týsdagur 3. september 2019síða 12

Mikudagur 4. september 2019 · Nr. 101 12 Sosialurin Longu nú hava tær ljósu summ­ar­næt­ ur­nar mist takið fyri árið. Alt með­ an Ingálvur støðugt syngur, sum bara hann evnaði: ” ...leið móti sumr­i­num ber”. Tað finnast vanliga fýra 25 ára løg­ a­stein­ar um lívsánna á mansins longstu ævi. Og staddur við øðrum fóti á fjórða steini, svitast tað ikki, at há­rygg­ur lívsins um Bringsnagøtu er far­in um bak - og tað tekur at kvølda. Haldi, tað var Ninka, sum í Pol­i­ tik­en spurdi Anders Nyvig (1914-1986) – verk­frøði­ng í bý­ar­skip­an og skil­a­ mað­ur hjá býráðnum at samstarva við í 1980’unum (og mær við um land­ið) – um nær, ið ein var vorðin gamal? Og And­ers svaraði, sær so líkt: “Når man er blevet 60, så er man blevet det - ganske sagte”. Neyvan øll geva Andersi viðhald í hes­um. Meðan onnur halda, at nakað er um rákið. Afturhvarv Øll hava onkra søgu, og Poul hevur sína. Hans­ara stutta CV (hann tíð­ um end­ur­tekur) er: At hann er HB­’­ ari um ein háls, hevur sjálvur vunn­ ið fleiri kappingar, hevur tik­ist við eitt boysið sinni (ja, hvør kenn­ir ikki til tað) og hevur gingið í sunn­u­ dags­skúla hjá Ingálvi av Reyni (um nøk­ur á­virkan er at hóma, skal vera ó­sagt (!)). Hansara stóra CV sum stjóri, nevnd­ar­for­maður, seljari av ísi og fiski, lands­politikari, floksstovnari (og floks­eigari?) o. a. m., havi eg ikki fylgt við í og veit tí ikki greiðu á. Honum dámar og hann dugdi at snakka fólk um koll og var fyrr ein framú­r søl­u­maður. Tað gav at býta, tá­ið hann fyri yvir 40 árum síðani byrj­aði sína egnu heilsølu við hús. Hann átti tá triðingin av aðrari heil­ sølu saman við tveimum øðrum, men sum hann tá læt hinar báðar yv­ir­taka, og vænt­aði sær tá triðingin av fel­ags­ins skrásetta virði. Men tann góðkendi grann­skoð­ ar­in kom til hesa niðurstøðu, við tað at Poul fór úr felagnum - hann seldi vanliga móti fleiri øðrum - so mink­ aði virði felagsins tilsvarandi meiri, og tí bleiv væl minni skurður til skift­ is (!). Nakað soleiðis. Hetta var ein kaldur startur fyri Poul, men ágrýtin, sum hann er, og sam­an við góðum starvsfólkum, kom skjótt gongd á - og ger tað enn. Sum ikki undrar. Kommunuskipanin Vit komu at kennast og samstarva við árslok 1980 og hittust í sambandi við bý­ráðið mestsum dagliga í trý val­skeið (12 ár í meiriluta). Kommunulógin gevur einum bý­ ráðs­for­manni nærum óavmarkað vald. Hes­in gerst lønti og fremsti em­ bæt­is­mað­ur býráðsins, er býráðsins and­lit úteftir alt valskeiðið, føddur for­mað­ur í fíggjarnevndini (har ið øll mál onk­ursvegna kunnu takast til við­gerðar) og er við í øðrum nevnd­um og átøkum. Umframt sum sam­gong­u­leiðari at hava dagligu leiðsl­una av politiska samstarvinum lim­anna millum. Hetta mikla vald kann formaðurin viti­liga nýta til at vinna sær sjálvum sæl­an sóma. Og til ber við, bæði sum odd­viti fyri embætisverki og for­mað­ur sam­gongunnar, at brúka valdið til kon­struktivt samstarv við báðar hes­ar bólkar; men hinvegin kann henda valdsstøða - við avís høvi - ó­hepp­ið eisini koma at órógva stevið í sam­starv­i­num. Ein lyklastøða Hesi viðurskifti eru sjálvandi løg­ liga skipað soleiðis, fyri at útvega eitt jaligt samfelagsligt samspæl og sam­starv í parlamentariskum anda við all­ar partar býráðsins - heildini til frama. Og átakið riggar eyðvitað best í ein­um bý- ella bygdaráði, um leiðslan hev­ur ein demokratiskan hugburð og ment­aðan profil, men hetta kann hin­vegin vitiliga vendast til tað øv­ uta, um leiðslan er særsøkin og ráð­ a­rík av lyndi. Hetta tí, at valdið ella maktin ó­nokt­i­liga broytir okkum menniskju, og hó­ast vit øll væl vita, at valdið bara er til láns fyri eina avmarkaða tíð. So er váðin har. Og váðin gerst ikki minni, um viðkomandi sam­ stund­is er limur í sitandi samgongu í løg­ting­i­num. At makt­in (og fáfongdin) dregur at sær, tað skerst heldur ikki burtur. Tí flest øll tey, sum eru komin at kenna til tað politiska valdið, vilja feg­in veljast aftur. Hetta tí at tann, sum einaferð hev­ur not­ið glæmuna av Prytaneion (stað­ið, har ið tað betra slagið av Ath­ en-búgvum hildu til), gloymir ikki so lætt bæði sælu og søtleika makt­ar­ inn­ar. Á Prytaneion Í politikki finnast nøkur fólk við ávísari leiðslumentan og leiðslu­ evn­um, meðan onnur roynast meiri sum “distance-blendarar”, hesi sum eitt avmarkað tíðarskeið kunnu vekja glógvandi ans millum fólk - eins og ein mótkoyrandi bilur, ið blendar illa - men sum ein nærri kann­ing avdúkar, at tað bara vóru lykt­ir­nar, ið ikki vóru í lagi. Og so eru tað aftur onnur, sum onk­urs­vegna ikki eiga ein neyðugan hum­or­ist­isk­an distanca til sínar egnu for­treffeligheitir. Sum t. d. ikki eiga tað tiltrongda sjálvspeiið. Fáfongdin lúrir Vit sóu herfyri eitt brot endurtikið í KvF, har tríggir floksleiðarar yvir ein­um samgonguskjali stóðu sum ein teggja, haldandi saman hendur og flennandi sum forliptir óvitar. Tá kendu helst fleiri, at tragi/kom­ ikk­ur­in var ovboðin. Tí soleiðis hong­ur pol­it­iski gerandisdagurin ikki sam­an! Jens Otto Krag suffar í dagbók yv­ir, tá hann á eini býarstevnu bar seg und­an at súkkla skinklandi til und­ir­halds um kapp við ein digran borg­meist­ara -: “Det er snart ingen græns­er for, hvad en statsminister skal mis­brug­es til (!)”. Henda hóskandi fráleika og pro­ fil hevði eitt nú Atli Dam, løgmaður, ið var ein pol­it­ikari - og ikki und­ir­ hald­ari. Í politikki kemur ein at kenna mong fólk; men ofta upp á ein annan máta. Og har far ein ikki júst vinir fyri lív­ið. Soleiðis sum Churchill legði ein­um ungum partamanni lag á: “Ja, hasu­megin sita okkara politisku and­støð­ing­ar, men fíggindarnir - teir eru hesu­megin - í okkara flokki(!)”. Valið av formanni Poul hevur onkuntíð nevnt, at javn­að­ar­menn valdu hann til bý­ ráðs­for­mann. Men hetta er bara ó­bein­leiðis eftirfarandi. Sum heild var hann einki í mát við javn­að­ar­ flokk­in, og samstarvið helt ikki ein gang ta fyrstu setuna. Vit tríggir Essa, Poul og eg sam­ rádd­ust og fundaðust - eina mest uppi hjá Essa, Eliesar Arge (1925- 2007) - aft­ur­vald­ur býráðslimur. Og semja fekst um at skipa eina átta manna sam­gongu. Men av tí at Fólka­flokk­urin var størstur í sam­ gong­uni, var semja um, at vit áttu bý­ráðs­for­mann­in. Essa (ein framúrskarandi skurð­ lækni) vildi væl taka við sum for­ mað­ur, men ikki bar til at samskipa hesi bæði størvini. Og eg segði frá, at starv­ið ikki hevði mín áhuga. Tí til hetta krevst eitt serstakt huglag, so­leið­is støðugt – og helst forlorið – at skula tekkjast øllum og vera við í hvørj­ari vøsu, átaki, jarðarferð o.s.fr. (ikki hvør - men mong). Men Poul vildi fegin gerast for­ mað­ur, og á fundi okkara millum fekk Poul mína atkvøðu. Soleiðis var tað. Samstarvið Fyrsta skeiðið byrjaði væl; men helst varð díkt ov nógv á hestin, tí brád­liga taldi samgongan bara fimm limir (vit tríggir, saman við Petur F. Christiansen (dámligur og er­far­in) (samb.), og Ronald Poul­ sen, góði samstarvsfelagi mín hjá Lands­verk­frøð­ing­inum (Sjálvst.). Með­an and­støð­an hereftir taldi átta. Sambært skipanini behildu vit bý­ráðs­for­mannin í starvi og valdi, með­an vit mistu formansskapin í yms­um nevndum skeiðið út. Henda støða kend­ist bæði ógreið, trupul og bekl­að. Við næsta býráðsval fingu vit ein lim afturat á okkara lista, og politiska sam­starv­ið gekk tá sum heild væl og nógv fekst frá hondini av málum til fel­ags gagn fyri býin. Seinasta skeiðið Poul er havnarmaður (við H og –ir (!)). Hvat ið tað so er. Hjørdis Djur­ huus, (vit­uga kona Hákun løgmans) segði ein­a­ferð: “Eg kenni ongan úr Havn, ið ikki hevur røtur á bygd. Og ong­an á bygd, sum ikki hevur røtur í Havn”. So einfalt. Eftir 10 ár sum formaður møddist Poul við uppdragið og vildi frá, men – hon­um so líkt – hetta tó treytað av, at: “Vit, havnarmenn, vilja bara hava ein havnarmann sum bý­ráðs­ for­mann (!)”. Um útsøgnin var manslig ella barns­lig – kunnu onnur meta um. (Mær tað sama). For­treyt­in kann vera føð­i­stað­ur og/ella ættarbond. Nú vita tey flestu, at tann fyrsta bý­ráðs­for­mað­urin í Havn (1909-1913), var sand­oy­ing­ur­in, Mads Andrias Winth­er, og at havnarmaðurin, Páll á Dul, var bý­ráðs­for­maður í Klaksvík. Mín støða til málið var óbroytt. So eg segði bara: “Ja, Okey?”. (So hendi ikki meir.) Tað triðja skeiðið royndist heldur møð­samt. Metall-møðin merktist, og ser­staka maktin mentist. Og sam­ spæl okk­ara millum var ikki tað, ið tað áð­ur hevði verið, eins og fíggj­ar­ støða býráðsins var rættiliga skeikl­ að eftir mínum tykki. Tað rúmliga búskaparliga tíð­ar­ skeið­ið í 1980’unum var av, og fyri framm­an lógu 1990’ini við tí søguliga fall-it-upptakinum - við ítøkiligari Poul Michelsen fylti 75 ár tann 22. juli Manningin hjá Fólkaflokkinu í Tórshavnar býráð, sum varð valt í 1980: Eliesar Arge, Poul Michelsen og Arnstein Niclasen