týsdagur 27. august 2019síða 47

15 Sosialurin Mikudagur 28. august 2019 · Nr. 98 VALBLAÐ HAR SUM EIN SKRIÐAN ER LOPIN ... Jógvan á Lakjuni, løgtingsmaður og valevni Fólkafloksins Tá ið eg líti aftur á valskeiðið, sum nú er um at endað, so verði eg keddur. Vit hava hesi árini í bestu tíðum havt eitt stýri, sum miðvíst hevur havt sum mál at kollvelta samfelagið. Tey brúka eitt fitt, men tó einki­sig­ andi orð sum ”tíðarhóskandi” og fáa tað at ljóða so tilforlátiligt. Men tað, sum býr aftanfyri og ligg­ ur í hesum hugtakinum, ”tíðarhósk­ andi”, er, sum eg dugi at síggja tað – at tey vilja sekulariserað ella verðsliggera sam­felagið soleiðis, at tað, sum ber merki av kristindómi og okkara fedr­ anna siðaarvi, skal lúkast burtur úr før­oyskari lóggávu. Hetta er ongantíð áður hent í Før­ oya søgu! Legg merki til, at hesi somu fólkini ganga øgiliga nógv uppí og tosa nógv um at fyribyrgja dálking, tey tosa um veðurlagsbroytingar, og at vit skulu verða grøn. Og ikki at tala um, tá ið tað kemur til at liva sunt! Men sjálv hava tey framt størstu mentalu dálking nakrantíð á Føroya landi! Ongantíð áður er lóggivið soleiðis beint ímóti tí, sum sjálvur skaparin hev­ur ásett. Eg hugsi um hjúnabandslógina og hjúnabandið, sum nú er gjørt kyns­ neu­tralt – og um avleiðingar av tí. Hjúna­bandið, sum er gudgivið og altíð bara hevur verið millum mann og konu. Tað vóru fýra kvinnur, sum løgdu málið fram – og fleiri av monnunum í samgonguni, sum ivaleyst ikki høvdu ætlað sær at atkvøtt fyri hesum, hokn­aðu til endan undir trýstinum frá einstaklingum í samgonguni – og ikki minst frá Føroya løgmanni. Og við sjálvum løgmanni, Axel Jo­ hannesen, á odda, sum átti at verið fremsti verji kirkjunnar, og lands­ stýris­kvinnuni í kirkjumálum, Rigmor Dam, trumfaðu tey hetta ígjøgnum Løg­tingið, og yvirrulaðu fólkakirkjuna og eisini fríkirkjur og samkomur og lóggóvu ímóti viljanum hjá øllum tí kirkju­liga baklandinum – enntá heilt inn í kirkjuna. Hetta er álvarsamt! Her bleiv ein avtala við kirkjuna brotin! Ein óskrivað avtala um, at allar broytingar í kirkju­ lóg­um skulu koma frá kirkjuni sjálv­ ari! Og biskupur Føroya, sum royndi at tala at, bleiv orsakað av hesum noydd­ ur at steðga signingini av borgarliga gift­um í kirkjuni og somuleiðis arbeið­ in­um við nýggjari ritualbók, sum var komið væl áleiðis. Hetta er tann nakni veruleiki! Vit hava hesi seinastu fýra árini havt eitt politiskt stýri, sum fyrst hevur sett seg oman fyri skaparan – og harnæst oman fyri biskup, dóm­ próst, prestafelag, kirkjuráð og allar aðrar kirkju- og samkomuleiðarar. Og løgmaður fór longri enn so. Fyri at fáa málið at glíða lættari ígjøgnum tingið og soleiðis sleppa undan at fara í Fólkatingið aftur við hjúna­bands­ mál­inum (har málið møguliga hevði steðgað) gjørdi løgmaður tað ódám­ ligu og ivasomu gerð, at hann bara tulkaði grein 14, stk. 2 í hjúna­bands­ lóg­ini at vera yvirtikna. Alt tað politiska systemið, eisini løg­maður sjálvur og Sirið Stenberg, landsstýriskvinna, hevði til tá sagt, at hetta var danskt málsøki. Og niður­ støð­an hjá meirilutanum í lands­ stýris­málanevndini var tann sama, málið var ikki yvirtikið – og løgmaður hevði ikki heimild at gera hetta! Samgongulimir vórðu eisini trýstir til at atkvøða málið ígjøgnum í ting­in­ um. Vit minnast, hvussu Heðin Mort­en­ sen varð noyddur at atkvøða ímóti sín­um egna uppskoti um fólka­at­ kvøðu. Og tá ið málið so kom til 3. við­ gerð, var eingin ryggur í honum, og hann rýmdi av landinum. Á henda merkiliga og sera ivasama hátt kom málið skinklandi ígjøgnum tingið! Fleiri aðrar løgnar detaljur eru í hes­um málinum, og eg tori at siga, at málið bleiv lirkað ígjøgnum Løgtingið, og einki annað mál hevði farið ígjøgn­ um upp á henda mátan! Tað, sum ikki er minni óhugnaligt, er, at Kringvarp Føroya ongantíð í all­ ari hesari prosessini, sum hevur vart nær­um alt valskeiðið, hevur viðgjørt hesi málini og detaljurnar í teimum – ong­antíð! Hetta var fyrsta skriðan, sum leyp! Síðani kom ættleiðingarlógin! Tjóðveldiskonan, Sirið Stenberg, umsetti nú ta donsku ættleið­ingar­lóg­ ina (sjálvandi ta donsku) til føroyskt og koyrdi hana ígjøgnum tingið – við tí úrsliti, at vit nú hava eina danska lóg í gildi á vánaligum føroyskum, sum heimilar, at tvey av sama kyni, tveir menn ella tvær kvinnur, sum liva sam­an – líkamikið um tey eru “gift” ella ikki – fáa loyvi at ættleiða børn! Hugsið tykkum! Tey siga, at hetta eru rættindi, sum hesir menninir ella hesar kvinnurnar mugu hava! Men hvat við rætt­ind­un­ um hjá børnunum? Tað tosa hesir flokk­arnir als ikki um! – Tey áttu at vitað, at sambært barna­rætt­inda­sátt­ mál­anum hjá ST hava øll børn rætt til bæði ein faðir og eina móður! Hetta var onnur skriðan, sum leyp! Og kollveltingin helt fram! Tað næsta, sum kom, vóru tey kyns­ neutralu oyðubløðini ella blankett­ir­ nar. Orsakað av tí kynsneutralu hjúna­bandslógini máttu nú gerast nýggj útfyllingarbløð í samband við giftarmál, og so ófatiligt tað enn ljóð­ ar, blivu heitini ”maður” og ”kona” beind burtur og strikað av vígslu­ bræv­inum, og í hjúnabandsbókini, har hjún­ini skrivað undir, stendur nú ikki long­ur ”kvinnan” og ”maðurin”, men ”maki 1” og ”maki 2”. Hetta var triðja skriðan, sum leyp! Og tey skammast ikki! Og so var tað lógin um dupultan ríkis­borgararætt, sum varð samtykt í vár. Har fekk løgmaður tað nýgjørda orðið og fremmanda hugtakið, “sam­ móð­ir” (medmoder), inn í føroyska lóg­gávu, tí at danskarar søgdu, at júst sama orðing mátti vera í tí føroysku sum tí donsku lógini. Og Tjóðveldi segði einki, heldur ikki Kringvarpið – hetta var jú politiskt korrekt! Henda orðingin, ”sammóðir” fer utt­ an iva at leggja trýst á framtíðar før­ oysk­ar politikarar at seta hesa skip­an­ ina í gildi við ”sammóður” (medmoder), sum er eitt framhald av tí av­kristn­ing­ ar­kollvelting, sum er farin fram í lond­ un­um rundan um okkum, og sum ver­ andi samgonguflokkar eisini hava ført okkara kæra móðurland útí. Hetta var fjórða skriðan, sum leyp. Og hvat verður tað næsta? Jú, í Løgtinginum liggur eitt óhugna­ligt lógaruppskot um løgfrøði­ ligt kynsskifti, og tað verður uttan iva tað næsta, sum skal ígjøgnum, koma hes­ir flokkarnir til aftur. Tað eri eg sann­førdur um! Tey søgdu, tá ið tey komu til valdið í 2015, at vit skuldu fáa eitt ”tíð­ arhóskandi” samfelag. Og legg merki til, hvat tað var, sum var ”tíðar­hósk­ andi”. Jú, tað var hetta: At gera seg inn á sjálva grundeindina í samfelagnum – hjúnabandið millum mann og konu, ið er, fyri at sitera bisp, ”ankrað í skap­ anarsøguni og nemur Guds leiklut í skapan og verki, upphavi lívsins.” Hvør var tað, sum bað um hesa kollveltingina? Var tað Føroya fólk, sum kravdi hetta? Nei, als ikki! Tað var ein lítil elita – Og serliga vóru tað kvinnurnar í Javn­ aði, Tjóðveldi og Framsókn saman við løgmanni, væl hjálpt av fjølmiðlunum, sum við øllum møguligum og ómøgu­ ligum snildum pressaðu hesi heilt nýggju virðini niður yvir Føroya fólk! Men legg merki til! Føroya fólk tordu tey ikki at spyrja. Høgni Hoydal, sum á Løgtingsins røðarapalli høgt og heilagt lovaði, at tá ið hann kom til, skuldi ein minniluti á tingi kunna fáa mál til fólkaatkvøðu – hann leyp frá sínum lyfti, sjálvt um helmingurin av Løgtinginum, sekstan av teimum 33 tingmonnunum, ynsktu hetta. Nei! Øll henda kollveltingin varð marknaðarførd sum ein sjálvfylgja, sum ein opinbering, ið stóð oman fyri alla diskussión. Ja, oman fyri skap­ar­ an, oman fyri biskup og kirkjurnar og oman fyri fólkið! Tað skuldi bara vera soleiðis. Punktum! Og hvar standa vit so í dag? Jú, tær Føroyar, sum vit hava kent, fara at hvørva! Vit fáa onnur virði í stað­in fyri tey gomlu. Men hvat er tað, sum hvørvur? Og hvat er tað nýggja, sum kemur inn? Tað, sum hvørvur, er okkara siða­ arv­ur, tann gamla mentanin, tey gomlu tjóðskaparvirðini og hugs­un­ar­ hátt­urin hjá okkara forfedrum, har grundarlagið var virðingin fyri einari hægri makt. Alt, sum vit forbinda við tað serføroyska, eisini kristindómurin, fer at verða trýst út í ein krók! Inn kemur multikulturur, altjóða­ ger­ing og ein globalur hugsunarháttur. Mannarættindini verða tann nýggja religiónin í tí sekulera statinum. Vit hava eisini hoyrt tað í val­stríðn­ um frá fleiri síðum og ikki minst frá Fram­sókn. Vit skulu hava fría fost­ur­ tøku. Halgidagslógin skal avtakast, og øl og vín skal út í handlarnar. Hetta er ein miðvís ætlan um at lúka alt, sum ber brá av virðing fyri siða­arvinum, burtur út lóggávuni. Tað verður so skjótt, at fólkaskúlin, sum skal byggja á kristna grund, fer at standa fyri skotum. Eg havi mangan siterað úr eini røðu hjá Sverra Patursson, bróðir Jóannes, bónda í Kirkjubø, har hann m.a. segði hetta: “Lívið hjá eini mannfjøld kann ikki verða trygt, uttan hon kennir á sær, at aftan fyri alt er ein stjórnandi høvuðs­ megi. Og eitt fólk, sum ikki er lóg­lýð­ ugt, smokkar skjótt moralskt nið­ur­ und­ir. Eitt mannfelag, sum ikki roynir at skilja millum, hvat ið er rætt, og hvat ið ikki er rætt, verður andliga brekað.” Eg skrivi hetta ikki, tí at havi nakað ímóti nøkrum menniskjum, og als ikki teimum, sum kenna seg drigin at sín­ um egna kyni. Men vit hava sæð, hvønn veg tað ber, hetta valskeiðið, og eg vil fegin ávara ímóti hesi gongdini, har lagt verður upp til, at vit seta førningin av okkum ístaðin fyri at geva komandi ættarliðum viðførið at bera longur fram á vegin, sum Heðin Brú tekur til. Eg ávari ímóti hesi kynsneutralu ideologiini, sum bara førir okkum longri og longri út, har vit ikki grynna. Og eg eri sannførdur um, at sleppa ver­andi flokkar at halda fram, fer skilið at standa við og versna! Latið okkum tí geva teimum dura­ fjórðingin! Til seinast vil eg siga, at eg eri glað­ ur um, at allur Fólkaflokkurin at­ kvøddi samdur ímóti øllum hesum upp­skot­unum, sum eg havi nevnt oman­fyri! Verði eg afturvaldur, fari eg at halda fram at stríðast, tí hesin kava­ bólt­urin, sum er farin á rull, fær bara meira og meira ferð – og er skaðiligur fyri samfelagið – serliga fyri tað unga ætt­arliðið, tey veikastu í samfelagnum og okkara kæru børn og barnabørn! ”Høgt er harraboð, men hægri er Guds boð”!