mánadagur 20. mai 2019síða 12

Mánadagur 20. mai 2019 · Nr. 57 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Orku­myndugleikin Orka á Um­hvørv­is­ stov­uni, hevur nú ver­ið alment frammi og vart sína støðu í sam­band við útboð av vind­myllulund á Gell­ ing­ar­kletti Bjørn á Heygum Jarðaeigarin avgerð útboðið! Alt gong­ur fyri seg júst eftir bókini – verður sagt! Sjálvt um grundleggjandi og av­ ger­andi kjarnin í elveitingarlógini, um at tryggja brúkaranum bíligan streym við veruligari kapping, á jøvn­um føti millum fleiri veitarar uppá “sama loyvi” til framleiðslu av vind­orku, við hesum verður skúg­ vað væl og virðiliga til viks, so held­ ur Umhvørvisstovan fast við, at onki skeivt er farið fram í málinum. Ekslusivavtalan hjá Spf. Vind­røkt við Sigert Patursson er eft­ir øllum at døma leisturin fyri vind­myllu­út­boð í Føroyum í framtíðini. Sami leistur verður harvið mest sann­líkt eisini brúktur til øll onnur vind­myllu­útboð í landinum! Avgerandi fyri útboðið hjá ork­u­ mynd­ug­leik­anum sýnist sostatt vera, at ein­staki tilboðsgevarin fyrst og fremst hevur eina ser­av­talu við tann til eina og hvørja tíð ver­andi jarð­a­ eigara – ella í hes­um føri festaran av landsjørð – al­menn­ari jørð – sum allir føroying­ar eiga - so er tað sagt! Av góðum grundum verður tað al­ tíð bert ein - og bert ein – á­hug­að­ur, sum ger avtalur um sama lendi, - og ikki fleiri! Harvið hevur orkumyndugleikin heilt eyðsæð effektivt útihýst al­ neyð­ugu kappingini, sum lógin legg­ ur upp til - fyri at útvega brúk­ar­u­ num bíligari streym! Ætlan og endamál við el­ veit­ing­arlógini verður skúgvað til viks Tá ið tað í lógini stendur, at tað er lands­stýr­ismaðurin - ella í hesum føri orku­myndugleikin, - sum metir um hvørt umstøðurnar tala fyri, ella ikki tala fyri, um ein um­sókn eigur at verða viðgjørd, so stend­ur fast, at tað er upp til orku­mynd­ug­leikan sjálvan at seta neyð­ugu treytirnar og krøvini fyri um­sóknirnar av framtíðar vind­ myllu­út­byggingum í Føroyum. Orkumyndugleikin kundi tískil – um hann vildi - frammanundan sett sum eitt ó­frávíkiligt krav, at skal ein um­sókn í heila tikið koma til við­ gerð­ar, so er tað ein avgerandi treyt, at aðrir eisini sleppa at bjóða upp á bók­staviliga “sama loyvi”. Lógin sjálv brúkar bert orð­ing­ina “sama loyvið”, og henda orð­ing kann í hesum samanhangi ikki vera annað enn bæði sama orka og sama staðseting, tá talan annars av góðum grundum ikki kann vera um sambæriligar prísir í eini opnari kapping millum fleiri til­boðs­gev­arar! Undanførslan hjá Um­hvørv­is­ stov­uni fyri at blanda “perur og ban­anir” saman í hesum útboði, av fram­tíð­ar grønu orkuni í Føroyum, er so løgið tað ljóðar, at sama loyvi í teirra hugaheimi ikki er sama staðseting, men bara sama orku­ nøgd. Staðsetingin, sum í veru­ leikanum hevur so ómetaliga stór­an týdning fyri at varðveita eina re­ella og javnbjóðis kapping, uppá jøvn kor, verður harvið ógvuliga arro­ gant skúgvað til viks, vísandi til eina viðmerking í lógini, har tað stend­ur, at tá ein umsókn kemur inn, skal lands­stýr­is­maðurin gera av, at onn­ ur áhuga eisini kunnu søkja um loyvi á “sama stað” ella á “øðrum stað”. Elorkuprísur eftir meting? T.v.s. at sleppa áhugaðir ikki at bjóða á “sama stað”, ja- so kunnu teir bara bjóða á “øðrum stað” – og sleppa teir ikki eingang tað, tí onn­ur øki ikki eru tøk, - so sleppa teir als ikki at bjóða, við tí úrsliti, at vit hava bert eittans boð, sum Orku­mynd­ug­leikin so skal taka støðu til! Og – tá nú orkumyndugleikin bert hev­ur eitt boð – hvat ger hann so? Jú, sambært útsagnir som komn­ar eru higartil, so ætla teir sær at gita seg fram til, um hetta “kapp­ing­arleysa” tilboð - nú er “kapp­ing­arført” – so løgi tað ljóðar! Í tí samanhangi siga teir seg at hava sokallaðar góðar “indikatorar” fyri kapp­ing­arførar prísir, nú tað eru “lend­is­monopol við eks­klu­siv­ av­talum”, sum eftir øllum at døma verða avgerandi fyri hvør kann leggja boð inn uppá “grønu fram­tíð­ina” til Umhvørvisstovuna. Teir fara so at samanbera nú­v­ erandi tilboð frá Vindrøkt við áður innkomin tilboð, t.d. í Hús­hag­a­ num og í Porkeri, sum síðan verða vigað fyri og ímóti, til antin svartur ella hvítur roykur kemur upp úr skorsteininum á Um­hvørv­is­stovuni! Allir partar koma so at sita eftir við einum sera ringum smakki í munn­inum! Umhvørvisstovan án­ar nevniliga í veruleikanum ikki hvat reelli kostnaðurin er fyri eitt út­boð á Gellingarkletti. Úrslitið verð­ur sostatt, at Umhvørvisstovan antin kemur at taka av tilboðnum, ella vísa tilboðið frá sær – uttan at kenna veruliga marknaðarprísin! Aðalmálið í elveitingarlógini, um frælsa javnbjóðis kapping fyri at tryggja føroyska brúkaranum bíligari streym, verður hervið full­komuliga jarðlagt – ongin ivi um tað! Endamálið við elveitingarlógini slept! Sjálvt um ætlanin við el­veit­ing­ar­ lóg­ini um fría og javnbjóðis kapp­ ing í samband við veitan av loyvi til framleiðslu av vindorku nær­um stendur meitlað í stein, og har­við burdi og átti at verið fylgd treyt­a­ leyst í samband við alla útbjóðing av slík­ari elorku í Føroyum, so má stað­ f­estast, at Umhvørvisstovan, við nú­ verandi útbjóðingartreytum, posi­tiv hevur valt at síggja burtur frá hesum aðalmáli. Við síni góðkenning av ein­støk­ um undirhondsavtalum við jarð­ a­eig­arar og festarar, hevur ork­u­ mynd­ug­leikin reelt útihýst tað alt avgerandi kappingarelementið, sum lógin leggur upp til til tess at tryggja brúkaranum bíligan streym. Hetta inniber í stuttum, at kapp­ ing­in hereftir ikki so nógv fer at snúgva seg um kapping um at bjóða før­oyska brúkaranum lágar elprísir. Held­ur fer kappingin nú at snúgva seg um at umganga kapping. Hetta verður so, eftir uppskrift frá Gell­ ing­ar­kletti, gjørt við at komandi út­ bjóð­arar av vindorklu fara at royna at leggja hald á best egnaðu lend­ini í landinum til endamálið, - fyri harvið halda aðrar uttanfyri út­boðið! Leysasøgur eru longu farnar at ganga um, at oljufelagið Magn - (íslendingar) - nú ætlar at tryggja sær seravtalur um lendi í Sand­oynni fyri eitt komandi útboð har í øki­ num. Hetta verður sjálvsagt gjørt eftir somu uppskrift, sum nýtt eru á Gellingarkletti, har olju­fel­ag­ið Effo, sum medeigari av Vind­røkt, hevur megnað, at gjørt tað bragd, at sleppa sær undan tað fyri ein og hvønn útbjóðara “skað­i­ligu” kappingina um streym til før­oysku elbrúkararnar. Vinnan er nom og effektiv tá ið tað snýr seg um at troyta slíkar ser­ sømd­ir har tær vísa seg – ongin ivi um tað! Soleiðis verða tað alskyns krea­tiv­ ar avtalur um jarðarrættindini, sum her­eft­ir verða avgerandi fyri hvør nú fer at sleppa framat, og harvið hoyra til tey útvaldu kapi­tal­á­hug­a­ mál­ini, sum kunnu loyva sær at geva føroyingum tilboð upp á “bíl­ig­an streym”. Kommunali felagsskapurin SEV verð­ur av góðum grundum hild­ in utt­an­fyri, tá tað illa ber til hjá eini komm­un­al­ari fyr­i­tøku at gera loyniligar ser­avtalur, har al­menn­ing­ ur­in ikki kann fáa innlit. Eigararnir av Spf. Vindrøkt kunnu sostatt bara frøast, - orku­mynd­ug­ leikin spælir við uppá teirra treytir – so her gongur fyri­bils alt sum eftir ánni ! Vindrøkt vunnið fyrstu leikirnar í talvinum! Vit mugu hervið reelt staðfesta, at Spf. Vindrøkt hevur vunnið fyrsta leikin í talvinum ímóti fø­r­ oyska brúkaranum um at fáa tann fyri ein privatan íleggjara ó­hoyrda fyrimun, at sleppa at bjóða uppá eina verkætlan uttan kapp­ing­ar­neyt­ar. Endamálið við at gera eina und­ir­ hondsavtalu við Sigert Patursson, og harvið forða øðrum at sleppa fram­ at at bjóða uppá hesi 18 MW, á sama stað, sær sostatt út til at fara og bera frukt! Hættaði Spf. Vindrøkt sær und­ir eina vanliga kapping, uppá javn­bjóð­ is kor – so var jú ongin orsøk til at gera eina slíka seravtalu, og har­aft­ urat at rinda stórar eyk­a­upp­hædd­ir í jarðarleigu til festaran fyri lendi, - sum hesin væl at merkja onki eigur í, men sum tað almenna væl­sign­ar, vísandi til eina elligamla til­søgn frá 2003, sum skal eitast ikki at kunna takast aftur, men tvør­t­ur­í­móti vara inn í ævinleikan! Ekslusivavtalur er loysnin! Eyðsæð er, at eksklusiva avtalan er gjørd, og munandi eykaútreiðslur til festaran verða goldnar - bert tí tað loysir seg fyri Spf. Vindrøkt! Og hví loysir tað seg, - jú einans tí Vind­røkt á henda hátt kann bjóða fram ein prís, sum ikki hevði verið møguligur í javnari kapping við aðr­ar - onnur grund er væl saktans ikki fyri at handla soleiðis, sum her er gjørt! Tá frí kapping pr. definitión al­ tíð skerjir profittin hjá eini priv­at­ ari kapitalfyritøku til ein so­kall­að­an normalan vinning, eru hesar somu fyritøkur altíð til reiðar at ofra nógv, og eisini rinda munandi upp­hæddir fyri at sleppa sær und­an hesi somu kapping. Bert á henda hátt kann fyr­i­tøk­ an skapa sær eina monopolstøðu á markn­að­inum, og harvið fáa møgu­ lei­kan til at hækka tilboðið til væl omanfyri normalan markn­að­ar­prís. Hetta er uppskriftin uppá hvussu eitt eyka avkast verður skapt til kapitaleigararnar – nakað sum pri­ v­ata fyritøkan er fullvitandi um, tá hon handlar! Bert við at umganga reella kapp­ ing á jøvnum føti kann Spf. Vind­ røkt sostatt náa tí máli, sum er horn­a­steinurin undir hesi serav­talu, nevniliga ein eyka vinning, sum ikki er gjørligur at náa uppá van­ligar kappingartreytir! Og hvør fær eykarokningina? - Jú, tað er eyðvitað vanligi føroyski el­brúk­arin! Kann sleppast undan monopolistiskum tilboðum? Jú, - tað ber væl til, bert tað ikki vald­ aði slíkt apati og atgerðarloysi hjá pol­it­iska myndug-leikanum! Fyrst av øllum kundi, sum áður nevnt, verið sett sum eitt abs­o­lut krav, at allir áhugaðir til­boðs­gev­ar­ ar upp á nýggjar vindmyllur sluppu fram­at egnaða lendinum, um hetta lend­ið í heila tikið skuldi verið við í út­bjóð­ingini. Harvið varð læst av fyri lukr­ a­tiv­um ekslusivavtalum við jarð­ a­eig­ar­ar­nar eina ferð med alla, sam­stundis sum tað so týðandi kapp­ ing­ar­elementið, sum skal tryggja brúkarunum bíligan streym, varð varðveitt! Næsti møguleikin er, at tað al­ menna, t.v.s. elbrúkarin, sum eigari av nær­um helminginum – 50 %´um - av allari jørð í Føroyum, stutt og greitt bjóðaði útvald øki út til end­a­mál­ ið - uppá javnbjóðis treytir fyri all­ar áhugaðar. Harvið kundi broddurin bein­an­ vegin verið tikin av ósunnu og skað­ i­ligu spekulatiónini í jørð til “grønu framtíðina” fyri brúkarans rokn­ing! Triðji møguleikin er als ikki tik­in upp á tungu nakrastaðni, og tað er sjálv­sagt ognartøka av lendi til end­a­ málið, sum lógin positivt heimilar, jfr. Løg­tingslóg nr. 134 frá 10. juni 1993 um sterkstreymsútbúnað § 19 stk. 1. Veruligi missurin hjá eigarunum er í út­gangs­støðinum ongin, tá teir al­tíð verða hildnir skaðaleysir, og sam­bært lógini fáa fult endurgjald fyri tað teir hava mist. Feilir verða vardir av berum stoltleika Størsti trupulleikin í hesum sam­ an­hangi er vælsaktans tann, at eitt mis­tak hjá orkumyndugleikanum eft­ir øllum at døma nú rættvísger, at gjørd verða onnur og fleiri mis­tøk í samband við bæði verandi og kom­ andi vindmylluútboð í Før­oy­um. Orkumyndugleikin fæst nevn­ i­liga treyðugt til at viðurkenna, at her er gjørdur ein sera álv­ar­samu­r feilur í útbjóðingini, sum full­komu­ liga skeiklar allar fyri­treyt­ir fyri eini javnbjóðis og sunn­ari kapping uppá framtíðar vind­ork­u­út­bygg­ingina her á landi. Ein viðurkenning av einum mis­ taki, er altíð eitt niðurlag, og tap av “pre­stigu”fyri tann, sum hevur á­byrgd­ina, - hetta óheft av hvussu eyð­sýnd og rímulig ein slík ásannan kann vera. Fyri ikki at missa andlit kann tað tískil gerast umráðandi hjá Umhvørvisstovuni at verja – eisini blóðskeivar avgerðir! Einasti veruligi møguleiki fyri at end­urskoða hesi viðurskifti er so­statt, at landsstýrið, sum hægsti mynd­ug­leiki, sker ígjøgnum og krev­ur, at útboðið av vindmyllum nú verð­ur gjørt uppá normalar og javn­bjóðis kappingartreytir, og ikki grund­að á jarðarspekulatión og lend­ is­mon­opol! »Grøna framtíðin« á vandakós Tíðargreinin verður skrivað av skiftandi fólkum, sum ikki dagliga eru knýtt at blaðnum. Evnini eru ymisk, men viðgera øll okkurt evni, sum er viðkomandi fyri tíðina júst nú. Bjørn á Heygum advokatur