týsdagur 27. august 2019síða 59

27 Sosialurin Mikudagur 28. august 2019 · Nr. 98 VALBLAÐ Ábyrgdarloysi sum samfelagsskipan? Erhard Joensen Valevni fyri Sambandsflokkin Eg fari í hesari greinini ikki at vísa á skurkar ella leggja einstakar persónar undir at misrøkja sínar skyldir. Hetta er meira ætlað sum ein hugleiðing yvir, hvussu ábyrgdar-prinsippið verð­ur viðfarið av okkara politisku skip­an, og um hendan skipanin í heila tikið er nøktandi og brúkilig til at verja tann, sum í síðsta enda skal gjalda, nevnliga; tann vanliga føroyska skattgjaldaran. Her hugsi eg serliga um byggimálini Glasir og H-bygningin, ið eru rættuliga tíðarbærir. At hava ábyrgd er altíð subjektivt, tí hvørjum hevur tú ábyrgdina av og hvørjum ábyrgdast tú yvirfyri og hvussu útynnir tú tína ábyrgd, og hetta persónliga ella við útdelegering. Í hesum førinum snýr tað seg um politikarar og embætismenn. Bæði politikarin og embætisfólkini hava ábyrgd yvirfyri føroyska fólk­in­ um, tí tey eru antin beinleiðis vald ella sett til at ansa eftir skattgjaldarans peningi; at tryggja, at hesin bert verð­ ur nýttur sambært fyriliggjandi játt­ an. Niðurstøðan í hesum báðum mál­ un­um er, at ongin hevur ábyrgdina av, at serliga Glasir endaði sum ein so­ kallað byggigøla. Mín pástandur er, at hetta er bluff og møsn, tí sjálvandi hevur onkur ella okkurt ábyrgdina, tí annars dett­ ur okk­ara samfelagsskipan sundur og gev­ur onga meining. Skipanin er bygd á álit og ábyrgd. Onki annað er nøkt­andi fyri fólkið. Tað er undranarvert, at landsins leiðsla ikki enn hevur staðfest eina ábyrgd eitt ella annað stað, antin í umsitingini, í politisku skipanini ella í sjálvari umsitingarligu skipanini. Fjøl­ miðlarnir hava umrøtt bæði málini nógv, men serliga undranarvert er tað, tá ið hugsað verður um, hvussu okk­ ara umsitingarliga skipan og rættar­ skipan eru samansettar. Rættarskipanin: Okkara rættarskipan er bygd á, at tað er borgarans skylda at kunna seg um øll hugsandi og óhugsandi viðurskiftir, ið viðvíkja einum sjálvum, tvs. lands­ ins lógir og kunngerðir. Ongin borgari kann koma til rætt­ arskipanina og siga: ”hatta visti eg tí­ verri ikki av”, og so vænta, at rætturin gevur honum viðhald í hansara uppá­ haldi í t.d. einum skattamáli, og harvið heldur hann uttanfyri ábyrgd fyri sínum gerðum. ”Eg visti ikki av, at eg skuldi geva hatta upp” ella ”Eg visti ikki av, at eg skuldi gjalda Meirvirðisgjald” ella ”Eg visti ikki av, at eg ikki kundi trekkja hatta frá”. Og soleiðis kundu vit hildið áfram í tað óendaliga. Grundreglan er altso, at vit sjálvi hava ábyrgdina av, at vera vitandi um landsins lógir og kunngerðir. Bert í heilt serligum førum kunnu vit skjóta okkum inn undir regluna, at “Vit vóru í góðari trúgv”. Hvat so vid Landsumsitingini: Grundgevingin fyri, at stjórar hjá tí almenna fáa relativt høgar lønir er, at tey hava so stóra ábyrgd. Tey hava evstu og fulla umsitingarliga ábyrgd av tí starvsøkið og stovnið, ið tey vara av. Í sjálvum stjóraheitinum liggur eis­ ini implicit tign og ábyrgd. Ábyrgd og yrkiskønleiki eru fundamentini undir umsitingarligu skipanini, tí tað er tað sum krevst fyri, at vit sum borgarar kunnu hava álit á skipanina og kenna okkum trygg. Men tey kunnu eftir øllum at døma pástanda, at tey ikki vita um støðuna og harvið sleppa undan ábyrgdini. Hvat so við politikaranum: Landsstýrisfólkini útdelegera eftir­ lits­skyldina til síni embætisfólk. Hetta inniber tó ikki, at landstýrisfólkini kunnu frásiga sær ábyrgd. Lands­ stýris­fólkini hava fulla politiska ábyrgd av økinum - eisini um tað vísir seg, at embætisfólk teirra ikki røkja sín­ar uppgávur til fulnar. Her er ábyrgdin altso rættiliga tilskilað. Og tað er ikki av ongum; tað er fyri at verja okkum borgarar. T.v.s. at land­ stýris­fólkini kunnu ikki snúgva sær undan ábyrgdini við grundgevingini, at “ tey ikki vistu av støðuni“. Tey hava tað politisku ábyrgdina. Løgmaður hevur so eftirlitsskyldina við landsstýrisfólkunum. Hann hevur í hesum førinum fingið gjørt eina løgfrøðiliga kanning av embætis­førsl­ uni hjá tveimum aðalstjórum. Nið­ur­ støðan er, at tey ikki hava ábyrgdina av meirnýtsluni. Sostatt gevur løg­ maður Føroya fólki boð um, at … Um ein meirnýtsla á 100-200 milli­ ónir fer fram í almennu skipanini hevur ongin ábyrgdina, hóast fleiri fólk starvast við, at hava eftirlit við júst hesum. Hetta fær ongar avleið­ ingar fyri nakran ……. Uttan skatta­ borg­aran. Vit hava við øðrum orðum innført eina nýggja samfelagsskipan í Føroy­ um, sum eitur ábyrgdarloysið. Og hon má so vera galdandi fyri øll í samfelagnum, tí vit kunnu ikki gera mun á borgarunum í landinum. Ella kunnu vit? Eg ætli mær í øllum førum at taka ábyrgd, um eg verið valdur tann 31 august. Vinnuliga útbúgvingarøkið mennast strategiskan útbúgvingarpolitikk innan føroyskt vinnulív! Hanna Jensen Útbúgving hevur eitt breitt endamál. Hon er mennandi fyri einstakling og tjóð, men so hevur hon eisini eitt enda­mál at svara til ein ítøkiligan arbeiðs­marknaðartørv. Tað er sera týdningarmikið, at vit menna føroyskar útbúgvingar út frá hesum breiða endamáli. Lærlingaøkið Tí skulu vit halda fram at menna áhugan fyri yrkisútbúgvingum og støðugt styrkja tær fakliga, tøkniliga og viðvíkjandi fjølbroytni. Grundað á trípartasemjuna frá juni 2019 skulu vit halda fast vit góða sambandið, sum er uppbygt millum partarnar og gera alt tað arbeiðið, sum er avtalað. Vit skulu endurskoða merkantilu út­búgvingarnar, so vit fáa enn fleiri við­komandi útbúgvingarleiðir – eg hugsi m.a. um at læra til sølufólk. Inn­ an handverk skulu vit seta í verk ta reinu lærlingaskipanina, stytta skúla­ skeið­ini og virka fyri støðugari lærl­ inga­tali. Sum heild skulu vit seta nýggjar við­komandi yrksiútbúgvingar í gongd og virka fyri at varðveita og styrkja tey yrki, sum vit hava í Føroyum – ikki minst innan tekstil, har vit hava sterk­ ar førleikar í fólkinum, eitt útbúgv­ing­ arøki, har vit eiga at stimbra vinnuliga tilvitið, og sum er sera viðkomandi í mun til burðardygga fremleiðslu og vitan um upprunan hjá toyi, ymiskum tilfari og vørum. Høvuðsvinnurnar Eg vil virka fyri, at vit fáa samskipað betri, tey skeið og útbúgvingarstig, vit longu hava og sum eru viðkomandi fyri fiskivinnu, alivinnu og sjógætis­ vinnuna annars. Harafturat vil eg menna fleiri útbúgvingartilboð í sam­ starvi við alivinnuna, fiskivinnuna eins og fiskavirkisvinnuna á landi. Her er alt at vinna, so tað kann ger­ ast meira dragandi fyri fleiri av okkara ungu at velja sær lærupláss, eins og styttri og longri útbúgvingar, sum eru meira skræddaraseymaðar til okkara tørv umborð á ymiskum fiskiskipum, í ymsu liðunum í alifyritøkunum eins og í fyritøkum, sum vilja menna og virðis­økja meira í Føroyum og fram­ leiða nýggjar vørur at selja. Tað er av alstórum týdningi, at tann vitan, sum er í fólkinum innan hesi vinnuøki – kvinnum og monnum, verð­ur dokumenterað og dyrkað. Eisini innan hægri útbúgving eiga vit at fara longur við okkara serkunn­ leika innan hav, fiskivinnu og ali­ vinnu, og ein ætlan skal leggjast fyri hetta saman við øllum avvarðandi: Fróð­skaparsetri Føroya, øðrum við­ kom­andi útbúgvingar- og gran­sking­ ar­stovnum og saman við vinnu­geir­ un­um. Ferðavinna og tænastuvinna Vit skulu hava egna nýggja lóg um sokallað “erhvervsakademi” sum karm um styttri hægri nám í Føroyum. Innan hetta utbúgvingarøkið fáa vit tørv á enn fleiri og betri útbúgv­ing­ar­ til­boðum innan ferðavinnu og aðrar tænastuvinnur – ikki minst, nú eitt aðal­mál í ferðavinnuætlanunum lands­ins er dygd heldur enn nøgd, og nú okkara matstovuvinna fer upp í hægstu hæddir. Framsókn er til val uppá boðskapin “Eitt framkomið og væl lært fólk” Vel strategiskan útbúgv­ingar­pol­it­ ikk innan føroyskt vinnulív! Tú finnur meg á lista F