mikudagur 1. desember 2004síða 24

24 Nr. 230 - 1. desember 2004 Ein væl eydnað ein- skiljing krevur rætta javnvág millum al- menn og privat áhugamál og skal skapa eina ‘win-win situatión’ fyri samfel- agið so væl sum fyri- tøkuna og starvsfólk- ini, varð millum ann- að ført fram undir ‘Ráðstevnu um ein- skiljing av almennum fyritøkum’ í farnu viku EINSKILJINGAR Búi Tyril Myndir: Jens Kristian Vang tyril@PRnewsMedia.com Privatisering av almennum fyritøkum er vorðið eitt heitt evni, ikki minst aftan á eina ráðstevnu sum Føroya Banki skipaði fyri seinasta fríggjadag, sama dag sum tíðindi annars spurdust um eitt møguligt ‘management buyout’ á Føroya Fiskasølu. Í mun til nógva aðrastaðni hevur upphitingin av hesum evni í Føroyum verið ógvu- liga leingi ávegis, eins og Bjarni Djurholm, landsstýr- ismaður í vinnumálum, undirstrikaði á ‘Ráðstevnu um einskiljing av almennum fyritøkum.’ Á ráðstevnuni fingu leiðandi politikarar, embætisfólk og onnur høvi til at hoyra um ítøkiligar royndir í okkara granna- londum hvat viðvíkur ein- skiljing av almennum fyri- tøkum, bæði innan fiski- vinnu, oljuvinnu og fíggjar- vinnu. »Endiliga tykist tað sum at nakað er við at henda,« staðfesti Djurholm yvir fyri tíðindafólki undir einum steðgi millum fyrilestrar- nar. »Hetta hevur bíðað rættiliga leingi… Men nú er gongd við at koma á.« Djurholm, sum setti stevnuna, segði nøkur inn- leiðandi orð um ætlanirnar hjá Landsstýrinum um ein- skiljingar, og nevndi Føroya Tele sum ein upplagdan kandidat. Viðvíkjandi Fiska- sølu og Fiskavirking nevndi hann møguleikan at hesi aktiv hjá Framtaksgrunnin- um verða partvis privatis- erað, at tað almenna í fyrstu syftu varðveitir ein meiri- luta av partabrøvunum. Meira enn 70 fólk vóru komin saman til ráðstevn- una har fýra framstandandi og væl informeraðir fyriles- arar við royndum frá ar- beiði í sambandi við privat- iseringar løgdu fram nógv av tí sum er at siga um evnið: Keld Askær við grønlendskum royndum, Olav Fjell við norskum royndum, Stéfan Jón Fríðr- iksson við íslendskum royndum og Erik Bonnerup við donskum royndum. Mong orð fullu ið uttan iva góvu tilfar at hugsa um fyri løgmann so væl sum meginpartin av Landsstýr- inum og einum parti av Løgtinginum umframt um- boðum fyri almennar fyri- tøkur, stovnar og grunnar. Men, eins og allir fyrilesar- arnir vóru á einum máli um, hvør tann einasta ein- skiljingin setir sínar egnu serligu treytir fyri at eydn- ast; tað finnast ongar ein- skiljingar ið eru heilt eins. Nr 7 í Europa Hugsa vit um almennar fyritøkur innan fiskivinnu, so kunnu royndirnar og ætl- anirnar hjá grønlendingum ikki annað enn hava áhuga fyri føroyingar. »Tað gevur onga meining at privatisera bara fyri at privatisera,« segði Keld As- kær, stjóri í Royal Green- land. »Í sambandi við ein- skiljing av almennum fyri- tøkum er tað neyðugt at taka bæði politisk og handilslig atlit.« »Allastaðni í vestur- heimsins ídnaðarlondum hevur spurningurin um ar- beiðsbýtið millum tann al- menna og tann privata sektorin verðið umhugsað- ur. Privatisering er áhuga- vert tá talan er um virksemi har kapping og marknaðar- treytir hava møguleikar at virka. Tað er høpisleyst at broyta eina situatión frá einum almennum monopoli til eitt privat monopol. Tað hava vit sæð dømir um í tí russisku skipanini, og tað gevur trupulleikar og órímilig kapitalbýti.« »Men virka marknaðar mekanismurnar, so er priv- atisering ein møguleiki ið tað framkomna samfelagið kann gera nýtslu av, tá tað vil minka um tann almenna sektorin og beina burtur bürokratiið í tí samband- inum. Mín fyritøka er í dag almenn ogn og er um nakar í einari kappingarstøðu, so tær grundleggjandi treytir- nar fyri at tosa um privatisering eru til staðar. Royal Greenland er eitt handilsligt virki, eitt parta- felag. Við einum partafelag fylgir ein røð av skyldum bæði fyri nevnd og dagliga leiðslu. Vit skulu røkja fel- agið og tess áhugamál undir ábyrgd yvir fyri eigarunum. Tað merkir at felagsins leiðsla hevur skyldu til at útføra hvat hon finnur er best fyri felagið og tess menning. Stutt sagt: Har má vera okkurt at einskilja áðrenn tað er áhugavert at tosa um, nevniliga ein góð vinnufyritøka ella ein góður vinnumøguleiki undir marknaðarligum treytum.« Sum stjóri í KNI hevur Askær verið við í einari lutvísari privatisering av hesum felag, og hann greiddi frá um konfliktir millum áhugamál ið koma undan kavi tá eitt felag hjá heimastýrinum sum eisini hevur tikið sær av ikki- handilsligum uppgávum skal einskiljast. Hann greiddi eisini frá um virk- semið hjá Royal Greenland sum altjóða veitari av fiskavørum og um tær stóru avbjóðingarnar á marknað- inum, ikki minst hvat við- víkur íløgum og marknað- arføring. Royal Greenland telist millum tær sjey størstu sea- food fyritøkurnar í Europa. Tann árligi umsetningurin hjá Royal Greenland liggur um 4 milliardir krónur; vinningurin áðrenn skatt hevur tey seinastu árini ligið um 100 milliónir. Klívast í tvey »Vit hava við okkara um- hugsanum í Royal Green- land verið runt alla kum- passina, tá talan er um framtíðar eigaraskap, her- undir eisini møguleikarnar fyri einskiljing. Lat okkum tí hyggja at fyritøkuni Royal Greenland fyri at fáa eina mynd at taka støði í, eisini hvat viðvíkur møgu- ligari privatisering. Lat meg byrja við tí sum tað snýr seg um, nevniliga okk- ara produkt og okkara pro- dukt heilt úti hjá brúkaran- um, har smakki- og sjónar- upplivilsið stendur í mið- deplinum. Vit eru nógva staðni á knøttinum, vit hava framleiðslu, sølu og rá- vøruveiting spreiddar víða um í heiminum. Vit fiska sjálv ein munandi part av okkkara vørum, og føra tær saman við innkeyptar rá- vørur í tilvirkaðum standi til marknaðir hjá teimum heilt stóru detailhandlunum fyrst og fremst í Europa, men eisini fyri ávís produkt aðrastaðni í altjóða handli. Sum liður í strategiini hjá Royal Greenland hevur nevndin viðtikið fylgjandi visión, missión og virðis- grundarlag, sum eg ikki her fari úti í detaljur við, men endurgevi í stuttum, nevni- liga at vit í Royal Green- Ávara ímóti at lata privat mon Stjórin og nevndarformaður í Føroya Banka her saman við Olav Fjell, fyrrverandi forstjóra í Statoil