hósdagur 11. apríl 2019síða 16

FRÍGGJADAGUR 12. APRÍL 2019 SOSIALURIN 43 16 - Vit mugu ansa eftir ikki at blíva eftirbátar Pál Weihe, formaður í Føroya Læknafelag, sigur, at lutfalsliga lága játtanin til heilsuverkið í Føroyum er ein vandamikil gongd. Ein heilsufaklig fyrisiting er ein gongd leið, meinar hann PÆTUR HJALMAR EVENSSON PATURE@SOSIALURIN.FO L æknafelag Føroya hevur ta greiðu niðurstøðu, at um føroyska heilsu­ verkið skal vera á sama støði sum heilsuverk í okk­ara granna­londum, skulu útreiðsl­ ur­nar til heilsuverkið hækka mun­andi, tí í løtuni nýta vit færri krón­ur fyri hvønn íbúgva enn hini Norðurlondini. Samstundis skulu vit hava eitt lutfalsliga stórt tal av serlæknum og kommunulæknum aftrat teimum, vit hava í dag. Har­ aftr­at er tað umráðandi at fáa eitt nýtt heilsustýrið sett á stovn. Játtanin er ov lítil Í nógv ár hevur Læknafelagið víst á, at játtanin til heilsuverkið er ov lítil, um vit samanbera okkum við onnur lond. - Føroyska heilsuverkið skuldi verið meira irrationelt at drivið enn tey stóru í grannalondunum, men allíkavæl brúka vit færri pengar enn aðrastaðni. Vit skuldu í veruleikanum brúkt meir, tí vit eru so fáment, sigur Pál Weihe, for­maður í Læknafelagnum. Hann sigur, at hetta kemur aft­ u­r á aftur, tí stjórar verða settir í eina trupla støðu, tá pengar mangla. - Trupulleikin er, at tað gongur ov ofta galið, og fíggjarkarmarnir verða ov treingir. Grundleggjandi hevur leiðsluskiftið nakað við karm­arnar at gera, sigur Pál Weihe. Tørvur á heilsufakligari fyrisiting Pál Weihe heldur, vit mangla at uppbyggja eina sterka fakliga heilsu­organistatión. Bæði á teim­ um trimum sjúkhúsunum og í prim­era sektorinum. - Tað kundi gott verið fyrisitið av einari felags leiðslu, sum hevur innlit í, hvørji heilsukrøvini eru í dag, og tey innlitini, sum skulu til fyri at skera gamlar viðgerðir burtur og seta nýggjar við. Eisini innlit í hvar læknafrøðin er á veg komandi 5-10 árini, sigur hann. Og tað krevur stórt innlit í heilsuverkið fyri at skilja tað. - Eitt er at skilja, hvussu játt­an­ arstreymurin fer, og hvussu peng­ arnir verða brúktir á einum excel- arki; tað er mikið gott - men mann má hava eitt samanhangandi bílæt av øllum kompleksitetunum fyri at kunna stýra heilsuverkinum skyn­samt, tí annars verður tað bara tilvildarligt, sigur Pál Weihe. Læknafelagið hevur fleiri ferð­ir skotið upp at seta á stovn eina heilsufakliga fyrisiting - eitt heilsu­stýri - har mann setir út í kortið, hvat vit vilja við føroyska heilsu­verkinum, og hvørjar ambi­tión­ir skulu vera settar til teir ymsu avbjóðingarnar í heilsuverkinum. Felagið meinar, at vit eru noydd til at vera varin og ikki brúka allar peng­arnar til ymiskt óvæntað. - Tað merkir, at játtanin skal vera eitt sindur rúmlig. Tá skal hend­an heilsufakliga fyrisitingin, sum hevur gjørt sítt uppskot, leggja tað fyri Heilsumálaráðið. Heilsu­málaráðið kann tá til dømis siga, at fíggjarkarmarnir eru ikki so stórir, sum heilsufakliga fyri­ sit­ingin ynskir sær. Men so fer mann út í samráðingar um tað, so­leiðis at tað er púra opið, hvat tað er, sum vit mugu skera burtur, og hvat vit ikki fáa við. Hetta skal vera samskift út til almenningin, so øll fáa tað at vita, sigur Pál Weihe. Mugu ikki blíva eftirbátar Pál Weihe sigur, at hann er nøgd­ ur við tey smáu framstigini í før­oyska heilsuverkinum. Men har eru nógvar avbjóðingar, sum krevja stóran fakligan førleika. - Eg haldi meg vita, hvussu eitt heilsuverk eigur at vera, og tað gera teir flestu av mínum starvs­feløgum eisini. Tað vil siga, at vit hava ambitiónirnar vegna lækna­fakið at vilja sleppa at geva Føroya fólki tey stóru frambrot, sum læknafrøðin hevur verið ígjøgn­um seinastu 50 árini, og sum framvegis eru í støðugum vøkstri. Fyri okkum er tað ógvu­ liga umráðandi, tí vit mugu ansa eft­ir ikki at blíva eftirbátar. Almennar bíðilistar fyri fólksins áhuga Til dømis verður skotið upp av Læknafelagnum, at vit gera nakr­ar almennar bíðilistar, sum eru heilt skiljandi fyri øll, og sum vísa, hvussu long bíðitíðin til yms­ar viðgerðir er. Hetta skal vera skrivað við orðum sum bæði sjúk­lingar og politikarar og fyri­ sitarar skilja. - So kunnu øll lesa tað og fyri­ halda seg til tað. Uppá hendan mát­an kann almenningurin eisini taka støðu til, um tey vilja góðtaka eina bíðitíð á til dømis eitt ár til eina ávísa viðgerð, og tað kann mann so fáa politikararnar at gera nakað við, vísir Pál Weihe á. Ung fólk á veg Trupulleikin í føroyska heilsu­ verk­inum hevur leingi verið, at mann ikki hevur havt nóg nógv fólk til at røkja læknastarvini. Pál Weihe sær tó eisini positivt uppá fram­tíðina. - Tað eru góðar tíðir á veg, tí vit hava ung fólk, sum eru í læru, og um 10-15 ár eru tey klár at koma í eina yvirlæknapositión. Men her hevur tað stóran týdning, at vit hava samband við tey ungu fólkini, og at vit eggja teimum til eitt ávíst starv, tá tey eru liðug við spesialið um nøkur ár. Talgildar journalir Føroyskir sjúklingar kunnu sum nú er ikki lesa sína sjúkradagbók. Í Danmark er tað øðrvísi. All­ir danskir borgarar kunnu lætt og skjótt logga inn á ein tal­gild­an miðil við sínum CPR-numm­ari og NemID og lesa sína sjúkradagbók. Í 2017 heitti Lækna­felagið á at seta pening av til at gjøgn­um­digi­tal­is­ era alt heilsu­verkið. - Sjálvandi skulu føroyingar eis­ini hava hendan møguleikan. Lækn­ar eru til fyri sjúklingin og bara hann, og tí skulu vit syrgja fyri, at hann er væl kunnaður, sigur Pál Weihe. Vánalig læknatænasta kann ikki dyljast Læknafelag Føroya heldur, at føroyska samfelagið eigur at gera sær greitt, hvat tað er fyri eitt heilsuverk, vit vilja hava. - Um vit lata standa til, fara vit ikki at kunna siga, at vit hava eitt líka gott heilsuverk sum grannalondini. Vánalig lækna­tæn­ asta fer ikki at kunna dyljast, men verður ein politiskur trupulleiki. Upplýsingar á internetinum og í miðlum fara at gera sjúklingar í Føroyum førar fyri at meta um læknatænastuna í Føroyum og samanbera tænasturnar í Før­oy­ um við, hvussu tænastan er aðra­ staðni. Læknafelagið leggur stóran dent á, at læknafrøðiligi kunn­leik­ in og førleikin veksur skjótt. - Spurningurin er, um før­oy­ ing­ar vilja gjalda tað, sum tað kost­ar. Lutfalsliga lága játtanin til heilsuverkið í Føroyum og lági part­urin av bruttotjóðarúrtøkuni, sum hevur verið brúktur til heilsu­ verkið, er ein vandamikil gongd. TEMA: Sjúkrahúsverkið Læknafelag Føroya: Vit mangla umleið 100 læknastørv Á landsfundinum hjá Sambandsflokkinum fyrst í mars vísti Pál Weihe á eina nýggja meting frá danska Heilsustýrinum um læknatørvin nú og fram til 2040. Har varð mett um læknatørvin fyri hvørjar 1.000 íbúgvar, og í hesum sambandi samanbar Pál Weihe tølini við okkara fólkatal. Hann kallar úrslitið skelkandi. - Um vit samanbera okkum við serlæknamanningina í Danmark áttu 143 serlæknar (yvirlæknar og kommunulæknar) at verið í Føroyum. Í dag eru 42 serlæknar í starvi innan sjúkrahúsverkið og 24,5 kommunulæknar. Beint nú eru 7 ósett sjúkrahúslæknastørv 9,5 ósett kommunulæknastørv. Harumframt fara 10 av teimum 42 serlæknunum skjótt frá fyri aldur, tí teir eru eldri enn 60 ár. Niðurstøðan hjá Pál Weihe er: - Vit mangla sostatt í dag út við hundrað læknastørv, av teimum umleið seksti serlæknar, um læknatænastan skal vera á sama stigi í Føroyum sum í Danmark. Pál Weihe leggur aftrat, at vit tó eisini hava konsultentskipanir úr grannalondum, og harumframt senda vit nógvar sjúklingar av landinum, sum bøtir um serlæknatørvin. við Danmark: Samanborið - Føroyska heilsuverkið skuldi verið meira irrationelt at drivið enn tey stóru í granna­ londunum, men allíkavæl brúka vit færri pengar enn aðrastaðni