týsdagur 5. februar 2019síða 20

Mikudagur 6. februar 2019 · Nr. 15 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 ÚTVARP FØROYA 62 ÁR Í DAG Tað var tann 6. februar í 1957, at Útvarp Føroya fór undir regluligar út­varps­send­ ing­ar. Fyrstu tíðina var senditíðin ógvuliga avmarkað. Stjóri fyrstu trý árini var prest­ur­in Axel Tórgarð. Í 1960 varð Niels Juel Arge settur sum stjóri. Hann hevði starv­ast í útvaprinum frá byrjan og hann gjørdist skjótt ímyndin av útvarpinum. Hann røkti stjórasessin í 30 ár til 1990. Í 1884 var Sjónvarp Føroya stovna. Í 2005 vórðu báðir stovnarnir lagdir saman í ein stovn, Kringvarp Føroya. Í morgin, 7. februar, fyllur Emma Jeppesen (fødd Faulenborg) 100 ár Í 1905 kom ein ungur maður, Christ­ ian Andreas Faulenborg, til Havn­ar á veg til Viðareiðis at verða til­ nevnd­ur prestur í Ónagerði. Kom­ in til Havnar helt hann nakrar fyr­i­lestr­ar í Meinigheitshúsinum í Havn, og áðrenn hann fór til Við­ ar­eið­is, vendi hann sær til Johan Vil­helm Mohr á Skansagarði og spurdi, um onnur av hansara døtr­ um, sum spældi upp á orgul í Mein­ ig­heits­hús­i­num, kundi koma til Við­ar­eiðis at vera húshjálp hjá sær í Óna­gerði. Pápin játtaði hansara umsókn. Dótt­ur­in, Dorthea – vanliga kall­að Malla – fødd 1886, gjørdist hús­hjálp í Ónagerði, hóast hon hevði fing­ið at vita, at tað spøkti á presta­garð­ i­num. Í 1908 giftust tey og fingu tvey børn, Gunnar og Anne Mar­ia, áðrenn tey í 1915 fluttu í ann­að prestaembæti á Mors í Norð­ur­jyl­ l­andi. Tey giftust í Klaksvík og fóru hað­ani til Viðareiðis við nýggjum 8-mann­afari doypt Dorthea, sum merk­ir ”Guds gáva.” Inni í Christianskirkjuni hongur hetta 8-mannafarið ”Dorthea.” Tá ið kirkj­an varð vígd í 1963, var Malla – Dort­hea – hjá­stødd sum boðin gest­ ur. Faul­en­borg, prestur doyði 1960. Í bókaverkinum J. H. O. Djur­ huus, Ein bókmentalig ævisøga II, sum Hanus Andreassen [Kamban] skriv­aði og Mentunargrunnur Stud­ent­a­fel­ags gav út í 1995, lesa vit: ”Prestur um hetta mundi var Christ­i­an Andreas Faulenborg. Hann hevði gift seg við eini ungari vakr­ari havn­ar­gentu, Mallu, dóttur Vil­helm Mohr. Tað tykist, sum ikk sørt av vertskapi og stuttleika hev­ ur verið á prestagarðinum í Óna­ gerði um hetta mundið. Janus skriv­ ar til Onnu tann 1.3.1910: ”Og hvussu formar seg fyri tær lív­ið? Hugn­alig chokoladagildir hjá past­or F. við eftirfylgjandi stuttligum dansi­ løt­um? Og tað skilst av hes­um og øðrum brøvum, at kona hans­ara elskaði at dansa, og at henn­ara vakurleiki og elegansa kom til sín rætt, har Terpsichore [ein av teim­ um 9 dísunum í tí griksku guda­ lær­u­ni] – dansins musa – hevði sín gand­a­stav á lofti.” Á prestagarðinum var eisini eitt á­víst mentunarligt umhvørvi. Faul­ en­borg var flogvit og ”klassikari.” Jan­us støkk ofta inn á gólvið í Óna­ gerði og var vælkomin har. Hann og Faul­en­borg hava ivaleyst havt nógv at tosa um. Lagt kann verða aftrat, at Faul­en­borg var góður uppalari. Før­oy­ing­ar, sum vóru húskallar á garð­i­num, fingu samstundis und­ir­ vís­ing í málum frá presti. Magnus Skæl­ing lærdi franskt har norðuri. Lo­uis Zachariassen lærdi í 1911 týskt í Ónagerði. Hetta var kanska fyrsti spírin til, at hann seinni fór und­ir at týða Faust eftir Goethe.” Tá ið Faulenborg, prestur, legði frá sær vegna aldur, fluttu hann og kona hansara, Malla, í eina íbúð á Am­ager, Stokrosevej 2,2 t.v., sum var víð­opin, tá ið Chr. Matras og kon­an og Tróndur Olsen og konan og ann­ að gott fólk pikkaðu upp á dyrnar. Tað vóru hugnaligar løtur við góð­ um mati og andbornum práti. Presturin doyði 1960 86 ára gam­ al og Malla doyði 1967 81 ára gomul. Sum longu sagt fluttu hjúnini Malla og Chr. Faulenborg við tveim­ um børnum til eitt prestaembæti á Mors í Norðurjyllandi í 1915. Har fingu tey teirra triðja barn, eina dótt­ur, sum fekk navnið Emma. Tað er hendan Emma, sum fyllur 100 ár í morgin (7.2.). Í 42 ár var Emma skriv­stov­u­ leið­ari í tí 160 ára gamla handlinum Perm­in, sum seldi til handlar og ikki priv­at, og framhaldandi selur víða um í heiminum alt hugsandi til­far til brodering. Sum nýklaktur studentur í 1936 vitj­aði Emma saman við pápanum ommu og abba úti á Reyni og skyld­ fólk í Kirkjubø, og fyri 4 árum síð­ ani vitjaði hon aftur úti á Reyni og í Kirkj­u­bø. Hetta var hon sera feg­in og takk­som fyri. At Sjónvarp Før­ oya hevði beinleiðis samrøðu við hana í miðbýnum í Havn á Ólav­ søku, gleddi hana nógv. Emma giftist í 1942 við einum verk­frøð­ingi, Martin Jeppesen. Hann doyði fyri nøkrum árum síð­ ani. Í 1945 vórðu Martin og ein vin­ mað­ur hansara handtiknir av Gest­a­po og beindir í Vestre Fæng­ sel, tí teir vóru avdúkaðir sum”fri­ heds­kæm­pere.” Um kríggið ikki end­aði einar 40 dagar seinni, høvdu Martin og vinmaðurin ætl­andi end­ að sína dagar í einum gass­kam­ari í Týsk­landi. Hetta vóru óndir dagar. Mamma Emmu, Malla, lovaði tá burt­ur í olmussu. Emma og Martin vóru barnleys. Hó­ast 100 ára gomul er Emma væl fyri: býr einsamøll í einum 8-hædda háhúsi í útjaðaranum av Keyp­mann­a­havn. Sær og hoyrir væl sum fólk flest, keypir inn og ger sín mat, hevur regluligar hugna­ løt­ur saman við eldri/gomlum vin­ fólki, og føðingardagin í morgin held­ur hon í býnum saman við inn­bodn­um. Í Føroyum og í Danmark hevði hon 14 systkinabørn, av teim­um eru 3 á lívi: Guðny Mohr Mort­en­sen fødd Patursson, Grimhild Greg­or­i­ us­sen fødd Mohr og undirritaði. Heri Mohr Hundrað ára føðingardagur Christian Faulenborg, prestur á Viðareiði frá 1905 til 1915 og børnini Maria, Gunnar og Emma Frá vinstru: Valborg, Einar, maðurin hjá Valborg, Jeja og Malla Emma Jeppesen – fødd Faulenborg, sum fyllir 100 ár í morgin 7. februar Niels Juel Arge til arbeiðis í studio í Útvarpinum saman við Ingun Larsen úr umsitingini í Útvaprinum