hósdagur 5. september 2019síða 35

7 Fríggjadagur 6. september 2019 · Nr. 102 Sosialurin Altjóða samstarv ger Havstovuna størri Ein fjórðingur av virkseminum á Havstovuni verður fíggjað við granskingarstuðli frá ES og øðrum útlendskum og føroyskum fíggingargrunnum. Stuðulin uttanífrá ger Havstovuna til eitt størri og meira spennandi arbeiðspláss. Eftir Dagmar Joensen-Næs Havstovan hevur í nógv størri mun enn aðrir føroyskir gransk­ ingarstovnar dugað at gagnnýtt møgu­leikarnar, ið liggja í mill­um annað teimum stóru ES-gransk­ ing­arskráunum. Stovnurin hev­ur síðani 1997 luttikið í 15 ES-verk­ætl­ anum. Eilif Gaard, stjóri á Havstovuni, er fegin um teir møguleikar, ið stuð­ ulin frá ES og øðrum út­lendskum og føroyskum fígging­ar­grunnum geva stovninum. - Ein triðingur av virkseminum á Havstovuni verður fíggjað við stuðli uttanífrá. Stuðulin gevur okkum eitt nógv størri fíggjarligt rásarúm. Vit kunnu seta fleiri fólk í starv og keypa dýra útgerð, sum játtanin á fíggjarlógini ikki røkkur til. - Stuðulin ger Havstovuna til eitt nógv størri og meira spennandi arbeiðspláss. Vit mennast fakliga við at samstarva við dugnaligar starvsfelagar í øðrum londum og eru við í fremstu røð, tá tað snýr seg um gransking, sigur hann. Portrið til Arktis Fleiri góðar orsøkir eru til, at Hav­stovan er við í so nógvum al­ tjóða granskingarverkætlanum. - Vit liggja sera væl fyri landa­ frøðiliga sum portur til Norðurhøv og Arktis. Tann heiti sjógvurin til tey norðaru økini kemur framvið hjá okkum, og tað ger tann kaldi sjógvurin norðanífrá eisini. - Tær flestu verkætlanirnar snúgva seg um veðurlagsbroytingar og vistskipanir, sum hava al­stóran áhuga millum gransk­arar kring all­ an heim. Árin av veð­ur­lags­broyt­ ing­um á havum­hvørvið síggjast her, áðrenn tær merkjast longri norð­uri, sigur Eilif Gaard. Havstovan hevur mátað streym og hita í havinum kring Føroyar í nógv ár. - Hetta eru dátur, sum hava stórt virði, og sum eingin annar hevur. Við bæði at hava dátur fyri hita og streym, kunnu vit máta flutningin av hita inn í tey norðaru økini. Hitin í sjónum hevur sera stóran týdning fyri veðurlagið og fyri tær ógvu­liga ríku vistskipanirnar, ið eru í arktiska økinum. - Tað ávirkar veðurlagið í øll­um Evropa, um sjógvurin í Norð­ur­ høvum og Arktis verður heitari, og tí eru granskarar í Mið- og Suð­ur­ evropa sera áhugaðir í hita­flutn­ inginum á okkara leiðum. - Tað er lætt hjá okkum at útvega hesar dátur, tí vit skulu mestsum bara út um hurðina eftir teimum. Granskarar í øðrum londum høvdu skula brúkt øðiliga nógva tíð og pengar, um teir høvdu skula gjørt hesar mátingar, sigur Eilif Gaard. Fyri at koma við í stórar altjóða granskingarverkætlanir krevst tó meira enn at liggja væl fyri landa­ frøðiliga. - Eingin bjóðar øðrum við í eitt gransk­arasamtak av hesum slagi fyri at vera fittur. Vit verða boðin við, tí vit hava prógvað, at vit kunna lata dátur í høgari góðsku. Gransk­arasamtakini meta tí, at tað styrkir tey og gevur teimum betri møgu­leika at fáa fígging, um vit eru við, sigur Eilif Gaard. GEVA OG FÁA Havstovan hevur góðar royndir við at samstarva við granskarar úr øðrum londum. - Tá tú fert í samstarv við onnur, so skalt tú hava fokus á at geva heldur enn at fáa. Um øll geva og lyfta í felag, so gerast avrikini størri og betri, og úrslitið verður, at øll fáa. - Vit fáa nýggja vitan og verða stimbraði av at vera saman við øðr­um. Tá vit arbeiða saman, fáa vit eisini nyttu av tí, sum hini gera, og tá flyta øll seg í felag frameftir, sigur Eilif Gaard. Tað hevur stóran týdning fyri granskararnar á Havstovuni at kunna luttaka í altjóða gransking­ ar­samstarvi. - Tey fáa tíð og fígging at savna seg um eitt granskingarevni. Tey kunnu luttaka á fundum uttanlands, seta kanningar í verk og keypa útgerð, uttan at stovnurin skal taka dagar ímillum, um vit hava ráð til tað. - Tað hevur eisini stóran týdning fyri yrkisleiðina hjá granskarunum, at tey fáa síni nøvn við í altjóða vísindaligar greinir, sigur Eilif Gaard. Havstovan fær 25 prosent av stuðlinum í umsitingargjaldi fyri at hýsa verkætlanini og kann harum­ framt gera kanningar og ogna sær framkomna útgerð, ið annars ikki hevði verið møguligt. Fyri føroyska samfelagið hevur tað alstóran týdning at fáa nýggja vitan um havið kring okkum. - Vit liva jú av havinum. Fyrr kann­aðu vit bert fiskastovnarnar men seinnu árini hava vit meira og meira flutt okkum til eisini at hava tørv á at skilja umhvørvið, sum stovnarnir liva í. Tað er jú ikki bert fiskiskapur, ið ávirkar stovn­ar­nar, men eisini í stóran mun hav­um­ hvørvið. - Vitan um, hvat hendir í hav­in­ um, og hví tað hendir, ger okk­um betri før fyri at koma við for­sagn­ um og tilmælum. Vit kunnu gera onkrar kanningar sjálvi, men um vit veruliga skulu skilja tað, sum hendir í teimum stóru hav­økj­un­ um, so mugu vit arbeiða saman við øðrum, sigur hann. ÓTROYTTIR MØGULEIKAR Havstovan er einasti føroyski gransk­ingarstovnur, ið veruliga hevur gagnnýtt møguleikarnar fyri at fáa stuðul til gransking frá ES, sum føroyskir granskarar hava møgu­leika at søkja um á jøvnum føti við granskarar í ES. - Tað er ikki so torført, sum fleiri halda. Vit hava ikki brúkt nógva orku til at skriva umsóknir. Vit eru við sum vanligir samstarvsfelagar, og tað tekur okkum bert fáar dagar at skriva okkara part av umsóknini. - Hvør verkætlan hevur ein verkætlanarleiðara, sum savnar træðrirnar og skrivar umsóknina, og tað er eitt sera stórt arbeiði, sum vit ikki á nakran hátt kunnu átaka okkum. Men vit eru nú farin eitt stig víðari og eru vorðin leiðari av einum arbeiðspakka í eini verkætlan. Tað gevur okkum eitt sindur meiri umsitingararbeiði, men vit fáa eisini meiri burturúr fíggjarliga, sigur Eilif Gaard. Hann undrast á, at aðrir stovnar og fyritøkur ikki gera meira fyri at koma við í stórar altjóða gransk­ing­ ar­verkætlanir. - Vit eiga at brúka hesar møgu­ leik­arnar. Tað ræður um at halda seg framat og finna verkætlanir, har vit hava okkurt at geva. Við at bjóða seg fram á henda hátt ber til at koma við í spennandi verk­ ætl­anir. Og tá ein er komin við í eina verkætlan, er nógv lættari at verða boðin við eina aðru ferð. Men fyritreytin er sjálvandi, at vit vísa, at vit hava nakað at geva, og at vit hava førleikarnar, sigur Eilif Gaard. Havstovan Havstovan ger regluligar kann­ ingar av havumhvørvinum á hvørjum ári, ið skulu lýsa broyt­ ingarnar frá einum ári til annað. Havstovan letur á hvørjum ári Fiskimálaráðnum upp­lýs­ ingar viðvíkjandi støð­uni í fiska­ stovnunum á før­oysku land­leið­ unum og á sjó­leið­um uttan fyri før­oysku land­leið­ir­n­ar, sum før­ oysk fiskifør gagn­nýta, og ger vísindaligar til­ráð­ing­ar og met­ ingar um møgu­leik­arnar fyri burð­ar­dygg­ari gagn­nýtslu.  Havstovan arbeiðir eisini við fleiri verkætlanum. Summ­ar av hesum ger stovnurin einsa­mallur, meðan aðrar verða framdar í samstarvi við føroyskar ella útlendskar gransk­ing­arstovnar. Verkætlan­ir­nar eru oftast heilt ella partvís fíggj­að­ar uttan fyri Havstovuna. Altjóða samstarv hevur givið Havstovuni størri fíggjarligt rásarúm og ment stovnin fakliga, sigur Eilif Gaard, stjóri á Havstovuni.