hósdagur 7. mars 2019síða 6

FRÍGGJADAGUR 8. MARS 2019 SOSIALURIN 28 6 FØROYSKA MÁLIÐ Keypmannahavn er í løtuni einasta danska kommunan har føroysk børn fáa móðurmálsundirvísing. Í Aarhus er tað fyrstu ferð í meiri enn 30 ár at ongin føroyskur skúli er. Vantandi kunning frá kommununum og lítil undirtøka millum foreldur ger tað trupult at skipa fyri undirvísing í føroyskum siga føroyingafeløgini. ÓLUVA NATTESTAD OLUVA@SOSIALURIN.FO T að ber illa til hjá før­oysk­ um børn­um búsitandi utt­an­fyri høvuðs­staðar­ kommununa í Danmark at fáa móðurmálsundirvísing í før­oyskum. Sosialurin hevur vent sær til føroyingafeløgini í fimm teimum størstu kommununum niðri, sum eru Keypmannahavn, Aar­hus, Aalborg, Odense og Es­ bjerg. Tað eru hesi feløgini, sum í samstarv við donskum komm­un­ um vanliga hava skipað fyri móð­ ur­málsundirvísing í føroyskum og veitt kunning um hetta til føroysk foreldur. Sambært feløgunum er tað bara í Keypmannahavn at skipað verð­ ur fyri móðurmálsundirvísing í føroyskum fyri skúlaárið 2018/19. Tóra Haraldsen Dahl er for­ kvinna í føroyingafelagnum í Aar­hus og hevur verið virkin har síðan fyrst í 80’unum. So leingi hon kann minnast hevur føroysk­ ur skúli verið á hvørjum árið. Í ár er so fyrstu ferð í meiri enn 30 ár, at ongin føroyskur skúli er. Áhug­ in er somikið lítil, at felagið slepti ætl­an­unum um at skipa fyri und­ ir­vísing. Seinast vóru millum átta og tíggju børn tekna, men undir helvt­in møtti upp til undirvísing hvørja ferð. Vit hava roynt at fáa samband við foreldur at børnum, men í ár hava bert trý hava víst áhuga, og vit hava tí gjørt av at leggja skúlin niður. Hon veit ikki hví áhugin fyri undirvísing í føroyskum er so lítil, men tað er ikki orsaka av at ov fáir føroyingar búgva í kommununi. Ein kanning sum føroyingafelagið í Aarhus hevur gjørt vísir, at um 600 føroyingar, sum eru fluttir úr Føroyum, búgva í Aarhus komm­ unu, og av teimum eru eini 30-35 børn um skúlaaldur. Harumframt er eitt ókent tal, sum eru flutt til úr øðrum kommunum, umframt tey børn, sum eru fødd í Danmark. Kommunur hava skyldu at bjóða móðurmálsundirvísing Í Aarhus hevur tað hevur bara borið til at bjóða undirvísing av tí at tey hava fingið játta stuðul til læraraløn frá Mentamálaráðnum í Føroyum, men í Føroyum hev­ur man ikki skyldu til at bjóða før­ oysk­um útisetabørnum móður­ máls­undirvísing. Danska lógin viðvíkjandi móð­ ur­málsundirvísing ásetur komm­ unum at bjóða undirvísing til børn har tosað verður annað mál í heim­inum enn danskt. Enda­ málið við undirvísingini er m.a. at geva næmingunum betri før­ leik­ar at samskifta á skrift og talu, umframt at geva teim­um innlit í mentanar- og sam­felags­ við­ur­skifti fyri at gera tey meira til­búgv­in um tey flyta heim aftur til upp­runalandið. Tó hevur kommunan bert skyldu at bjóða móður­máls­undir­ vís­ing, um í minsta lagi 12 børn bú­sitandi í kommununi verða teknað til undirvísing. Tí er tað ein fortreyt, at foreldur taka av til­ boðn­um, men tað gongur striltið utt­an fyri danska høvuðsstaðin. Lítil undirtøka millum føroyingar Í føroyingafelagið á Fyn (FáF) hava tey leingi roynt at stuðla uppundir móðurmálsundirvísinga. FáF hevur øll árini eggjað for­ eldr­um til at tekna børn teirra til móðurmálsundirvísning. Í nógv ár vóru ikki nokk teknað, hóast ein eftirspurningur var har. Fyri tveim­um árum síðan eydnaðist tað fyri fyrstu ferð í nógv ár, men síðan datt tað niðurfyri aftur, sig­ ur Sára Tummasardóttir, nevnd­ arlimur í FáF. Í Føroyingafelagnum í Esbjerg virka tey ikki longur fyri at skipa fyri móðurmálsundirvísing. Sam­ bært felagum hevur ongin und­ir­ vísing verið síðan eina ferð fyrst í 90’unum og tey uppliva heldur ikki nakran áhuga fyri hesum. Fyrr í tíðini høvdu tey und­ ir­vísing, men tað datt niðurfyri aftur, tí nógv stríð var av at fáa tað upp at koyra. Í hesum døgum vil eg siga, at áhugin fyri at børnini skulu læra føroyskt næstan ikki er til staðar. Tað er undir øll­um umstøðum ikki nakað vit í Før­ oy­ingafelagnum hoyra nakað til, sig­ur Árni Skorastein, skrivari í felagn­um. Vantandi kunning Sambært føroyingafelagnum í Aal­borg, Álaborg, hevur verið skipað fyri móðurmálsundirvísing sein­astu árini, men í fjør máttu tey biða um undantaksloyvi frá komm­ununi tí færri enn 12 næm­ ingar vóru teknaðir. Í ár varð av­ lýst tí undirtøkan var upp­aftur minni. Orsøkin til at áhug­in er so lítil kann standast av, at komm­ un­an ikki røkir sína kunn­ing­ar­ skyldu. Tilboðið um móðurmáls­und­ir­ vísing varð ikki lýst í miðlunum fyri skúlaárið 2018/19, men um tað er orsøkin til vantandi und­ irtøkuna, kunnu vit ikki siga við vissu, tí kunningin er hó­ast alt tøk á heimasíðuni hjá komm­ ununi. Tó skal sigast, at sitandi nevnd er áhuga í, at før­oysk móðurmálsundirvísing í fram­ tíðini skal skipast undir før­oy­ ingafelagnum. Hetta krev­ur tó fyrst samskifti millum komm­ un­una og felagið, størri fígging og nøktandi umstøður og tilfar. Vit eru nú í ferð við at kanna, um und­irvísing verður bjóðað aftur næsta ár, sigur Brynhild Dam, nevnd­arlimur í Álaborg. Tóra Haraldsen Dahl heldur eis­ini, at kommunur og skúlar eiga at gera meira burturúr at kunna foreldur at skúlabørnum um tilboðið: Eg havi spurt foreldur, sum eg kenni, um danski skúlin hevur kunnað tey um møguleikan. Ongin Eg havi spurt foreldur, sum eg kenni, um danski skúlin hevur kunnað tey um møguleikan. Ongin sum eg havi tosað við hevur fingið slíka kunning. Føroyingafelagið hevur gjørt sítt til at kunna um móðurmálsundirvísing, og skúl­ar­nir og kommunan mugu eisini gera sítt, men tað eru fyrst og fremst foreldrini, sum mugu vilja stuðla børnunum í at læra før­oyskt, STRILTI AT FÁA UNDIRVÍSING Í F