hósdagur 14. mars 2019síða 24

FRÍGGJADAGUR 15. MARS 2019 SOSIALURIN 31 24 Óli Jacobsen Óli Jacobsen H enda greinin er eitt fram­hald av røðini um børnini hjá Victor Danielsen. Týðingin hjá pápanum av Bíbliuni fylti ein stóran part av teirra barna- og ung­dómsminnum. Komandi týsdag tann 19. mars eru liðin 70 ár síðani, at Bíblian, týdd av Victor Danielsen, kom út á fyrsta sinni. Henda søgan er væl og virðiliga lýst í bókini Bíblian á føroyskum í hálva øld hjá Zacharias Zachariassen, sum kom út í ár 2000. Alt hetta verk var eitt bragd, sum fyrst og fremst Victor Danielsen stóð fyri. Men tað vóru eisini onnur, sum gjørdu hetta møguligt. Í røðini um børnini hjá Victor kom fram, hvussu eisini konan og børnini umframt onnur gjørdu sítt. Eitt prentligt bragd Henda grein skal umrøða sjálva prentingina av Bíbliuni Tað var sanniliga eisini eitt prentligt roysni, at Bíblian varð prentað í Føroyum. Hvørki fyrr ella seinni er ein slík bók, nærum 1.600 síður, prentað her á landi. Hóast ta ótrúligu menning, sum er farin fram seinastu 70 árini, verða enntá nógv smærri bøkur enn Bíblian framvegis sendar av landinum til prentingar. Bíblian var prentað á Bóka­ prent á Eystaru Bryggju. Bygn­ ingurin var upprunaliga bygdur sum kolagoymsla og gjørdist seinni til Skipshandilin hjá Dánjal Jákup “í Skipshandlinum”. Tað var ikki fyrr enn seinni, at Bókaprent gjørdist til Dagprent. Hesa prentsmiðju átti Jens av Reyni. Hann var kendur vinnu­ lívsmaður og gjørdist fyrsti stjóri í tí tá almenna Trygg­ing­ ar­sambandinum. Jens var virkin inn­an Brøðrasamkomuna og var m.a. undangongumaður at geva út sálmabøkur á føroyskum. Kend­ir synir hansara vóru Jens Pauli, Sigird og Ingálvur. Prentsmiðjan Bókaprent varð stovnsett við tí endamáli at prenta Bíbliuna. Setimaskinan var keypt úr Amerika og pressan úr Bretlandi í 1945. Setimaskinan var ein tann fyrsta í landinum og var annars eitt ótrúligt framstig. Frammanundan skuldi hvør bók­ stavur setast við hond, og aftan á prentingina skuldu bókstavirnir aftur leggjast upp á pláss. Ein slík setimaskina stoypti hvørja reglu í kókandi blýggi. Hó­ast hetta var eitt framstig, so hevur hetta neyvan verið gott fyri heilsuna. Men hetta var langt áðrenn, nakar so mikið sum hugsaði um arbeiðseftirlit. Henda tá framkomna tøknin er langt síðani farin í søguna. Ein slík setimaskina vigaði fleiri tons. Nú verður alt hetta gjørt ómaka­ leyst á teldu. Setararnir skuldu seta eftir handriti hjá tí, sum hevði skrivað. Tað var ikki altíð, at tað var so lætt, tí handritini vóru so ymisk. Ofta vóru tey skrivað við hond, tí var tað ógvuliga ymiskt, hvussu lesilig tey vóru. Tað serliga var við hand­rit­ inum av Bíbliuni, at tað var mask­ in­skrivað av Dánjali, sum var sonur Victor. Orsakað av seinna heims­bardaga varð prentingin nógv seinkað. Málið var broytt hesi árini, tí fór Victor afturum aftur í handritið og rættaði nógv við hond. Tað varð eisini rættað í nærum hvørjum versi. Tí kom handritið at vera ein blandingur av maskinskriving og skriving við penni. Hetta var ein avbjóðing fyri setararnar. Men tað lætti um, at Victor hevði eina væl lesandi handskrift. Væl varð ansað eftir, at eingin feilur var í. Tað vórðu lisnir 4-5 rætt­lestrar av líka so mongum monnum í Brøðrasamkomuni. Hes­ar rættingar góvu eisini nógv arbeiði hjá prentarunum. Skuldi so mikið sum ein bók­ stavur rættast, mátti øll reglan set­ast av nýggjum og fáast upp á pláss. Sagt varð, at tað vóru nýtt sjey tons av blýggi til Bíbliuna. Ì dag verður blýggj als ikki nýtt. Aftaná at teksturin var settur, skuldi hann umbrótast, t.v.s. ger­ast til síður. Hetta verður eisini í dag gjørt á teldu av ser­ kønum fólki. Men í dag er einki longur sum eitur setarar í prent­ ara­yrkinum. Teksturin kem­ur klárur at seta upp frá teimum, sum skriva. Ein millión prent – lagt í við hond So var tað sjálv prentingin. Hvussu stórt hetta arbeiðið hevur verið, kann lýsast við nøkrum tølum. Bíblian var sum sagt sagt um 1600 síður. Hetta merkti, at tað hava verið 100 ørk, sum tað eitur á prentmáli. Á hvørjum arki eru 16 síður á báðum síðum. Tískil vóru 8 síður í Bíbliuni á hvørjari síðu. Hetta merkti aftur, at hesi 100 ørkini skuldu 200 ferðir gjøgnum pressuna fyri hvørt eintak av Bíbliuni, sum skuldi prentast. Prentað vóru 5.000 eintøk. Hetta merkir, at tað skuldu 1.000.000 (ein millión) ørk gjøgn­ um pressuna, áðrenn Bíblian var lið­ugt prentað. Í dag vildi hetta ikki verið nakað at tosa um, tí nútíðar prentmaskinur leggja sjálvar pappírið til og tað gongur við rúkandi ferð. Men hetta var øðrvísi fyri 70 árum síðani. Tá mátti hvørt einasta ark leggjast við hond í pressuna. So hetta varð gjørt eina millión ferðir. Afturat hesum kom, at sløk helvtin av upplagnum var prentað á so­kall­ að­um “indiapappíri”, ið er tunt sum sigarettpapír. Pressan var als ikki innrættað til slíkt pappír, og tað skuldi serligt hegni at leggja hvørt einstakt pappír í pressuna – fyri ikki at tala um 400.000. Bíblian varð innbundin í Bret­ landi. Samlaði kostnaðurin var kr. 206.000. Av hesum vóru kr. 150.000 latnar sum sjálvboðin stuð­ul. Risaupphæddir tá í tíðini. Megnar menn sum prentaðu Bíbliuna Prentingin av Bíbliuni má sigast at vera ein partur av okkara prentarasøgu, og vit fara tí at greiða eitt sindur frá teimum, sum prentaðu hana, og um teirra umstøður at gera hetta verk. Teir sum settu og prentaðu Bíbliuna vóru hesir: Ein bók sum Bíblian verður ikki prentað í Føroyum í dag. Men hetta bragd framdu føroyskir prentarar fyri 70 árum síðani SIÐSØGA Fyrsta Bíblian 70 ár: EITT PRENTLIGT BRAGD Niels J. Háberg, Richard Næs, Esmar Jacobsen og Poul Karbech Mouritsen. Hetta vóru teir sum bæði settu og prentaðu Bíbliuna. Brot úr maskinskrivaða handritinum við rættingum.