mikudagur 1. desember 2004síða 25

Nr. 230 - 1. desember 2004 25 land vilja virka sum ein lønsom og ávirkandi sea- food fyritøka í einum al- tjóða marknað.« Við atliti til privatisering, segði Askær víðari at í teimum væl eydnaðu royndum hann hevur sæð, bæði í Grønlandi og aðra- staðni, er felags nevnarin ein góð javnvág millum almenn og privat áhugamál. »Hvat er tað vit vilja koma fram til? Hvat er tað vit kunnu geva samfelagn- um? Og hvat kunnu vit geva felagnum, soleiðis at vit fáa eina win-win situati- ón? Málið fyri eina væl bal- anseraða einskiljing av Royal Greenland snýr seg um at optimera nyttuna av grønlenskum náttúrutil- feingi; at gagnnýta tann etableraða marknaðar og produkt plattformin hjá Royal Greenland m.a. gjøgnum víðkan av sølu- kanalum fyri grønlendskar rávørur; at menna verandi og komandi relatiónir við dominerandi aktørar á seafood marknaðinum fyri matvørusektorin sum heild; at minka um ella burtur- beina búskaparligar váðar fyri Landsstýrið í sambandi við møguligar øktar íløgur í virksemi felagsins; at tryggja ‘brandið’ hjá Royal Greenland so at tann bein- leiðis handilsligi fyrimun- urin verður varðveittur og aðrir fyrimunir við ‘brand- inum’ beinleiðis stuðla øðrum vinnuvirksemi hjá tí grønlandske samfelagnum; og at í pørtum av fyritøkuni víðka aktivt medeigaraskap fyri leiðslu, medarbeiðarar og fiskimenn.« Sum møguliga framtíð fyri Royal Greenland var Askær inni á møguleikan- um at klíva felagið í tveir høvuðspartar, ein við virk- semi fyrst og fremst í Grøn- landi og ein við altjóða virksemi. Í tí ‘heimliga’ partinum verður út frá hes- um modelli tað grønl- endska heimastýrið hø- vuðseigari, meðan starvs- fólk, fiskimenn og íleggjar- ar annars eru minniluta eig- arar; í felagnum við altjóða produkt-, marknaðar- og distributiónsvirksemi kann til dømis eitt altjóða mat- vørusamtak eiga meirilutan av partabrøvunum, meðan eitt alment grønlendskt fel- ag eigur ein minniluta part. »Eitt tílíkt modell hevði kunnað givið greiðar fyri- munir fyri allar partar… Royal Greenland er eitt aktiv í tí konsolidering í seafood vinnuni sum nú er ávegis; hetta hevði loyvt einari kapitalisering á Roy- al Greenland navnið; Landsstýrið hevði varðveitt sína ávirkan á gagnnýtsluna av fiskitilfeinginum; og skuldin hevði minkað í einum almennum felag.« »Við øðrum orðum: okk- urt má vera at privatisera, altjóða marknaðurin ræður í veruleikanum, og politik- arar og vinnulívsfólk við visiónum kunnu skapa loysnir við góðari javnvág til gagns fyri samfelagið, felagið og starvsfólkini.« ‘Privat monopol verri’ Olav Fjell, fyrrverandi stjóri í Statoil, var millum teirra sum stóðu á odda fyri børslistingini og umskipan- ini í 2001 av tí statliga eig- araskapinum av felagnum; hetta varð útført gjøgnum at felagið frá statinum yvir- tók partabrøvini, sum sam- stundis vórðu privatiserað partvís. Millum annað gongdini í hesum greiddi Fjell frá og vísti somuleiðis á at ein fyritøka sum Stat- oil, fyri at standa seg í al- tjóða kapping, má gerast leys av órógvandi uppílegg- ing ella stýring frá politisk- ari síðu. Tann stóra menn- ingin av felagnum síðani ta lutvísu privatiseringina hevur eisini staðfest hetta, segði Fjell, sum eisini gav eina meting av samfelags- ligum fyrimunum av privat- um, heldur enn almennum, eigaraskapi. Sum fyrrver- andi fíggjarstjóri hjá Kongsberg Våpenfabrikk umframt fyrrverandi stjóri fyri Postbanken, ið eru al- mennar fyritøkur, hevur tann núverandi stjórin í fíggjarfyritøkuni First Se- curities innlit í nógv viður- skifti av týdningi í sam- bandi við privatiseringar og almennar fyritøkur. Aftan a Fjell fyrilas Stef- án Jón Fríðriksson, sum er deildarstjóri í tí íslendska Fíggjarmálaráðnum; hann hevur sum skrivari í einari serligari einskiljingarnevnd havt ein virknan leiklut í teimum sera umfatandi privatiseringunum av tí ís- lendska fíggjarmarknaðin- um tey seinnu árini. Hann tók millum annað sam- anum hvussu tað almenna eigaraskapið í útláns- grunnunum varð yvirført til tann privata sektorin, og hvussu hetta sum heild hevur ávirkað samfelagið og vinnulívið. Spurningin um prísseting av bankum og leiklutin hjá tí íslendska virðisbrævamarknaðinum í sambandi við privatisering- arnar, tók hann somuleiðis upp, og segði harafturat frá hvørjar hugsanir eru frammi tá tað snýr seg um spurningin um møguligt út- lendsk eigaraskap í ís- lendskum peningastovnum. Erik Bonnerup, formaður fyri Privatiseringsrådet og fyri Fondsrådet, helt tann seinasta fyrilesturin á ráð- stevnuni. Bonnerup, sum er fyrrverandi deildarstjóri í tí danska Fíggjarmálaráðnum og fyrrverandi stjóri fyri Administrationsdeparteme ntet, var stjóri fyri Statsan- stalten for Livsforsikring tá tann danski staturin, í 1990, seldi Statsanstalten til Bal- tica Forsikring. Bonnerup helt fram sum stjóri í Bal- tica og síðani Danica, tá tað felagið varð yvirtikið av Danske Bank. Nógvir før- oyingar kenna annars Bon- nerup sum fyrrverandi for- mann í ‘Statsministeriets rådgivende udvalg vedrør- ende Færøerne’. Í sínum fyrilestri vísti Bonnerup millum annað á týdningin av skilagóðari umhugsan og planlegging áðrenn endaligar avgerðir verða tiknar um privatis- eringar. »Tað finnist bara eitt sum er verri enn eitt alment monopol,« segði Bonnerup »og tað er eitt privat mono- pol.« nopol avloysa almenn monopol Jørn Astrup Hansen, stjóri í Føroya Banka Umboð fyri vinnulív og tað almenna á einskiljingarseminari Væl varð møtt