hósdagur 31. januar 2019síða 25

FRÍGGJADAGUR 1. FEBRUAR 2019 SOSIALURIN 13 25 Komandi partur Komandi partur verður ein frásøgn um føroyingar við italienskum trolarum seinast í 1930-árunum. Tað er alt sum bendir á, at hesin fund­ur, sum Petur umrøður, var hildin 5. juni 1921, tá ið Petur var knappliga 7 ára gamal. Tann norð­maður, sum hann umrøður blandar hann vist við ein fund í 1924, tá ein norðmaður var røðari. So hann hevur verið við tá eisini. Kristin í Geil var í hvussu er við til fundin í 1921. Sum tað sæst var Petur hugtikin av Kristini. Teir vóru eisini skyldmenn. Mamma Petur, Malla, og Kristin vóru systkinabørn. Kristin skrivar um hendan fólkafundin í Tingakrossi 8. juni. Hann skrivar m.a. Fundurin í Reynsmúlalág sunnu­dagin var so væl fyrireik­að­ ur sum nakar í allar mátar. Náttin framm­anundan boðaði um ein fagr­an dag. Fólk komu alla staðni frá til fundar. Og fundarplássið er frálíkt. Men so díkti mjørkin á við drivi og kalligum vestanloti, einki hómaðist av vakurleikanum uttanum og heldur ófýsið var at sita stillur leingi. Tað var Sól­ar­ magn, ungmannafelagið á Vel­ba­ stað, sum skipaði fyri fundinum. Fundarskráin, sum Petur nevnd­ir, var henda: Próstur Dahl prædikar N. Winther Lützen: Jarðarbrúkið í Føroyum J. Patursson: Kvæðini Símun av Skarði: Menniskja og náttúran Mikkjal á Ryggi: Poesiurin í føroyskum vinnulívi. R. Rasmussen: Lívið og hugsjónirnar Tingakrossur endurgav í fyrsta umfari tvær av røðunum. Onnur var tann hjá N. Winther Lützen. Hann greiddi millum annað frá, at virðið av føroyskum jarðarbrúki tá var 4 mill.kr. árliga. Hetta var ikki lítið fyri nærum 100 árum síð­ani. Hann hevur eisini eina áhuga­ verdu útrokning av virðinum á jørð­ini: “Líkna vit saman tað virði, seyða­brúkið gevur av eini ásettari vídd móti tí, sum neytabrúkið og tí sum eplaveltingin gevur, síggja vit, at hetta virði er ógvuliga ym­ iskt. Meðan vit kunnu rokna, at seyða­brúkið gevur eitt skurðlamb av einum hektara av meðal haga­ jørð, føðir henda sama víddin eina kúgv, tá jørðin er dyrkað. Tað sum kúgvin gevur, kann roknast at vera 10 ferðir so nógv vert sum lambið. Á somu vídd kunnu vit við meðal ávøkstri av eplum fáa virði, ið er um 10 ferðir størri enn tað kúgvin gevur. Hin greinin er talan hjá Sím­ uni á Skarði. Í einum seinni Tinga­ krossi er røðan hjá Jóannes Pat­ urs­son. Merkið skipaði eisini í síni tíð fyri fólkafundum. Fundarfólkið hildið aftur á Toftum P oul Johs. Lindberg var ein tann holl­asti stuð­ul­ in hjá ung­manna­felagn­ um Merkið í mong ár. Hann hevði eisini nakrar grein­ir í Neistanum. Tann 15. okt­ob­er 1942 hevði eina grein um ein fólkafund í Klaksvík. Her skal brot verða tikin úr henni: Til hesar fólkafundir var sum oftast farið úr Havn við eim­ skipum, ið aloftast vóru stúgv­ andi full av kátum fólki, bæði ungt og gamalt. Men tað var fyrst á heimleiðini, at hýrurin var rættiliga góður, tá gekk dansurin lystiliga á dekkinum. Tað var heldur ikki sjáldsamt, at tvey funnu saman á slíkum ferðum. Hesin fundur í Klaksvík var lýstur at vera 5. Juni 1942. Poul Johs hevur eina drúgva frá­søgn um um ferðina til Klaks­víkar, har teir fóru við mjólk­arbátinum inn á Skála­ fjørð­in, síðan við bilum til Fugla­fjarðar. Haðani var farið við út­róðrarbátinum Alma til Klaks­víkar. Komnir til Klaksvíkar tók Rob­ert Joensen ímóti okkum og ans­aði eftir, at øll kundu koma und­ir tak og fáa mat drekka. Nakað væl av fólkinum tók hann heim til sín sjálvs, har tey fingu ein óføra góðan døgurða. Veðrið var ov vánaligt at hava fundin uttandura, so hann var settur í dansistovuni, sum skjótt var stappandi full av fólki. Røðarar vóru Sverri Fon, Sig­ vald Djurhuus, Petur Háberg og Rob­ert Joensen. Richard Long leiddi fundin. Allar røðurnar vóru stak góðar og manandi. Um­røðuevnini vóru væl vald og frá­líka tíðarhóskandi. Røðurnar áttu at komið upp á prent. Tá ið røðurnar vóru lidnar og høvdu fingið tann fagna sum teimum til kom, segði Andreas Seyðberg nøkur orð um hin før­oyska dansin í samband við kjak, sum var farið fram í bløð­ un­um. Tó at hann tosaði nakað uppí saman, so var høpi í tí hann segði, hann hevði góða grein í sínum máli. So var fundurin end­aður og hvør fór til sítt. Men tað kann sigast, at fólkið hevði fingið nakað nógv av andaligari føði og barlast. Dramatiska ferðin til Havnar Síðani varð farið avstað aft­ur við bátinum Alma til Fugla­fjarð­ ar. Her varð ringt til eing­ilsk­ menn­inar um siglingar­loyvi av Skála­firði. Men hetta vísti seg at vera meira trupult, enn vit høvdu roknað við. At enda fingu vit ordrar til at leggja at landi á Toftum á ferðini úr Søldarfirði. Komin út hagar fór Long niðan á “Head Kvarter” hjá bretska her­ valdinum. Hann kom oman aft­ ur við einum manni, sum skuldi hyggja at nummar og navna­ brett­inum á bátunum hjá okkum, men har var hvørki nummar ella navn at finna. Vit fingu so loyvi at fara fyri egna ábyrgd. So varð hildið avstað og siglt var fram við landi. Tá vit komu út fyri Neshamar og gjørdu okkum klár at seta kós suðureftir, tá var tað at hetta hendi. Eitt skot varð loyst av landi og ein eldkúla sveimaði yv­ir høvdinum á okkum. Báðir bát­ar­ n­ir løgdu stilt beinanvegin. Ein her­maður kom oman á bakkan og rópti: “Go back to Toftir.” Long bað Sigfred Skaale um at rópa og siga, at vit høvdu siglingarloyvi. Hann so gjørdi, men somu boðini komu aftur. Her var skilligt, at her var einki annað at gera. Tá vit løgdu at landi á Toft­um komu tveir soldátar við byrsu at taka ímóti okkum. Hes­ir gingu alla náttina at ansa eftir bát­un­ um. Men vit neyðars menn­iskju, høvdu ongan mat og ikki tak yvir høvdið. Long og nakrar aðrir fóru nú nið­anaftur í Head Kvarter, men teir vóru ikki at vika. Teir royndu at fáa fatur á Skansanum í Havn, men hann svaraði ikki, helst vóru teir sovnaðir. Vit fingu so at vita, at fyrr enn kl. 7 á morgni kundu vit ongan veg sleppa. Klokkan leið nú móti 2 um náttina. Blíðskapur hjá Andreas í Túni Vit fóru so inn á telefonstøðina. Long ringdi fleiri ferðir til sítt egna telefonnummar, eing­ in svaraði. Síðan royndi hann Mogens Lützen, bretska kons­ ul­in, og fleiri aðrar menn í Havn, sum vit væntaði at fáa hendur á. Nei, ikki batti. Langt um leingi fekk sonur Tór­garð fatur á pápa sín, sum liv­ andi boðaði frá at vit vóru settir í konsentratiónslegu. Vit fingu so lykilin til skúlan og sluppu at gista har. Men lítið bar til at sova. Nakrir okkara fóru ein túr oman móti lendingini. Har hittu vit Andreas Hansen, eig­ar­anum av Mjóvanesi. Hann hevði verið og sett sildagørn og var so makaleysur, at hann bjóð­ aði øllum fangunum heim til kaffi. Hetta kom væl við, tí eingin okk­ara hevði fingið vátt ella turt. Heima hjá Andreasi var alt farið til songar, klokkan var um trý. Konan og døtur av songini at kóka kaffi og borðreiða. Summi okkara vóru so illa svøvnt, at tey sovnaðu, sum tey sótu við kaffi­ koppinum í hondini. Fyri henda blíðskap skylda vit Andreasi stóra tøkk og ynskja, at hetta verður afturlønt á ein ella annan hátt. Tá øll høvdu fingið kaffi var farið oman aftur í skúlan at royna at sova. Morgunin eftir varð farið nið­ an í Head Kvarter og so at ringja til Havnar. Teir ringdu til Ihlen, norska konsulin, so nú kom ylur í Havnina. Eisini ringdu teir til fút­an, ella Niels (Westerby), sum teir róptu hann. Hann royndi tað hann kundi, mest tí at báðir kon­ tór­menninir hjá honum vóru við á ferðini. Tað gav tó einki úrslit. Langt um leingi fingu vit at vita, at vit kundu sleppa til Havn­ ar við ferðamannaskipinum Tróndi, og bátarnir við einum manni í hvørjum báti sum stýri­ menn kundu fáa loyvi til at hanga aftur úr Tróndi. Tróndur kom so um 11 tíðina, og í hesum skili komu vit suður aft­ur til Havnar. Hetta hevði verið ein sjáldsom og drúgv ferð, men vit høvdu upplivað nógv, og enn­tá í fremstu røð í eldlinjuni. Petur var á báðum fólkafundunum, sum eru umrøddir í hesi grein. Á tí seinna fundinum var hann ein av røðarunum. Fólkafundir eru framvegis populerir. Hesin var hildin á Lítlu Dímun Klaksvíksferðin: