mánadagur 10. desember 2018síða 13

13 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 10. desember 2018 · Nr. 143 KJAK Grátikonur andstøðurnar Frank Davidsen Grátikonurnar Jørgen og Bárð­ur, sum undan seinasta løg­tings­vali fyrigyklaðu veljar­unum, at komu Javnað­ ar­flokk­ur­in, Tjóðveldisflokkurin og Fram­sókn at vinna løgtngsvalið, so var deyðin í durðinum. Alt virksemi, bæði á sjógvi og landi kom at steðga upp. Ja, veljarin fekk tað kenslu, at fiskatilfeingið, sum var á okkara fiskigrunnum tók til rýmingar, eins og fjøld av føroyingum rýmdu frá húsi og heimi. Men ístaðin fyri dapru framtíðardreymar, ið hesir báðir royndu at lumpa føroyingar við, so gjørdist veruleikin ein annar. Tí ongantíð í politiskari søgu hevur verið so nógv virksemi og optimisma her á landi, sum seinastu trý árini. Arbeiðsloysið er komið niður á 1.5 %, samstundis sum lønarútgjaldingarnar mánað eftir mánaða hava sett met. Einki annað land í framkomna heiminum stendur Føroyum kurl hesum viðvíkjandi. Men ongantíð seinastu nógvu árini, hava vit havt eina so elendiga andstøðu, ið bert hevur havt eittans endamál, at koma fram at valdinum aftur við einum nývali. Fyri at koma tí eínu grátikonuni til hjálpar, so hevur ein old grumpy man í Fólkaflokkinum, Bjarni Djurholm havt eina røð av samkenslu og stuðulsskrivum, har hann ferð aftana ferð, hevur sagt við formann sín Jørgen, at  hann skal ikki taka tað so tungt, tí Fólkaflokkurin eigur allan heiðurin av tí nógv økta virkseminum hesi árini. Jú, sanniliga, Fólkaflokkurin er nakað heilt fyri seg. Meðan Bárður sigur seg verða liberalan, so kann ein róliga siga, at Jørgen er á høgraveinginum hjá teimum koservativu. Politiska fyrimynd hansara hevur verið Margaret Thatcher, sum fekk fagfeløgini í Bretlandi á knø, samstundis sum hon beindi fyri tí bretska vælferðarsamfelagnum, soleiðis at fimti hvør breti í dag er blóðfátækur. Tíbetur vóru Norðanlond, eisini Føroyar, í stóran mun stýrd av sosialdemokratiskum stjórnum seinastu hálvu øldina, ið høvdu samhaldfesti sum teirra kjarnunmál. Havi mangan spurt meg sjálvan, hvussu okkara samfelag hevði verið at búleikast í, um Føroyaland ikki hevði átt merkismannin, slóðbrótaran og stovnaran av Føroya Javnaðarflokki, Peter Mohr Dam sála. Sjálvur var eg 16 ára gamal, tá eg persónliga á politiskum fundi, hoyrdi hetta politiska reystmenni halda røðu. Longu tá, tosaði hann um tað mannminkandi fíggjarligu støðu í pensionistarnir vóru í, aftaná at borgarligu flokkarnir høvdu sitið næstan tvey valskeið, uttan at hesir rættu hond frá síðu, at bøta um kor pensionistana. Skjótt aftaná at hann gjørdist Føroya Løgmaður í 1958, varð ellisrentan avtikin, soleiðis at føroysku pensionistarnir fingu, eftir tátíðar forholdum, eina trivaliga fólkapensión. Eisini viðgjørdi hann almanna-sosialmál, har hann millum annað segði, at øll børn óansæð fíggjarliga orku, skuldu hava møguleikan til víðari útbúgving. Fígging skuldi fáast til vega at endurnýggja fiskiskipaflotan. Tað hevði við sær, at vanligir fiskimenn runt landið tóku seg saman, og lótu 50-60 nýmótans línuskip byggja. Soleiðis fingu vit uppá fá ár ein nýmótans fiskiflota, ið flutti Føroyar áratíggju framm í fiskivinnuhøpi, har flakavirkir vóru bygd runt landið. Fyri teir mongu politisku, mentarligu eins og fíggjarligu varðar, ið stovnari Javnaðarfloksins legði eftir seg, so er tað gleðiligt at Gerhard Lognberg, ið saman við limunum í Skopunar Bygdarráð hava latið gera eina standmynd av merkismanninum Petur Mohr Dam, sála. Eiga at halda fast við tálmandi rúsdrekkapolitikkin Helgi Abrahamsen Løgtingið skal í dag taka støðu til eitt mál um at geva føroysku bryggjaríunum loyvi til at selja alla sína framleiðslu (tað vil siga eisini sterkt øl og rúsdrekka upp til 60 rúmprosentum av aloholi) í teirra sølubúðum. Hetta er avgjørt ein skeiv leið at ganga, og eg skal greiða frá hví eg haldi tað. Hagtølini tala greitt Fyri nøkrum árum síðani var at limur í Norðurlandaráðnum, har vit í ”velfærdsudvalget” arbeiddu nógv við spurninginum um rúsdrekkanýtslu. Vit kannaðu hagtøl úr øllum Europa, og tey vístu púra greitt, at spurningurin um prís og atgongd til rúsdrekka eru teir mest avgerandi fyri, hvussu nógv varð drukkið. Hetta er orsøkin til at flestu norðurlond hava valt eina skipan við einkarsølu. Tá Føroyar fingu nýggja rúsdrekkalóg í 1992 varð avgjørt, at vit eisini skuldu hava eina einkarsølu, sum skuldi taka sær av innflutningi og sølu av øllum rúsandi løgi. Tó fingu føroysku bryggjaríini loyvi til at selja teirra egnu framleiðslu av øli, sum tá í mesta lagi kundi hava styrkina 5,8 rúmprosent av alkoholi. Endamálið við einkarsøluni hevur alla tíðina verið at avmarka rúsdrekkanýtsluna og at minka sum mest um skaðan, sum rúsdrekka kann hava við sær fyri einstaklingin og samfelagið. Tað er so nógv, sum ikki kann keypast í hvørjari bygd Eg veit at onkur kann ilskast um, at tað kann vera í so langt at koyra til nærmastu rúsdrekkasølu, men hvussu nógvar aðrar vørur skulu vit ikki eisini koyra langt eftir? Sjálvur búgvi eg í eini stórari bygd, har tað ikki ber til at keypa rúsdrekka, men tað eru eisini so óalmindiliga nógvar aðrar vørur, sum ikki fáast í bydgini. Hví skal rúsdrekka av øllum takast fram um alt annað? Fyri mær er eingin ivi um, at skipanin við rúsdrekkasølu er eitt gott stýringsamboð til at tálma nýtsluna av rúsdrekka. Samstundis er atgongdin ikki verri enn so, at tann sum vil drekka sleppur at drekka. Hetta amboðið verður munandi skert, um bryggjaríini fáa eina víðkaða heimild til eisini at kunna selja sterkt øl og rúsdrekka. Verður uppskotið samtykt, so fer talið av rúsdrekkasølum í Føroyum at tvífaldast, og harvið verður atgongdin munandi størri, og sambært hagtølunum fer nýtslan eisini at vaksa. Kunnu semjast um nógv Eg veit at føroyingar verða ongantíð samdir um alt sum hevur við rúsdrekka at gera, men lat okkum halda fast við tað, sum vit hóast alt kunnu vera samd um. Vit eiga at vera samd um: • at rúsdrekka og ferðsla hoyra ikki saman. • at rúsdrekka og arbeiði hoyra ikki saman. • at børn eiga ongantíð at líða undir, at tey vaksnu drekka. • at rúsdrekka eigur ongantíð at gerast ein gerandisvøra í Føroyum. - So kunnu vit gott vera ósamd um restina. fyrst og fremst www.in.fo