týsdagur 17. september 2019síða 16

Mikudagur 18. september 2019 · Nr. 107 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Tað eru fleiri og fleiri, sum yvirliva krabbamein í Danmark, men tað er fram­vegis pláss fyri, at tølini verða enn størri og betri. Seinastu 20 árini hevur nevniliga verið eitt lop í tøl­unum yvir sjúklingar, sum yvirliva krabbamein á donskum sjúkrahúsum. Eitt nú er talið av teim­ um, sum yvirliva krabba­ mein í langa og enda­ tarmi, nógv vaksið. Tó eru tað framvegis lond, sum hava enn betri tøl at vísa á, enn Danmark hevur. Tað vísir ein kanning og samanbering millum Dan­mark og seks onnur rík lond, sum Kræftens Be­kæmpelse hevur verið partur av. Danmark hongur í Fyri sjúklingar í Danmark er talið av teimum, sum yvir­liva krabbamein í langa og endatarmi í meira enn fimm ár, vaks­ ið við ávikavist 17 og 21 pro­sent­um árini 1995 ti 2014. Men, yvirskipað yvir­ liva eisini fleiri og fleiri í øllum sjey londunum, sum eru við í kanningini. Hesi lond eru Av­ stralia, Kanada, Írland, Ný Zæland, Noreg, Stóra­ bretland og Danmark. Millum tey úrslit, sum serliga fella í eyguni, eru úrslit, sum Dan­mark stendur fyri, og her er serliga talan um góðu hagtølini innan krabba­ mein í langa og enda­ tarmi. Tá ræður um lungna­ krabba hava danir eisini góð tøl at vísa á, tí her eru nevniliga betringar í tølunum við 11 prosentum árini 1995 til 2014. Sjey ymisk sløg Í kanningini og saman­ burði­num millum nevndu lond verður hugt at sjey ymiskum sløgum av krabbameini. - Vit hava alla orsøk at gleða okkum yvir fram­ gongdina, sum er innan tað at yvirliva krabba­ mein. Hetta er eitt úrslit av stórum arbeiði á krabba­meinsøkinum í Danmark seinastu 20 árini. Tað sigur stjórin í Kræftens Bekæmpelse, sum vísir á, at framdar eru fýra krabbameinsætlanir, krabbameinspakkar, sum tryggja skjóta atgongd til kanning og viðgerð, og her eru nýggjar og betri viðgerðir, sum hava viðvirkað til góðu gongd­ ina. - Hesi átøk hava gjørt, at Danmark nú telist millum tey lond í heimi­ num, sum hava havt størs­tu framgongdina í at yvir­liva krabbamein, sig­ur stjórin í Kræftens Be­kæmpelse. Danmark í miðjuni Hóast tølini hjá Danmark er nógv betraði seinastu árini, er kortini pláss fyri enn størri betringum. Londini, sum hava tey avgjørt bestu tølini at vísa á, eru Avstralia, Kanada og Noreg, meðan Dan­mark liggur í miðjuni millum áðurnevndu sjey lond­ini. Eitt nú hava sjúk­ling­ ar í Avstralia við krabba­ meini í langa og enda­ tarmi framhaldandi størri møguleikar at yvirliva enn sjúklingar við somu sjúku í Danmark, hóast stóru framgongdina, sum Danmark hevur havt á júst hesum øki. Í Avstralia vóru nevni­ liga 71 prosent av sjúk­ ling­unum bæði við krabba­meini í langa og enda­tarmi á lívi eftir fimm árum frá tí, tey høvdu fingið sjúku­grein­ ingina árini 2010-2014. Í Danmark vóru tølini 66 og 69 prosent fyri ávikavist krabbamein í langa og endatarmi. Innan krabbameini í vælindi og brisi (búk­ spýttkertli) eru betringar eisini hendar í Danmark, og her vóru ávikavist 15 og 10 prosent á lívi eftir fimm árum, meðan tølini í Avstralia vóru ávikavist 24 og 15 prosent. Altjóða samstarv Nýggja kanningin fevnir um dátur hjá 3,8 miljónum krabbameinssjúklingum í nevndu sjey londum, og tað eru granskarar hjá einum stovni undir WHO, nevndur IARC (Inter­national Agency for Research on Cancer), sum hava gjørt kanningina. Granskararnir hava sett sær fyri at kanna, hvussu og hví talið er ymiskt millum tey, sum yvir­liva krabbamein í ávísum londum, tó at út­ gangs­støðið innan heilsu­ bót átti at verið á leið hitt sama. Gerda Engholm er hag­frøðingur í Kræftens Bekæmpelse, og hon hevur ábyrgd av donsku tølunum í kanningini. - Felags fyri londini í kann­ingini er, at hetta eru rík lond við ríkisfíggjaðari heilsuskipan og góðari hagtalsskipan innan við­ gerð av krabbameini. Tað er eisini hetta, sum ger, at tølini kunnu saman­ berast, sigur hon. Hagfrøðingurin vísir á, at í einari aðrari kanning fer at verða hugt nærri at, hvussu tað ber til, at tølini yvir tey, sum yvir­liva, hóast alt eru so ymisk frá einum landi til annað. Við støði í kanningini er niðurstøðan hjá IARC, at londini skulu gera enn størri íløgur, so­leið­ ist at krabbamein kann staðfestast fyrr – og eisini skulu gerast fleiri snarkanningar, eins og tryggjast skal, at skjót atgongd er til sjúkra­ húsverkini. Sosialur ójavni Stjórin í Kræftens Be­ kæmp­else, Jesper Fisk­er, er samdur í, at sjúkugreiningin krabba­ mein skal setast fyrr enn áður, tá hetta veksur um møguleikarnar hjá sjúk­linginum at gerast frískur. - Neyðugt er at loysa trupulleikarnar við sosialum ójavna, sum merkir alla sjúku­gongd­ ina frá byrjan til enda, og vit skulu eisini hava eitt átak móti tubbaki, sum er størsta einstaka orsøkin til krabbamein og sum samstundis hev­ ur árin á, hvussu tú klár­ar teg gjøgnum eina krabba­ sjúku, sigur Jesper Fisker. GONGUR FRAMÁ AT LEKJA KRABBASJÚKU - Neyðugt er at loysa trupulleikarnar við sosialum ójavna millum sjúklingar, tí hetta kann merkja sjúkugongdina frá byrjan til enda, sigur stjórin í Kræftens Bekæmpelse - Vit hava alla orsøk at gleða okkum yvir framgongdina, sigur Jesper Fisker Londini, sum hava tey avgjørt bestu hagtølini at vísa á, tá ræður um lekidóm fyri krabbamein, eru Avstralia, Kanada og Noreg. Danmark liggur í miðjuni av sjey londum, sum eru við í stórari kanning