týsdagur 30. november 2004síða 6

6 Nr. 229 - 30. november 2004 Yvirgangur er í dag størsta hóttanin móti heimsfriðinum. Hóast Føroyar liggja sum eitt idyl í Norð- uratlantshavi, so er yvirgangurin sanni- liga eisini ein hóttan ímóti Føroyum, vóru greiðu boðini frá danska uttanríkisráð- harranum, Per Stig Møller, á landsfund- inum hjá Fólkaflokk- inum leygardagin GESTARØÐAN Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Fiskurin var svimjandi í havinum, vegir og tunnlar fingu frið, og kvinnur vóru kvinnur, tá danski uttanrík- isráðharrin vitjaði í Føroy- um um vikuskiftið. Uttanríkisráðharrin hjá dønum, grønlendinum og føroyingum gjørdi ístaðin eina roynd at draga teppið undan tí føroyska kjakin- um, og tað gjørdi hann við eini hóttan um terror. Per Stig Møller var gesta- røðari á landsfundinum hjá Fólkaflokkinum, og hann gav fundarfólkinum eina smakkiroynd av, hvat veru- liga rør seg í heiminum í løtuni. Meðan føroyingar áhald- andi kjakast um kvinnur, kloakkir, vegir og fisk, stendur yvirgangur ovast á breddanum alla aðrastaðni. – Føroyar liggja sum eitt idyl í Norðuratlantshavi, men tit kunnu ikki melda tykkum úr heimssamfel- agnum, sum tit gera tað í »Den Sorte Gryde« hjá William Heinesen, hóast tit kanska ynskja tað. Yvir- gangur er størsta hóttanin ímóti heimsfriðinum – lat ongan iva vera um tað – og yvirgangurin er eisini ein hóttan ímóti Føroyum, segði Per Stig Møller sum grundgeving fyri, hví hann kom til Føroya at tosa um yvirgang. Per Stig Møller hevur drúgvar royndir sum fyri- lestrarhaldari, og hetta kom greitt til sjóndar á lands- fundinum hjá Fólkaflokk- inum. Hann dugdi ótrúliga væl at greiða frá, og við fleiri góðum dømum úr føroyska samfelagnum megnaði hann væl at knýta Føroyar og yvirgang saman. Og boðini frá danska uttanríkisráðharranum vóru greið. Føroyingar halda seg kanska liggja fjarskotnar og friðarligar úti í Norður- atlantshavi, men hetta er eingin trygd ella verja ímóti yvirgangi. Per Stig Møller vísti á, at gamaní eru Føroyar ikki eins nógv drignar inn í stríðið um yvirgang sum aðrar tjóðir, men kortini skulu føroyingar ikki kenna seg alt ov tryggar. – Yvirgangurin rakar okkum øll á ein ella annan hátt. Tit eru ein sjómans- tjóð, og hóttanin um yvir- gang hevur hert trygdar- reglurnar umborð, sum seinkar skipini og tann hátt eru tit ávirkaði av yvir- ganginum, sigur danski uttanríkisráðharrin. Sundurbýttur yvirgangur Per Stig Møller heldur, at tað ber til at býta yvirgang- in í tveir ymiskar bólkar. Hann kallar bólkarnar fyri ávikavist frælsisrørslur og ideologiskar yvirgangs- menn. – Tú hevur tey, sum vilja vinna sær landaøki, tað verið seg frælsisrørslur, sum eitt nú í Kashmir, Tjetjenia og Palestina. So- leingi hesir bólkar ikki drepa sivil fyri at røkka sínum málum, vil eg kalla hendan bólk fyri frælsis- rørslur heldur enn yvir- gangsbólkar. Í hinum borð- inum hevur fólk, sum hava sett sær fyri at beina fyri vestligu mentanini og inn- føra koranina. Hetta slagið av yvirgangi er nógv vandamiklari enn tey, sum vilja vinna sær landaøki, heldur danski uttanríkis- málaráðharrin. Hann vísir, at tað er ómetaliga torført at basa yvirgangsbólkunum, sum fremja yvirgang av ideolog- iskum grundum. – Tað ber til politiskt at loysa træturnar í Palestina, Tjetjenia og Palestina, men hitt slagi av yvirgangi ber ikki til at loysa politiskt. Tað ber snøgt sagt ikki til at ringja til Bin laden fyri at finna út av, hvussu vit lokalisera ideologiska yvir- gangin, sigur hann. Danski uttanríkismála- ráðharrin leggur áherðslu á, at hesar rørslur hava eittans endamál, og tað er okkara samfeløg ikki skulu virka til fulnar. – Teir vilja hava, at vit skulu gerast bangin. Tá vit gerast bangin, tora vit mill- um annað ikki at ferðast, og tað er eitt stórt bakkast fyri okkara búskap og harvið okkara vælferð. Ideolog- isku yvirgangsmenninir vilja endurreisa muslimska ríkið frá miðøld. Álopið á Madrid í mars er eitt greitt tekin um hetta, tí yvir- gangsmenninir eru ónøgdir um, at teir í 1492 vórðu tveittir úr Madrid, sigur hann Per Stig Møller vísir á, at tað er nærum ógjørligt at fyribyrgja fyri sonevndu ideologiska yvirganginum, tí framferðarhátturin hjá hesum bólkum er ikki nýtt- ur áður. – Hesir bólkar arbeiða ikki gjøgnum ávísar statir, men heldur gjøgnum fleiri statir. Teir sláa eisini til í nógvum ymiskum londum, og tað ger tað ómetaliga tórført at spáa um, hvar teir sláa til, sigur danski uttan- ríkisráðharrin. Loysnin Hóast tað kann tykjast sum ein ovurhonds stór upp- gáva, so ætlar Per Stig Møller ikk at fella í fátt og lata yvirgangin fáa fasta- tøkur kring heimin. Eftir hansara meting eru tveir hættir at loysa trupulleik- arnar upp á. – Her og nú kunnu vit sláa hart niður á yvirgangin við at økja um trygdina við at herða marknaeftirlit og lutin hjá løgregluni. Hyggja vit meira langtíðar, so eru menningarhjálp og fri- handil avgerandi fyri at basa yvirganginum, heldur gestarøðarin. Hann vísti á, at í komandi ári verður WTO-fundur í Hong Kong, og hesin fundur fer at fáa avgerandi týdning í stríðnum móti yvirgangi. – Vit mugu fáa tollmúr- arnar burtur. Fáa vit framt tær broytingar, sum lagt er upp til á fundinum í Hong Kong, so verða á leið 600 mió. dollarar í umferð árliga kring heimin, og av hesum fara 400 mió doll- arar at enda í menningar- londunum, og hetta kann leggja gróðrarbotnin fyri veruligari búskaparligari menning í hesum londum, vísir Per Stig Møller á. Hann heldur, at tað er av alstórum týdning, at menn- ingarlondini sjálvi ynskja broytingar. – Vit skulu sjálvandi inn í hesi lond at gera ábøtur og menna hesi lond, men initiativið má koma frá teimum sjálvum, vísir hann á. Per Stig Møller sær tvær ymiskar framtíðarmyndir, hvat yvirgangi viðvíkur. Tann góða framtíðarmynd- in er, at vesturheimurin megnar at basa yvirgang- inum, og at fríhandil slepp- ur at valda, so menningar- londini megna at koma á hædd við samfeløgini í vesturheiminum. Tann ringa framtíðar- myndin er, at vesturheimur- in ikki fær bilbugt við yvir- gangin, og at hann harvið sleppur at breiða seg. Hendur tað, væntar danski uttanríkismálaráðharrin, at fleiri statir fara at kenna seg hóttar, og búskaparliga menningin fer at fáa eitt álvarsamt bakkast, har okk- ara vælferð verður álvars- liga hótt. – Mín meting er, at megna vit ikki at fáa tamar- hald á yvirganginum í hes- um áratíggju, so beri eg stóran ótta fyri, at støðan verður ilt verri og yvirgang- urin verður ógvusligari enn nakrantíð, væntar danski uttanríkisráðharrin. Yvirgangurin hóttir vælferðina: Føroyingar eisini í vanda – Føroyar liggja sum eitt idyl í Norðuratlantshavi, men tit kunnu ikki melda tykkum úr heimssamfelagnum, sum tit gera tað í »Den Sorte Gryde« hjá William Heinesen, hóast tit kanska ynskja tað, segði Per Stig Møller sum grundgeving fyri, hví hann kom til Føroya at tosa um yvirgang. Mynd: Rúna Sivertsen