hósdagur 13. desember 2018síða 30

FRÍGGJADAGUR 14. DESEMBER 2018 SOSIALURIN 145 30 KJAK Bústaðarpolitikkur í Tórshavn - tørvur á bústøðum til øll Johan Dahl   Tórshavnar Kommuna og okk­ara høvuðsstaður hevur stórar trupulleikar og avbjóð­ ingar á bústaðarøkinum. Meginparturin av tilflytingini til Føroya úr útlandinum sæst aftur í høvuðsstaðnum, og tí er trýstið har serliga stórt og harvið tørvurin á loysnum og byggiverkætlanum. Í nógv ár hava vit kent støðuna og gongdina, men politiskt er gjørt alt ov lítið at finna hóskandi bústaðarloysnir   Bústaðartørvurin í Tórshavn Politiska skipanin, land og komm­unur, ynsktu desperat at fáa føroyingar at flyta heim til Føroya eftir fíggjarkreppuna í 2008, men tað vísti seg skjótt ikki at verða hóskandi bústaðarpláss til tey, sum valdu at flyta. Samstundis er eftirspurningurin eftir ymiskum sløgum av bústøðum grundleggjandi broyttur seinnu árini.  Tórshavnar Kommuna hevur gjørt nakrar tørvsgreiningar av bústaðartørvinum í kommununi - hetta sæst í bústaðarpolitikkinum hjá kommununi, sum varð samtyktur 20. juni 2018. Mett verður, at tørvurin er hesin: – 240 íbúðir, áðrenn 2022 – 60 lestrar- ella ungdóms- íbúðir, áðrenn 2022 – 400 íbúðir afturat, áðrenn 2030 – 200 lestrar- ella ungdóms- íbúðir afturat, áðrenn 2030   Sagt verður, at ynskiligt er, at ein stórur partur av hesum verða leigubústaðir. Føroya Bústaðarfelag, ella Bústaðir eru í fer við fleiri leigubústaðir, men kommunan ynskir, at onnur í privatu vinnuni eisini bjóða seg fram at gera leiguíbúðir. Føroya Bústaðafelag hevur heldur ikki orku og møguleika at nøkta allan bústaðartørvin í Tórshavn.  Talan er um ein tørv á ymiskum sløgum av bústøðum og málbólkum: Bústaðarsløg: – Leiguíbúðir – Eigaraíbúðir – [endif]Lutaíbúðir Málbólkar: – Íbúðir til ung lesandi – Íbúðir til vanlig fólk og familjur – Íbúðir til eldri/ pensjónistar – Íbúðir til einligar mammur/ pápar við børnum – Íbúðir til fólk, sum bera brek – Aðrir málbólkar   Talan er um samfelagsbólkar, sum hava í miðal og undir miðal í inntøkum. Tørvur er við øðrum orðum á stórari nýhugsan á føroyska bústaðarmarknaðinum. Uppgávan at skipa, planleggja og fíggja bústaðir í Føroyum, og serliga Tórshavn, er at slíkum slag og vavi, at tað onkursvegna skal stór orka og greiðir form­ ligir karmar gerast frá almennari politiskari síðu. Formligir karm­ar og skipanirnar at leiða og stýra bústaðarmenningini vanta, byggiorka vantar og viljin til fígging er ov lítil. Bústaðartørvurin í Tórshavn er av slíkum slag, at tørvur er á loysnum uppá stutt sikt, millum­langt sikt og uppá longri sikt. Viðmerkjast kann, at bústað­ ar­tørvurin í Føroyum hevur gjøgnum allar tíðir fylgt bú­skap­arligu gongdini í sam­ felagn­um. Hetta merkir, at vit tí skulu vera varin við ikki at byggja ov nógvar bústaðir ella byggja skeivt slag av bústøðum - og ikki seta í verk nakrar panikk- ella hovsaloysnir.   Bústaðarpolitikkur - visjón og mál hjá Tórshavnar Kommunu Fyri 15 árum síðani var bústað­ arbýtið ógvuliga einstáttað í Tórshavnar Kommunu. Samlaða talið á búeindum var um­ leið 5.500, og lutfallið var 95% set­hús og 5% íbúðir. Í dag eru umleið 72% sethús, 17% tví- og raðhús, 7% eigara­ íbúðir, 3% lestraríbúðir og 1% leigubústaðir - sí myndina nið­an­fyri. Visjónin hjá Tórshavnar Komm­unu á bústaðarøkinum er, at “Allir borgarar í Tórshavnar Kommunu skulu hava møgu­ leika at búgva í einum tíðar­ hóskandi bústaði í einum virkn­um høvuðsstaði við fjølbroyttari fólkasamanseting”. Málið hjá kommununi á bústaðarøkinum er: – Fleiri leigubústaðir – Privat feløg við til at reisa leiguíbúðir – Umferð í bústaðar- marknaðin – Borgarar seta búgv í eigarabústøðum – Ung støðast í høvuðs- staðnum Tórshavnar Kommuna sær út til við hesum bústaðarpolitikkinum at vera á rættari leið á bústað­ar­ øk­inum. Fólkavøkstur og bústaðar­ menning hongur saman Vit kunnu ikki bjóða føroyingum at flyta til Føroya ella høvuðs­ staðin og síðan venda bakið til og halda, at tørvurin á bústøðum verður loystur av marknaðinum bara. Tað gerst eisini alt greiðari, at tørvurin á bústaðum er full­ komu­liga ymiskur frá málbólk til málbólk. Tað, sum nú krevst er at flyta seg frá vøkrum visjónum og orðum til handling - og leggja nakrar langtíðarætlanir við einari uppraðfesting av bústað­ armenning. Aftur ein knokkroyting av pensjónistum Beate L. Samuelsen, forkv. Landsfelag Pensjónista Um politikkarar gera eftir uppskoti Skattanevndarinnar, skulu landsins pensjónistar gjalda yvir átta milliónir krónur um mánaðin í tænastugjøldum Sambært formanninum í Skattanevndini, Kára Petersen, verður í Føroyum ikki rindaður skattur av fleiri av hægstu lønunum, sum vunnar verða aðra staðni. Tað stendur í eini grein í Sosialinum mikudagin 5. des. 2018. M.a. verður upplýst, at ein sera stórur partur av teimum 552, sum hava eina árliga skatt­skylduga inntøku omanfyri millión­ina, eru okkara lands­ menn, sum sigla við útlendskum skip­um. Skattareglurnar viðv. teimum eru so ymiskar, alt eftir hvar og hvussu teir verða skattaðir, at landskassin og kommunu­kass­ar­ nir her í landinum kenna seg fyri vanbýti. Alt kemst av tvískatta­avtal­ um, sum Føroyar hava við onnur lond, verður sagt. Eftir sum komm­unurnar ikki fáa tann stóra gloypubitan av hesum skatta­krónum, sum tær kundu ynskt sær, skal tað ganga útyvir okkum onnur, sum skulu gjalda meira. Skattanevndin er sambært greinini av tí áskoðan, at lægri inntøkuskattur og fleiri tænastu­ gjøld høvdu bøtt um støðuna hjá komm­ununum. At allar kommunur landsins líða nakra neyð, er neyvan í tráð við veruleikan. T.d. sigst, at penga­kassin hjá landsins størstu komm­unu, Tórshavnar komm­ unu, er um at flóta yvir. Ein jongleran Skattanevndin hevur í so nógv ”góð” hugskot, tá tað ræður um at knokkroyta bólkin av landsins eldri borgarum. Uppskotið, sum Skatta­nevnd­ in jonglerar við fyri at útvega kommunum størri inntøku, er, at allir borgarar yvir 20 ár skulu gjalda kr. 300,- pr. høvd um mánaðin. Haraftrat skulu kommun­ur­ nar krevja eitt mánaðarligt húsatænastugjald fyri vatn­ veiting, kloakk, renovatión og sløkkilið uppá kr. 1.000,- fyri eini vanlig sethús, kr. 800,- fyri raðhús og kr. 600,- fyri eina íbúð. Sambært fíggjarlógar­upp­ skoti løgtingsins, sum í hesum døgum skal samtykkjast, verða í Føroyum í 2019 tilsamans 8.747 pensjónistar móti 8.570 í 2018. Hetta er sanniliga ein stórur bólkur av fólki, má man siga. Pensjónistarnir skulu sam­bært løgtingsuppskotinum fyrst gjalda 300 kr. pr. høvd í borgaragjaldi x 8.747=2.624.100 kr. um mánaðin. Ein gøla Haraftrat skulu somu pensjón­ istar, sum tilláta sær at búgva í sethúsum, gjalda, kr. 1000,- fyri ognina um mánaðin. Hvussu nógvir pensjónistar búgva í egnum sethúsum, vita vit ikki. Fleiri eru jú hjún ella sambúgvar. Men siga vit, at 6000 búgva í egnum sethúsum, skulu teir av við tilsamans kr. 6.000.000,- um mánaðin. Leggja vit samlaða borg­arar­ gjaldið kr. 2.624.100,-, sum pen­sjónistarnir skulu gjalda, og sethúsagjaldið kr. 6.000.000,-, saman, fáa vit eina upphædd, áljóðandi kr. 8.624.100,- sum rændir verða hvønn einasta mánað frá pensjónistum. Tað er rætt og slætt ein gøla fyri Føroya land, um tikið verður undir við uppskoti Skattanevndarinnar. Í staðin fyri at fara eftir teimum, sum sambært Skatta­ nevndini hava eina skatta­ skylduga inntøku omanfyri milliónina uttanfyri land­ oddarnar, men búgva her, tí tað er so strævið og møtimikið, er munandi lættari at leggja tænastugjøld á m.a. pen­ sjónistarnar, tá samfelagnum vantar pening. Hetta er ikki rættvíst yvirfyri pensjónistunum í Føroyum, og vóna vit, at møgulig tænastu­ gjøld ikki vera løgd á okkum.