týsdagur 17. september 2019síða 17

17 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 18. september 2019 · Nr. 107 KJAK Árni Dahl Nú fólkið hevur talað á løgtingsvalinum 31. august, er nýtt landsstýri skip­að, sum verður fagnað við móttøku í Tinga­nesi í dag, 16. sep­ tem­bur. Valrætturin er ein rættur, ið vit eiga at hámeta. Vit fáa – einsa­ møll við okkara egnu sannføring – sett ein kross. Hetta er ein dýra­ barur rættur, og vit kunnu fegnast um, at nógv okkara – úti við 90 av 100 – hava tikið við hesum høvi og so­ leiðis hava fagnað fólka­ ræðinum. Tað er eingin ivi um, at teir tríggir flokkarnir, sum nú mynda landsins stýri, gera tað við meiri­ lutans vælsignilsi. A fekk 24,5%, B 20,3% og H 5,4%. Hetta gevur 50,2% av atkvøðunum, og tað er ein meiriluti. Hetta er ein veruleiki, sum eingin eigur at seta spurn­ar­ tekin við. Kortini eru viður­ skifti í sambandi við hátíðarhaldið í dag, sum tú kanst seta spurnar­ tekin við. Fyri 117 árum síðani yrkti Jóannes bóndi sang­ in, sum byrjar “Tað frætt­ ist nú og fregnast um land og um bý/ at konu­ fólka­øldin hon rennur so ný...”. Hetta var í sambandi við, at konufólk fingu val­rætt til kommunuval – sum skilst í 1902. Hvussu tann einstaki velur, er sum sagt eftir sann­føring og hugburði. Men tað er løgið, at kvinnu­um­boðanin skal vera so syndarliga lág. Taka vit løgtingsfólkini, sum standa aftan fyri hesa samgongu, (her verður meint við tey valdu, ikki eykafólkini), so eigur A eitt umboð, B eitt umboð og H einki um­boð. Av 17 tingfólkum, sum mynda meirlutan, eru tvær kvinnur. Tá ið landsstýrisfólk so skuldu veljast, høvdu flokk­arnir høvi at rætta “skeiv­leikan” eitt vet. Men av sjey landsstýrisfólkum er bara ein kvinna. Allir flokkarnir høvdu møgu­ leika at rætta eitt sindur upp á javnvágina, tí konu­ fólk vóru valevni á øllum listum. Og aftur rennur hugurin til 117 ára gomlu yrk­ingina: “Vit kallmenn siga allir: tit komið heil og sæl! Við okkum til fylgdar, alt gangist tykkum væl! Vit eru fegnir við, tit ei longur ganga støk, men við okkum taka tøk”. Hagtalsliga liggja vit aftan fyri mong triðja­ heimslond á hesum øki. Tað er veruleiki. Og eingin skal ivast í, at vit á altjóða pallinum verða borin saman við tjóðir, har svartasta afturhaldið hevur góðar dagar. Hetta hevur meirilutin av Før­ oya fólki valt. Ein døkkan dag sum henda kanst tú ugga teg við orðunum, ið vinurin farni, Steinbjørn, festi á blað: “Altíð tað grør í føroyskum haga”. Í Havn 16. septembur 2019 Zakarias Wang Nú fingu vit nýtt landsstýri. Tað er gott, men spell at tað ikki gekk so væl sum tað kundi. Tá formansumfarið hevði verið kom fram, at allir flokkar høvdu biðið um, at Bárður á Steig Nielsen skuldi standa fyri samráðingunum um nýggja landsstýri. Vanligt er at hava blokkpolitikk, har tvær fylkingar stríðast um at fáa meiriluta, og tann sum fær ein tepran meiriluta setir seg á alt og heldur minnilutan úti. Hetta var ikki tað, sum føringafelagsmenninir frá 1888 settu sær fyri at vit skuldu gera. Teir hildu, at vit skuldu halda saman fyri at væl skuldi gangast øllum samfelagnum. Sjálvandi vita vit, at eisini í Føringafelagnum komu fylkingar upp, sum hildu seg hava rættari loysnir enn nakar annar. Fyrsta rokið var millum Sambandið og Sjálvstýri frá 1906. Men hetta vóru ósemjur innan fyri Føringafelag, tí semja var um, at vit høvdu ta felags stevnu at fáa framburð í lag í ríki okkara, og báðir partar vóru samdir um, at vit vóru ein eind fyri okkum sjálvar. Samstundis vistu teir, at vit vóru í ríkjafelagsskapi við Danmark, men ikki vóru innlimaði í danska ríkið. Fyrsti flokkurin var Sambandsflokkurin. For­maður í honum var Fríð­rikur próstur, og tað var hann sum kom við uppskotinum um navn floksins. Fríðrikur hevði fingið studentsprógv í Reykjavík 1875, so hann dugdi bæði íslendskt og fornmálið og visti tí hvat orðið samband týðir. Samband er nevni­ liga samstarv millum javn­líkar, sum hvør í sín­um lagi ráða yvir sær sjálvum. Við at geva flokki­num hetta navn gjørdi Fríðrikur greitt, at hann var ímóti at vit skuldu limast inn í Dan­ markar ríki, men helt at vit skuldu hava sjálvstýri í samstarvinum við Dan­ mark. Í so máta vóru sam­ bands­menn full­samdir við sjálvstýrismenninar. Hesir høvdu einki ynski um at vit skuldu gerast eitt sjálvstøðugt ríki. Tað stóð tó ikki á at finna fram til ósemjur um, hvussu stórt sjálvstýri saman við Danmark skuldi vera. Nakrir sjálvs­ týrismenn hildu at hinir í flokkinum gjørdu í so nógv burtur úr sjálv­ stýris­prátinum, og teir brutu úr og stovnaðu Javnaðarflokkin, sum kom á ting í 1928. Aðrir sjálv­stýrismenn hildu at flokk­urin fekk ov lítið sjálvstýri, og teir komu inn á ting sum Vinnu­ flokkurin 1936. Hesin flokkur gekk saman við fyrr­ver­andi formanni Sjálv­stýris­floksins Jóan­ nes Paturs­syni um at stovna ein nýggjan flokk, sum fekk navn­ið Fólka­ flokk­urin (radi­kalt sjálv­ stýri), sum kom á ting í 1940. Nú høvdu vit í veru­ leikanum fýra sjálv­ stýris­flokkar á tingi. Allir hesir flokkar vildu at vit skuldu ráða fyri okkara egnu viðurskiftum. Eing­ in av hesum flokkum vildi hava, at vit skuldu inn­limast í Danmarkar ríki, men teir vildu allir at vit vóru saman við Danmark, og vóru teir tí allir samstundis sam­ bands­flokkar. Men í 1946 gjørdi danska stjórnin bart. Hon vildi innlima Før­ oy­ar í Danmarkar ríki. Hetta skuldi gerast við at vit fingu eitt upp­ skot um innliming til fólkaatkvøðu. Stjórn­in setti trumf á við at siga, at tóku vit ikki undir við hesum inn­lim­ingar­ uppskoti, so skuldi Før­ oyar skiljast frá Dan­ mark­ar ríki. Hetta kom øllum fýra flokkunum á løg­ tingi illa við. Teir vóru jú allir av somu rót, Før­ ingafelagnum frá jóla­ fundinum 1888. Sam­ stundis vóru teir fyri at vit skuldu vera saman við Danmark á jøvnum føti. Men nú vildi stjórnin ikki loyva okkum at vera saman við Danmark sum javnlíki. Ringt var í at velja hjá flokkunum, og hvør einasti veljari noydd­ist at taka støðu eftir bestu sannføring. Allir eygleiðarar vóru sann­førdir um, at inn­ lim­ingin fór at vinna, tí tað bar ikki til at ein pinku­lítil oyggjaflokkur úti í Atlantshavi við gott 30.000 fólkum kundi gerast eitt sjálvstøðugt ríki í heimssamfelagnum. Danska stjórnin kundi næst­an ikki halda út so spent var hon at kunna siga øllum heiminum frá, at nú var Danmark vaksið við 1396 ferkilometrum og 30.000 fólkum. So mikið størri var vón­brot hennara, tá tað vísti seg, at bert 49% av føroyingunum vildu inn­ limast í Danmarkar ríki. 51%, ein tryggur meiriluti, vildi heldur loysa frá Dan­mark. Síðani hevur føroyskur poli­tikkur snúð seg um hvussu henda fólka­at­ kvøða skal setast í verk. Nú er nógv nýtt í so máta. Vinnulív okkara er ikki nøgt við at gan­ga í donskum hafti. A­v­leið­ ingin er, at Sam­bands­ flokkurin fór til val uppá at vit skulu hava størri uttan­ríkispolitiskar heim­ild­ir. Hetta fekk undirtøku veljar­anna, og tí var einki at siga til, at allir flokk­ ar kundu taka undir við at formaður Sam­bands­ floksins kundi gerast samráðingarleiðari fyri at skipa landsstýri. Vanligt er, at sam­ráð­ ingar­leiðarin roynir at fáa teir flokkar, sum hava peikað á seg, til at semjast um at skipa landsstýri. Tað hevði verið natúr­ ligt at gjørt soleiðis í hes­um føri, tí tað at fáa størri uttan­ríkis­polit­ iskar heimildir er ikki hissini mál. Tað krev­ ur stóran kunnleika til altjóða politikk og okk­ ara rættarstøðu. Her er umráðandi at vit fáa allar góðar kreftir at sam­starva, og tí var al­ mikil orsøk til at fáa allar flokk­ar at vera saman fyri at fáa hetta alstóra mál avgreitt. Men tíverri valdi sam­ ráðingarleiðarin nakrar flokkar burtur úr at samráðast við. Tá so val skuldi fara fram av løg­ manni, var greitt, at teir flokkar, sum ikki vóru slopnir upp í part, kundu vera fornermaðir og siga at teir ikki vildu stuðla løg­manni. Hetta kundi Sjálvstýri eisi­ni havt gjørt. Men tá landsstýrið vil fáa okk­um fleiri uttan­ríkis­ poltitiskar heimildir, er tað umráðandi, at tað fær stuðul frá øðrum enn einari smalari samgongu til at reka sín politikk. Tí var tað, at Sjálvstýri sum tann einasti av teim­um flokkum, sum var sett uttan fyri samráðingarnar, gjør­ di av at stuðla tí man­ni, sum flokkurin hevði gjørt av at geva sam­ráð­ingar­ heimildina, at gerast løg­ maður. Okkara partur skal ikki liggja eftir tá tøk skulu takast fyri at vinna okk­um meir sjálvstýri! Eitt nýtt stýri – orð til umhugsanar Spell!