hósdagur 17. januar 2019síða 19

FRÍGGJADAGUR 18. JANUAR 2019 SOSIALURIN 7 19 tørvur eftir amerikanskum doll­ ar­um, sum hevur ført landið út í kreppu. Mangulin upp á dollarar merkir, at stjórnin ikki hevur verið før fyri at keypa nokk av brennievni, heilivági og øðrum vørum úr útlandinum. Í longri tíð hevur mark verið fyri, hvussu nógv fólk sleppa at keypa í handlunum. Tvey breyð til hvønn kunda, eina øl til hvønn, 12 cola-fløskur til hvønn. Nógv­ir handlar taka einans ímóti amerikanskum dollarum, sum ger tað torført hjá nógvum simbabv­ um at keypa yvirhøvur. At virðis­ mink­anin, inflasjónin, í Simbabvi var 42,09 prosent í fjør, ger ikki støðuna hjá fólkinum í Simbabvi betri. Leygardagin kunngjørdi nýggi forsetin, Emmanuel Mnangagwa, at hann hevði funnið eina loysn. Trupulleikin var ikki, at stjórnin ikki kundi tryggja brennievni, segði hann, men at fólk keyptu inn undir seg, fyri síðani at selja brenni­evni aftur, tá prísurin fór upp. Loysnin hjá forsetanum var tí at seta prísin á brennievni upp. Úr 8,12 krónum liturin til 21,67 krónur liturin. Simbabvi, eitt tað fátæksta landið í heiminum, hevur nú eitt tað dýrasta brennievni í heimin­ um. Simbabviska fólkið var longu farið at ilskast. Tíðliga um viku­ skiftið gingu søgur um ófrið í bens­in­køunum. Fólk vóru farin til hend­urs og onkrir bensin­støð­ eig­arar vórðu bukaðir. Tá tíðindini um prísøkingina bórust, fór alt á gos. Læknarnir í Simbabvi, hvørs mán­aðarløn er 2.000 krónur, og almenn starvsfólk, sum fáa 1300 krónur um mánaðin, hava longu verið í verkfalli í nakrar vikur. Mána­dagin eggjaði landsfelagið hjá fak­feløgunum sínum limum ikki at fara til arbeiðis. Í staðin eru mótmælisgongur nú um alt Simbabvi. Høvuðsvegirnir verða byrgdir av, fólk seta eld á bilar, ræna handlar og stjórnin svar­ar við at senda løgregluna og her­in út á gøturnar. Mánadagin valdi stjórnin eisini at steðga øllum internetsambandi við umheimin, fyri at forða, at fólk sendu myndir og filmsbrot av hendingunum út um land­odd­ ar­nar. Fleiri fólk eru skotin seinastu dagarnar og í ávísum býarpørtum í Harare gongur løgreglan hús úr húsi og handtekur fólk, sum eru atfinningarsom móti stjórnini. Sjúkrahúsini í býnum eru full av særdum, fólk, sum eru bukað av løg­regluni og herinum seinastu dagarnar. Emmanuel Mnangagwa bleiv valdur til forseta í summar, eftir at Robert Mugabe bleiv koyrdur frá. Hóast hann gav lyfti um at virða mannarættindi og at steðga mutri í almenna geiranum, sæst lítið til hesi lyfti. Ákærur um valsvik eftir valið og boðini um at senda herin út í gøturnar, sum førdi til at sjey fólk vóru skotin, gera, at fólk hava mist trúnna á krokodilluna, sum hann vanliga verður kallaður. Emmanuel Mnangagwa var leiðari í einum uppreistrar­felags­ skapi móti hvíta fólkinum í 60’un­um. Felagsskapurin kallaði seg krokodillurnar. Teir lupu á bónda­garðir hjá teimum hvítu og í 1964 bleiv hann dømdur 10 ára fongsulsreving og vístur av land­ in­um fyri at hava bumbað eitt tok. Seinni gjørdist hann høgra hond hjá Robert Mugabe og tók lut í tingingunum, sum førdi til at Simbabvi fekk sjálvræði í 1980. Hann var trygdarráðharri fyrstu tíðina og spældi allarhelst ein virknan leiklut í sonevndu Gu­kura­hundi-myrðingunum mið­skeiðis í 80’unum. Yvir 20.000 fólk av Ndebele-uppruna vóru drip­in hesi árini, tí tey stuðlaðu ein­um øðrum frælsisveingi enn sigurs­harrunum Mugabe og Mnangagwa. - Simbabvi undir Krokodilluni er einki frægari enn undir Mugabe. Hann lovaði nógv, men sannleikin er, at hann er akkurár líka korrupt­ ur sum Mugabe var. Tað er fram­ vegis soleiðis, at Zanu-PF ríkar seg upp, meðan fólkið livir í armóð, sigur Nelson Hlatywayo, sum býr í Harare. Hann vísir á, at Simbabvi hevur sera ríkt náttúruríkidømi, stórar mongdir av gulli, diamantum, kromi og platin liggja í jørðini, men tað eru í stóran mun útlendsk feløg, sum útvinna tilfeingi og fara avstað við vinninginum. - Í mongum førum keypa út­ lendsku feløgini rættindini til jørðina frá stjórnini ella rættari frá einstøkum persónum í stjórnini. Avleiðingin er, at náttúruríkidømi ikki kemur vanliga fólkinum til góðar, sigur hann. Mthuli Mawarire, úr Bulawayo, heldur tó, at trupulleikin í Sim­ babvi er størri enn bara stjórnin. - Sannleikin er, at tað ikki bara er stjórnin, sum er korrupt, mut­ urin seyrar gjøgnum alt sam­fel­ agið. Tað, sum vit síggja í løtuni, er at fólk síggja ein møguleika at ger­ ast rík og tí snýta tey, sigur hann. Nelson Hlatywayo er ikki samd­ur. - Tey snýta tí tey mugu snýta fyri at yvirliva. Tá neyðin er so stór, so ger fólk tað, sum má gerast fyri at yvirliva, sigur hann. Hvørgin teirra væntaði, at ónøgd­in móti stjórnini fór at gerast ófriðarlig, men so væntaði held­ur ongin, at forsetin fór at seta prísin á brennevni so nógv upp. - Vit kenna krokodilluna, vit vita, hvat kann henda, um vit mótmæla, sigur Nelson Hlaty­ wayo. Nú er líkt til, at vit fáa sjón fyri søgn. Nelson Hlatywayo sigur, at støðan er sera spent í løtuni. - Altjóða trýst noyddi stjórnina at lata internetsambandið upp aftur í gjár, so at fólk kunnu fáa sam­band við síni kæru. Vónandi er tað ringasta aftanfyri okkum nú, men so leingi sum fíggjarkreppan varir við, er torført at spáa um, hvat fer at henda, sigur hann. Í fleiri mánaðir hevur verið stórur bensinmangul í Simbabvi. Við allar bensinstøðir eru langar bíðirøðir. Í langa tíð hava avmarkingar verið á gerandisvørum sum breyði, vatni og mjøli. Nógvar av hillunum í handlunum eru tómar.