spyr onkur helst, hvussu var hasin maðurin sum maður, pápi, verpápi, abbi og langabbi? Hesi kvøld ini á Ellisheiminum í Runavík munnu vera besta endurspeglingin av tí. Øll, sum eru komin undan teim­ um báðum hjúnunum, hava staðið við børu hansara og sungið og bið ið fyri hansara jarðiska hylki og sál­ ini, sum nú búleikast í aðrari sferu, heima hjá Honum, ið hevur ræðið á øllum, Skapanarverkinum, sum Hann sjálvur smíðaði. Hann var í grundini ein merk­ i lig ur originalur, sagt í positivari merk ing, sum legði líka í, hvat ið onn ur hildu og søgdu. Ein óslípaður dia mant ur. Hann livdi í pakt við tað sum hann vildi, tímdi og ætlaði. Í full komnari javnvág. Ikki til at sláa út av pin n inum. Ikki til at vika. Hann livdi og virkaði ikki eftir hvussu onn ur ynsktu at hann skuldi liva og virka. Hann var eitt slag av kapitalisti, eg plagdi siga við hann, at hann var ein dupultskinnaður ketils drakts kapitalistur. Umframt før oysku undirklæðini var hann van liga í tveimum ketilsdraktum, táið hann furaði aftur og fram á gaff il trukkinum í 30 kuldastigum á Frost goymsluni. Hann foraktaði tað at koma í alment ljós, var nakað smæðin av lyndi, og hóast vinnu rek­ a ndi í hálva øld hevur hann ongantíð tos að við ein fjølmiðil, hann hevur held ur ongantíð flutt fram eina røðu, og helst illneitast hann nú um, í sínari himmalsku tjaldbúð, at eg standi frammi í kór í hansara kæru kirkju, og geri so nógv burturúr hon um. Hann var ikki lýtaleysur, held ur enn nakar annar, tað vóru tíðir, táið tað gekk betri og verri við vinn u virkseminum, men hann helt fast um sítt, og hann hevði ein sera sterkan samfelagsmoral. Tað snúði seg um samfelagið fyrst og fremst, at fáa tað at fungera, so mátti alt annað koma hareftir. Hvørja ferð eitt skip kom undan Saltnesi, fegn að ist hann, og hóast megin var far in at ganga undan, skuldi hann ak ast út á bryggjuna fyri at síggja, hvussu leikur fór. Einaferð í vár kom mót brekk an av álvara, tað knípti við at ganga om an í og niðan frá kirkjuni sunnu dagar. Pøstur hvíldi hann seg alt oftari, og so var fjørðurin rógvin. Tað er ikki av ongum, at so nógv er sung ið fyri honum hesar seinastu dag a r nar. Tónleikur og sangur fyltu ó van liga nógv í hansara universi. Hann var sjálvur góður sangari. Kvøð ari við. Livdi seg bókstaviliga inn í søg u gongdina í kvæðunum og citeraði ofta úr teimum. Kvæða­ bøk ur nar lógu altíð opnar kring um í húsinum. Ormurin Langi, Bróka­ táttur, Ebbe Skammelsøn, Leivur Øssursson, Brestis kvæði, Sjúrð ar­ kvæðini, ­ hann las uppí saman aftur og hann var yvirhøvur ein væl lisin maður. Útvarpið var opið frá morgni til myrkurs og hann mintist alt, hu­ kom ilsið var sum á einum gomlum fíli. Eitt var tað, at hann støðugt fleyg und ir radaranum, eitt annað, at hann hevði eini serdeilis góð evni at skoða ígjøgnum, um tað var hum bukk ella skilagóðar loysnir, sum menn vartaðu upp við. Ein dag in høvdu tveir finansjonglørar úr fíggj ar geir­ a num spurt, um teir kundu sýna okkum ein skilagóðan ílegg ing ar­ møguleika. Tað hildu vit báðir, at teir kundu. Nú troppa teir upp ein fyrrapart við slips um sum breiðfokkum, flippum sum vind skei ðum, longum hvítum frakk um, dokumentmappum og við hóp in av sjelé í hárinum. Eg var vin­ sæl ur og trakteraði teir við kaffi og smá køkum, men stjórin møtti ikki upp, og vit hoyrdu bara hurrið frá trukki hansara. Triðju ferðina eg royndi at fáa hann at leggja eygu og oyru til framløgu teirra, gjørdi hann greitt, at hann hevði ikki stundir at tosa við fólk í slipsi, síðum frakkum og við gelé í hárinum ein týsmorgum kl. 10 – ein vanligan arbeiðsdag. Har var annað at taka sær fyri. Undir øllum umstøðum høvdu hes ir metr o se x uellu gandakallarnir ikki fing ið eitt bein til jørðina, tí hann hevði eina turkatrúgv á, at virðini bara koma úr arbeiðandi hondum og tanka góðs inum hjá fólki, hann var sera skeptiskur, táið tað kom til smart ar loysnir, tí hevur fáur arbeitt meiri í Føroyum enn júst hann, sum verð ur borin út higani í dag. So slitin var hann nú, av einum óvanliga hørð­ um arbeiðslívi, at eg kom at hugsa um yrkingina sum Jóanes Nielsen skriv a ði til Hugo, táið hann var farin. „Hann er deyður ­ og skal eg vera er­ lig ur ­ vænti eg ikki at hann hevði klár að seg millum einglarnar ­ til tað vóru armar og ryggur ov slitin.“ Mangar ringar túrar hevur tú gjørt, ótaldar ferðir ligið á Hvarv i­ num í himmalsins ódnarveðri, har tað kundi ganga báðar vegir, men nú stilti hann av. Av álvara. Nú er logn. Og eg fái ikki sagt tað betur enn trub a doururin Eyðun Nolsøe í sanginum um deyða faðir sín: „Mín faðir mítt upphav. Tú livir enn í mær. Gævi tín ferð handan hav, friðsæl og full borin var.“ Men nú verða tey verandi, trúgv, vón og kærleiki, hesi trý, men størstur av teim um er kærleikin. Tú átti øll hesi brigd ini í tær. Í ríkiligt mát. Í Hebrear a bræv i num lesa vit: „Men trúgv er treyst í tí, sum vóna verður, sannføring um teir lutir, sum ikki eru at síggja.“ Tú vart sannførdur um lutir nar, sum ikki síggjast, tí akslar tú nú tíni skinn við hin Alvalda, sum vón andi og væntandi fer at taka sær væl av tær. Í Hávamáli verður sagt: „Doyr fæ, doyggja frændur, doyr hann sjálvur somu leiðis; eg veit ein, ið aldri doyr: dóm u r yvir deyðan mann. Okkara dómur er, at vit áttu ein frá gera góðan mann, pápa, verpápa, abba og langabba. Sárt saknaður livir hann enn í okkum og minnini slókna ong antíð – ikki fyrrenn okkara tími er komin. Til endans skal eg vegna mammu og okkum takka føroyska heilsu­ verk i num og ikki minst Roðanum fyri eina framúr tænastu, nú tørvur var á henni. Tit eru gullstreingirnir í sam felagi okkara. Við hesum orðum fari eg at lýsa Har r ans frið yvir elskaða pápa mín og vin mannin Jóan Jákup á Langa­ nesi. Takk fyri at tit sýndu honum henda stóra heiðurin. yðan mann NØVN